Almutada xitayning Uyghur élidiki basturush siyasiti eyiblendi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2019-10-02
Élxet
Pikir
Share
Print
Almutadiki Uyghurlar xitayning Uyghurlargha qaratqan bésim siyasitige qarshiliqini bildürüsh we inqilablarda, türmilerde we yaki lagérlarda hayatidin ayrilghan shéhitlarni xatirilesh pa'aliyiti ötküzdi. 2019-Yili 1-öktebir.
Almutadiki Uyghurlar xitayning Uyghurlargha qaratqan bésim siyasitige qarshiliqini bildürüsh we inqilablarda, türmilerde we yaki lagérlarda hayatidin ayrilghan shéhitlarni xatirilesh pa'aliyiti ötküzdi. 2019-Yili 1-öktebir.
RFA/Oyghan

Melumki, buningdin besh yil muqeddem, yeni 2014-yili dunya Uyghur qurultiyi bayanat élan qilip, 1-öktebir küni dunyaning herqaysi memliketliride xitayning Uyghur élide yürgüzüwatqan qirghinchiliq siyasitige qarshi naraziliq namayishliri ötküzülidighanliqini uqturghanidi. Ene shuningdin buyan amérika, yaponiye, yawropa, türkiye, ottura asiya we bashqimu jaylardiki Uyghurlar her xil pa'aliyetlerni uyushturup, özlirining xitay siyasitige qarshiliqini bildürüp kelmekte. Shu jümlidin qazaqistanliq Uyghurlarmu her yili bir yerge jem bolup, shu heriketke awaz qoshushni, Uyghur élide özlirining kishilik hoquqliri üchün qurban bolghan qérindashlirini yad étishni en'enige aylandurghan.

Bu yilimu almuta shehirining Uyghurlar zich olturaqlashqan sultanqorghan mehellisining "Ela sultan" réstoranida xatirilesh pa'aliyiti bolup ötti. Bir guruppa milletperwer shexsler we yashlarning uyushturushi bilen ötken mezkur murasimgha almuta shehiri we nahiyelerdin kelgen wekiller bolup, 150 etrapida adem qatnashti.

Aldi bilen diniy zat mehemmet hajim musteqilliq, azadliq we erkinlik üchün qurban bolghanlargha atap qur'an tilawet qildi.

Deslepte tilshunas alime zeynep islamowa "Matem küni. Kommunistik xitay hakimiyiti. 1949-Yil 1-öktebir. Uyghur aptonom rayoni, 1955-yil 1-öktebir qurulghan küni" namliq doklatida kommunistik xitayning sowét ittipaqining yardimige tayinip, Uyghur diyarigha bésip kirgenlikini, shuningdin buyan Uyghur élining xitay mustemlikisi astida qalghanliqini tekitlidi. U 70 yil ichide xitayning her xil heriketliri netijiside yüz minglighan ahalining, ziyaliylarning, milliy kadirlarning zerdab chekkenlikini hem bu zulumning hélimu dawam qiliwatqanliqini otturigha qoydi.

Andin sözge chiqqan siyasetshunas qehriman ghojamberdi bügünki xelq'ara weziyet, Uyghur mesilisi, Uyghur diyaridiki ehwal, dunya Uyghur qurultiyining ish-pa'aliyetliri heqqide tepsiliy melumat berdi.

Murasimda sözge chiqqanlar xitayning Uyghur élidiki basturush siyasiti, xitayning yighiwélish lagérliri, Uyghurlarning azadliqqa, musteqilliqqa teshnaliqi hem shu yönilishtiki kürishi, milletler ara dostluq, birlik, ittipaqliq heqqide öz pikirliri bilen ortaqlashti. Shularning biri tonulghan sha'ir abdughopur qutluqof öz sözide Uyghur ziyaliysi ilham toxtini atap ötti.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan diniy zat mehemmet hajim bügünki künde kommunistik xitayning özining 70 yilliq toyini nishanlawatqan bir peytte Uyghurlarning matem ichide bolup, öz zéminidin, wetinidin, xelqidin, kélechek ewladliridin endishe qiliwatqanliqini bildürüp, mundaq dédi: "Biz, qazaqistandiki Uyghurlar parawan hayat kechürüwatsaqmu, lékin wetinimizde xitayning Uyghurlarni dinidin, tilidin, tarixidin, örp-adetliridin ayriwatqanliqini yighinda sözligüchiler delil-pakitlar arqiliq körsitip ötti. Heqiqetenmu shi jinping hökümitining xelqimizge nahayiti qattiq zulum qiliwatqanliqini bolupmu qehriman ghojamberdi yighin ehlige yetküzdi."

Igilishimizche, hazir qazaqistan Uyghurliri arisida Uyghur herikitige béghishlan'ghan mundaq pa'aliyetlerni nezir, xatirilesh murasimliri we bashqilar sheklide ötküzüsh, ikkinchidin, ochuq namayish sheklide ötküzüsh dégen'ge oxshash közqarashlar shekillen'gen bolup, bu jiddiy bez-munazirige aylanmaqtiken. Dunya Uyghur qurultiyining qazaqistandiki wekilliridin biri, alime dilinur qasimowa mundaq dédi: "Dunya Uyghur qurultiyi rehberlirining éytishiche, biz héch qandaq döletning qanunlirigha xilapliq keltürmeslikimiz kérek. Qazaqistandimu öz mesililirimizni qanuniy yol bilen yéshishimiz kérek."

Dilinur qasimowaning éytishiche, qazaqistan bilen xitay otturisida qoshnidarchiliq, hemkarliq heqqide shertnamilerning tüzülüshi, ikki memliketning shangxey hemkarliq teshkilati oxshash siyasiy teshkilatlargha eza bolushi Uyghurlarningmu ehwaligha tesir yetküzmektiken.

Toluq bet