Америка дөләт мәҗлисиниң гуваһлиқ йиғини: уйғур елидә ишләпчиқирилған қуяш енергийә тахтиси пүтүнләй мәҗбурий әмгәккә таянған

Мухбиримиз әркин
2021-09-21
Share
Уйғур дияридики қуяш енергийәсигә йошурунған мәҗбурий әмгәк Чоң типтики қуяш енергийә батарейәсиниң көрүнүши. 2013-Йили 8-май, қумул. явропа иттипақи 47% таможна беҗи билән хитайдин импорт қилиш тәклипи бәргән.
AFP

Америка дөләт мәҗлисиниң хитай ишлири комитети 21-сентәбир гуваһлиқ йиғини өткүзүп, уйғур мәҗбурий әмгикиниң хитай қуяш енергийә тахтиси ишләпчиқириш саһәсидики салмиқини ‍өз ичигә алған хитайниң һава килимат вәдиси, униңға әмәл қилиш әһвали, аммиви тәшкилатларниң муһит қоғдаш хизмитидики роли, тибәт дуч келиватқан муһит хириси, америкиниң хитай билән болған һава килимат җәһәттики һәмкарлиқ пурсити қатарлиқ мәсилиләрни музакирә қилди.

Йиғинда уйғур мәҗбурий әмгикиниң хитай қуяш енергийә тахтиси ишләпчиқириш саһәсидики салмиқи дөләт мәҗлиси әзалириниң қизиқишини қозғиған мәсилиләрниң бири болди. Бәзи тәтқиқатчилар буниңға чүшәнчә берип, уйғур елидики хитай қуяш енергийә тахтиси ишләпчиқириш саһәсиниң пүтүнләй мәҗбурий әмгәккә четишлиқ икәнликини ‍илгири сүрди.

"хитайниң муһит хириси вә американиң инкаси" намлиқ гуваһлиқ йиғиниға демократик кеңәш палата әзаси, хитай ишлири комитетиниң қош рәислириниң бири болған җеф меркилей риясәтчилик қилди. Униң ейтишичә, хитай муһит қоғдашта бәзи иҗабий қәдәмләрни басқан болсиму, бирақ униң истибдатлиқ характери кишиләргә трагедийәлик ақивәтләрни пәйда қилған.

Җеф меркилей мундақ дәйду: "хитай йеңилашқа болидиған енергийә мәнбәлирини ишләпчиқиришқа ‍өтүшкә йетәкчилик қилишта ярдәмчи болуш билән бир вақитта, дуняниң көмүрни йеқилғу қилған ул әслиһәләр қурулушиғиму йетәкчилик қилди. Хитай һөкүмити муһитни муһим орунға қоюп, бәзи аммиви гуруппиларниң паалийитигә йол қойғандәк қилиду. Шуниң билән бир вақитта, бизниң комитетниң сиясий мәһбуслар санлиқ амбиридикиләргә қилғандәк кишилик һоқуқ паалийәтчилирини паракәндә қилиш, тутқун қилишни давамлаштурди. Хитай муһит қоғдашта иҗабий қәдәмләрни алған тәқдирдиму, һөкүмәтниң истибдатлиқ маһийити трагедийәлик ақивәтләрни пәйда қилди".

Җеф меркилейниң тәкитлишичә, дуня қуяш енергийә тахтисиға охшаш йеңилашқа болидиған енергийәгә көңүл бөлүши керәк, бирақ бу уйғурларни қул әмгикигә селиш бәдилигә кәлмәслики керәк икән.

У: "дуня иқтисади қанчә тез болса шунчә қуяш енергийә тахтисиға охшаш йеңилашқа болидиған енергийә мәнбәсигә көңүл бөлүши керәк. Бирақ биз бунидақ қул әмгикигә таянсақ болмайду. Биз қуяш енергийә ишләпчиқиришиниң кишилик һоқуққа һөрмәт қилидиған муқим тәминат зәнҗиригә көчүшигә ярдәм қилишқа еһтияҗ. Бу тәминат зәнҗирини көп хиллаштуруп, мәҗбурий әмгәктин хали қилишқа еһтияҗлиқ. Бу дегән америка вә башқа дөләтләрдә ишләпчиқириш базилирини қуруш, авам палатаси уйғур мәҗбурий әмгикиниң алдини елиш қанун лайиһәсини тез мақуллаш, президент дәрһал имза қоюп қанунға айландуруш дегәнликтур" деди.

"хитайниң муһит хириси вә американиң инкаси" намлиқ гуваһлиқ йиғини, байден һөкүмити һава килимат мәсилисидә хитай билән һәмкарлиқ йоллирини ‍издәватқан, бирақ хитай һөкүмити америка билән һәмкарлишишқа алдинқи шәрт қошуп, хитайни тәһдит, дәп қаримаслиқ, ирқий қирғинчилиқни тилға алмаслиқ, хитай әмәлдарлириға қоюлған ембаргони бикар қилиш қатарлиқларни тәләп қиливатқан бир вақитта өткүзүлгәниди.

Гуваһлиқ йиғинида авам палатасиниң демократик әзаси, хитай ишлири комитетиниң қош рәисиниң бири җеймис микговерн, хитайниң килимат һәмкарлиқиға алдинқи шәрт қоюшини америкиниң уйғурларға қаритилған ирқий қирғинчилиқни әйибләштин ваз кечишкә қисташтики бир тактика икәнликини билдүрди.

Микговерн мундақ дәйду: "хитай ташқи ишлар министири ваң йи һава килимат һәмкарлиқини башқа мәсилиләр билән бағлап, болупму әгәр америка хитайниң һәрикитини тәнқид қилишни тохтатмиса һәмкарлиқни тохтитидиғанлиқи һәққидә тәһдиттә болған. Бу американиң хитай һөкүмити уйғурларға қарита елип барған ирқий қирғинчилиққа, хоңкоңда демократийәни йоқитишқа яки кишилик һоқуқ адвокатлирини қамашқа көңүл бөлүшини тохтитишниң бир тактикисидәк қиламду?"

Җеймис микговернниң қаришичә, килимат мәсилиси американиң хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә диққәт қилишиға тосқунлуқ қилмаслиқи керәк. У: "биз буниңға қандақ җаваб беришимиз керәк. Муһит мәсилисидики тәрәққият һәрқандақ дөләтниң дөләт характерлик вә йәрлик тәдбирләрни елишиға бағлиқ. Хитай һөкүмитиниң килимат вәдисигә мәркәзлишиш хитайда қандақ ишларниң болуватқанлиқини көзитишимизгә тосқунлуқ қилмаслиқи керәк" деди.

Гуваһлиқ йиғинида америкадики водров вилсон мәркизи хитай муһит мунбириниң директори җеннифевр тернер, миделбурий институтиниң сиясий пәнләр дотсенти қәсика тетис, колорадо университетиниң җуғрапийә пәнлири профессори әмили йеһ, әнглийәдики шефелт һаллам университети хәлена кенидий мәркизиниң тәминат зәнҗири анализчиси нюрола әлима гуваһлиқ бәрди.

Нюрола әлиманиң йиғинда ейтишичә, хитайниң уйғур районидики қуяш енергийә тахтиси тәминат зәнҗири пүтүнләй мәҗбурий әмгәккә четишлиқ икән.

У мундақ дәйду: "шинҗаңдики қуяш енергийә санаити мәҗбурий әмгәккә очуқ. Чүнки, 95 пирсәнт қуяш енергийә тахтисиниң материяли поли кримнейға тайиниду. 2020-Йили дунядики поли кримней материялиниң 75 пирсәнтини дегүдәк хитай ишләпчиқарған……. Шинҗаңдики төт чоң ширкәтниң өзила қуяш енергийәсигә керәклик поли кримней материялиниң 45 пирсәнтини ишләпчиқириду. Райондики әң чоң поли кримней ишләпчиқиридиған хушен ширкити дөләтниң һамийлиқидики мәҗбурий әмгәк йөткәш программисиға қатнашқан. Шинҗаңдики дако, TBEA, шинҗаң GCL вә ест хоп қатарлиқ төт ширкәтниң һәммисиниң мәҗбури әмгәк йөткәш программисиға қатнашқанлиқ яки буниңға уларни материял билән тәминләйдиған ширкәтләрниң қатнашқанлиқ хатаси бар".

Нюрола әлима шу күни йәнә мәзкур гуваһлиқ бериш йиғини һәққидики телефон зияритимизни қобул қилип, гуваһлиқ йиғинида ‍өзиниң уйғур илидики қуяш енергийә санаитигә даир гәвдиләндүрмәкчи болған нуқтилиримни биз билән ортақлашти.

У мундақ деди: "америка дөләт мәҗлисиниң шу нуқтини чүшинишини үмид қилдим. 3-Тәрәп уйғур районида тәкшүрүш елип бериши мумкин әмәс. Чүнки, бизгә шуниси мәлум, әгәр бири немә ишларниң болуватқанлиқини ейтип қойса, мәйли у мәҗбурий әмгәк яки муһит булғинишиға мунасивәтлик болсун удул лагерға йоллиниду. Шуңа, бизниң уйғур районида немә ишларниң болуватқанлиқини билишимиз мумкин әмәс".

Униң көрситишичә, у йиғинда йәнә американиң уйғур райониниң һәқиқий вәзийитини тонуп йетип, хитайға қарита давамлиқ қаттиқ қол болушниң зөрүрлүкини чүшәндүрүшкә тиришқан.

У: "шуңа, мениңчә американиң уйғур райониниң һәқиқий әһвалини чүшинип, хитайға қарита техиму қаттиқ сиясәт йүргүзүши интайин муһим. Шуниң үчүн мән гуваһлиқ йиғинида қаттиқ қол сиясәтни давамлаштурушниң интайин муһимлиқи, америка истемалчилирини һәрқандақ мәҗбурий әмгәк мәһсулати тәминлимәслик керәкликини ейттим. Мән гуваһлиқ йиғинида билдүрмәкчи болған йәнә бир мәсилә, райондики қуш енергийә тәминат зәнҗиридә йүз бериватқан муһит мәсилисидур. Мән йиғинда ейтқандәк бу ширкәтләр көмүрни йеқилғу қилған. Америка мәблиғиниң башқа иттипақдашлар билән бирлишип, хитайдин башқа районға йөткишини интайин муһим, дәп қараймән".

Йиғинда бәзи бәзи мутәхәссисләр хитайниң муһит мәсилисидики ипадисини муәййәнләштүрүп, американиң униң килимат саһәсидә һәмкарлишишиниң муһимлиқини илгири сүргән болсиму, бирақ демократик авам палата әзаси там совази буниңға қарши чиқти.

Там сувази мундақ дәйду: "мән уйғурларниң мәҗбурий әмгәк лагерлириниң қаттиқ тәсиригә учридим. Биз сөзләшкән мутәхәссисләрниң ичидә шинҗаңдин кәлгән көп кишиләр бар. У йәрдә пуқралар мәҗбурий әмгәк лагерлириға қамилип, мәҗбурий туғмас қилинған. Кишиләр буни инсанлиққа қарши җинайәт, дәп сүрәтлимәктә. Мән буниңдәк техника ‍оғрилиған, хоңкоңда кишиләрни қолға алған, тибәтләргә бундақ муамилә қилған начар актийорларни көрсәм, улар килимат өзгиришидә яхши иш қилсиму иҗабий баһа бәрмәймән".

Америка дөләт мәҗлисиниң хитай ишлири комитетиниң мәзкур гуваһлиқ йиғини б д т ниң дуня килимат өзгириши йиғини келәр ай әнглийәниң гласгов шәһиридә өткүзүлүш алдида чақирилди. 31-Өктәбир күни башлинидиған йиғинға әнглийә билән италийә саһибханилиқ қилиду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт