Андерс кор: америкада адаләтни тәләп қилғили болиду, лекин хитайда үмид йоқ

Мухбиримиз нуриман
2020-06-09
Share
George-Floyd-uzitish-murasimi.jpg Җорҗ флойидниң дәпнә мурасими үчүн, униң җәситини хюстондики мәдһийә булиқи черкавиға елип маңған көрүнүши. 2020-Йили 9-июн.
AP

25-Май миннесота штатиниң миннеаполис шәһиридә 20 доллар сахта пул ишләткәнлики илгири сүрүлгән африқилиқ америкалиқ, йәни қара тәнлик җорҗ флойд исимлик киши қолға елиниш җәрянида һаятидин айрилған. Бу һадисә, америкада сақчи зораванлиқи вә ирқий айримичилиққа қарши "җорҗ флойдқа адаләт" намида кәң көләмлик намайишниң партлишиға сәвәб болди. Намайиш американиң башқа шитатлириғиму кеңийип, икки һәптидин бири давам қиливатиду.

Америкада башлинип дуняниң бәзи җайлиридиму көтүрүлгән бу намайиш арқилиқ дунядики нурғун кишиләр сақчи зораванлиқи вә ирқий кәмситилишкә нисбәтән өзлириниң мәйданини ипадилиди. Болупму хоңкоңда икки йилдин бири давам қиливатқан намайиштики хитай сақчилириниң зораванлиқи ахбарат васитилириниң қайта диққитини қозғиди.

Хитай ташқи ишлар баянатчиси җав лиҗийән 1-июн" қара тәнликләргә яшаш һәққи берилиши керәк, уларниң кишилик һоқуқи капаләткә игә болуши керәк "дәп баянат елан қилди. Лекин хоңкоңдики намайишлар һәққидә соралған соалға җаваб бәрмиди.

Хитай ташқи ишлар министирлиқиниң баянатчиси хуа чүнйиңму 1-июн өзиниң твиттир һесабида иҗтимаий таратқуларда кәң тарқалған "мән тиналмидим" (#ICantBreath) хәштәгини ишлитип америкадики намайишни қоллайдиғанлиқини билдүргән.

Хуа чүнйиңниң юқириқи твиттир сөзи муһаҗирәттики ата-анисидин, қериндашлиридин бир қанчә йилдин буян хәвәр алалмайватқан уйғурлар арисида күчлүк инкас қозғиди. Хуа чүнйиңниң твиттирдики бу сөзиниң астиға:" хитай ата-анамни, қериндашлиримни лагерға солап қойди. Һазир анамниң авазиниму аңлиялмай нәпәс алалмайватқан мән "дегәндәк инкаслар йеғип кәткән.

Бостонда турушлуқ шәһидә ели аилисидин хәвәр алалмайватқан уйғурларниң бири болуп, у 2017-йилидин бири ата-анисиниң авазиниму аңлап бақмиған. У мундақ деди:" дадам хитайниң лагерлирида нәпәс алалмайватиду, мән бу йәрдә аиләмдин хәвәрсиз, мән нәпәс алалмайватимән. Әслидә бизни хитай раһәт нәпәс алғили қоймайватиду ".

Америкадики тонулған сиясий анализчи, йиллардин буян хитай ишлириға мунасивәтлик саһәдә издинип келиватқан доктор андерс кор хитайниң бу һәқтики позитсийәси һәққидә мундақ деди:" хитайниң бу намайиштин пайидилиниватқанлиқи наһайити ениқ. Улар һәммә нәрсини өз мәнпәәти үчүн қоллиниду. Хитайниң өзиниң нурғун мәсилилири бар, мәсилән корона вируси билән милйонлиған киши һаятидин айрилди. Хоңкоң мәсилиси техиму әвҗигә чиқти. Һәтта тарихида қанлиқ бастурған тйәнәнмин вәқәсиниң 31 йиллиқи йеқинда хатириләнди. Тоғра, америкада җорҗ флойд тирагедийәси йүз бәрди. Америка бу мәсилини тоғра, демократик усул билән һәл қилалайду. Лекин хитай буни наһайити устилиқ билән өзиниң қилғанлирини йошуруш үчүн ишлитиватиду. Өз дөлитиниң ичи вә сиртидики ахбаратта американи қарилайдиған қарашларни күчәп тәшвиқ қеливатиду ".

Америка ташқи ишлар министири майк помпейому шәнбә күни елан қилған баянатида мундақ деди:" хитай коммунист партийәсиниң җорҗ флойдниң трагедийәлик өлүмини номуссизларчә суйиистемал қилиш арқилиқ өзиниң кишилик һоқуқ дәпсәндичилик қилмишини ақлашқа урунуши, хитайниң һәқиқий маһийитини йәнә бир қетим ашкарилиди. Мустәбит һакимийәт үчүн ялғанчилқниң чеки йоқ, бу тарихтин буян шундақ болуп кәлди. Әмма хитайниң бу күлкилик тәтүр тәшвиқати һечкимни алдиялмайду ".

Андерс кор әпәнди:" адаләтсизликкә қарши намайишларниң болуши нормал, лекин хитайдәк 21-әсирдә йиғивелиш лагерлирини қуруп милйонлиған инсанларни лагерға солиған, хоңкоңда өз һәққини тәләп қилип тинч намайиш қилғанларни вәһшийләрчә бастуруватқан бир дөләтниң америкаға адаләттин дәрс бериши һәқиқәтән күлкилик "деди.

Андерс әпәнди ахирида мундақ деди:" һазир дуня миқясида америкаға қарши пикир ойдурулуп чиқириливатиду, хитайға қарши әмәс. Чүнки кишиләр амрикадәк демократик дөләттин адаләт тәләп қилалайдиғанлиқини билиду. Хитайдин адаләт тәләп қилишқа үмиди йоқ. Мана бу американиң күчлүк тәрипи ".

Икки һәптидин бери давам қиливатқан намайиш барғансери тинч һаләткә өтти. Сақчи вә намайишчилар бирликтә җорҗ флойдқа тәзийә билдүрди. Җорҗ флойдинң аилә тавабиатлири җорҗ флойдинң ирқи кәмситлишниң ахирқи қурбани болуп қелишни, америка хәлқиниң ирқниң немә болушидин қәтийнәзәр тинч-баравәр яшишини үмид қилишмақта.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт