Алмутада хитайниң уйғур елидики бастуруш сиясити әйибләнди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2019-10-02
Share
qazaqistan-2019-10-1-paaliyet-1.jpg Алмутадики уйғурлар хитайниң уйғурларға қаратқан бесим сияситигә қаршилиқини билдүрүш вә инқилабларда, түрмиләрдә вә яки лагерларда һаятидин айрилған шеһитларни хатириләш паалийити өткүзди. 2019-Йили 1-өктәбир.
RFA/Oyghan

Мәлумки, буниңдин бәш йил муқәддәм, йәни 2014-йили дуня уйғур қурултийи баянат елан қилип, 1-өктәбир күни дуняниң һәрқайси мәмликәтлиридә хитайниң уйғур елидә йүргүзүватқан қирғинчилиқ сияситигә қарши наразилиқ намайишлири өткүзүлидиғанлиқини уқтурғаниди. Әнә шуниңдин буян америка, японийә, явропа, түркийә, оттура асия вә башқиму җайлардики уйғурлар һәр хил паалийәтләрни уюштуруп, өзлириниң хитай сияситигә қаршилиқини билдүрүп кәлмәктә. Шу җүмлидин қазақистанлиқ уйғурларму һәр йили бир йәргә җәм болуп, шу һәрикәткә аваз қошушни, уйғур елидә өзлириниң кишилик һоқуқлири үчүн қурбан болған қериндашлирини яд етишни әнәнигә айландурған.

Бу йилиму алмута шәһириниң уйғурлар зич олтурақлашқан султанқорған мәһәллисиниң «әла султан» ресторанида хатириләш паалийити болуп өтти. Бир гуруппа милләтпәрвәр шәхсләр вә яшларниң уюштуруши билән өткән мәзкур мурасимға алмута шәһири вә наһийәләрдин кәлгән вәкилләр болуп, 150 әтрапида адәм қатнашти.

Алди билән диний зат мәһәммәт һаҗим мустәқиллиқ, азадлиқ вә әркинлик үчүн қурбан болғанларға атап қуран тилавәт қилди.

Дәсләптә тилшунас алимә зәйнәп исламова «матәм күни. Коммунистик хитай һакимийити. 1949-Йил 1-өктәбир. Уйғур аптоном райони, 1955-йил 1-өктәбир қурулған күни» намлиқ доклатида коммунистик хитайниң совет иттипақиниң ярдимигә тайинип, уйғур дияриға бесип киргәнликини, шуниңдин буян уйғур елиниң хитай мустәмликиси астида қалғанлиқини тәкитлиди. У 70 йил ичидә хитайниң һәр хил һәрикәтлири нәтиҗисидә йүз миңлиған аһалиниң, зиялийларниң, миллий кадирларниң зәрдаб чәккәнликини һәм бу зулумниң һелиму давам қиливатқанлиқини оттуриға қойди.

Андин сөзгә чиққан сиясәтшунас қәһриман ғоҗамбәрди бүгүнки хәлқара вәзийәт, уйғур мәсилиси, уйғур дияридики әһвал, дуня уйғур қурултийиниң иш-паалийәтлири һәққидә тәпсилий мәлумат бәрди.

Мурасимда сөзгә чиққанлар хитайниң уйғур елидики бастуруш сиясити, хитайниң йиғивелиш лагерлири, уйғурларниң азадлиққа, мустәқиллиққа тәшналиқи һәм шу йөнилиштики күриши, милләтләр ара достлуқ, бирлик, иттипақлиқ һәққидә өз пикирлири билән ортақлашти. Шуларниң бири тонулған шаир абдуғопур қутлуқоф өз сөзидә уйғур зиялийси илһам тохтини атап өтти.

Радийомиз зияритини қобул қилған диний зат мәһәммәт һаҗим бүгүнки күндә коммунистик хитайниң өзиниң 70 йиллиқ тойини нишанлаватқан бир пәйттә уйғурларниң матәм ичидә болуп, өз земинидин, вәтинидин, хәлқидин, келәчәк әвладлиридин әндишә қиливатқанлиқини билдүрүп, мундақ деди: «биз, қазақистандики уйғурлар параван һаят кәчүрүватсақму, лекин вәтинимиздә хитайниң уйғурларни динидин, тилидин, тарихидин, өрп-адәтлиридин айриватқанлиқини йиғинда сөзлигүчиләр дәлил-пакитлар арқилиқ көрситип өтти. Һәқиқәтәнму ши җинпиң һөкүмитиниң хәлқимизгә наһайити қаттиқ зулум қиливатқанлиқини болупму қәһриман ғоҗамбәрди йиғин әһлигә йәткүзди.»

Игилишимизчә, һазир қазақистан уйғурлири арисида уйғур һәрикитигә беғишланған мундақ паалийәтләрни нәзир, хатириләш мурасимлири вә башқилар шәклидә өткүзүш, иккинчидин, очуқ намайиш шәклидә өткүзүш дегәнгә охшаш көзқарашлар шәкилләнгән болуп, бу җиддий бәз-муназиригә айланмақтикән. Дуня уйғур қурултийиниң қазақистандики вәкиллиридин бири, алимә дилинур қасимова мундақ деди: «дуня уйғур қурултийи рәһбәрлириниң ейтишичә, биз һеч қандақ дөләтниң қанунлириға хилаплиқ кәлтүрмәсликимиз керәк. Қазақистандиму өз мәсилилиримизни қануний йол билән йешишимиз керәк.»

Дилинур қасимованиң ейтишичә, қазақистан билән хитай оттурисида қошнидарчилиқ, һәмкарлиқ һәққидә шәртнамиләрниң түзүлүши, икки мәмликәтниң шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилати охшаш сиясий тәшкилатларға әза болуши уйғурларниңму әһвалиға тәсир йәткүзмәктикән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.