Америка дөләт мудапиә министири: «америка вә иттипақдашлиримиз (хитай тәһдитигә қарши) һәр бир фронтни қоғдашқа тәйяр»

Мухбиримиз әркин
2020-08-26
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Дөләт мудапиә министири марк еспер(оңда) вә америка деңиз армийисиниң адвокати крайг фаллер доклат бериш йиғинида. 2020-Йили 10-июл, флорида, америка.
Дөләт мудапиә министири марк еспер(оңда) вә америка деңиз армийисиниң адвокати крайг фаллер доклат бериш йиғинида. 2020-Йили 10-июл, флорида, америка.
AP

Америка дөләт мудапиә министири марк әспер 25-авғуст «вал стрет журнили» гезитидә мақалә елан қилип, американиң хитайға қарши дөләт мудапиә истратегийәсини шәрһлиди. Униң тәкитлишичә, хитай азадлиқ армийиси бейҗиңниң мустәбит пиланлириға хизмәт қилидиған болуп, америка вә униң иттипақдашлири хитай тәһдитигә қарши һәр бир фронтни қоғдашқа тәйяр икән. Марк әсперниң мәзкур мақалиси хитай баш секретари ши җинпиңниң 1-авғуст хитай азадлиқ армийәси қурулғанлиқиниң 93 йиллиқини хатириләш мурасимида қилған сөзиниң арқисидинла елан қилинди.

Ши җинпиң сөзидә хитай азадлиқ армийәсини дуняви дәриҗилик армийәгә өзгәртишни тәкитлигән. Марк әспер болса ши җинпиңниң сөзи «әркин вә очуқ хәлқара тәртип билән бейҗиң тәрғиб қилип келиватқан мустәбитлик түзүм оттурисидики риқабәтниң йеңи дәвргә қәдәм қойғанлиқиниң ениқ ипадиси» икәнликини билдүргән. Униң «бәш бурҗәклик бина хитай үчүн тәйярлинип болди» мавзулуқ мақалисидә тәкитлинишичә, әркинлик вә очуқ-ашкарилиқни қоғлишидиған дөләтләр хитай азадлиқ армийәсиниң алақә, мәшиқ вә технологийә тәләплиригә еһтият қилиши керәк икән.

У, хитайниң һәрбий заманивилишиш пилани ракета, тор, аләм бошлуқи, електронлуқ уруш қилиш иқтидарини өстүрүшни өз ичигә елипла қалмай, сүний әқил техникиси билән қораллинип, өзиниң мустәбит системисини кеңәйтишни, уйғурларға болған системилиқ бастурушни давамлаштурушни өз ичигә алидиғанлиқини тәкитлигән. Бу бир америка дөләт мудапиә министириниң йеқинқи 40 йиллиқ хитай мунасивәтләр тарихида хитай сияситини әң очуқ шәрһилишидур.

Бәзи анализчиларниң тәкитлишичә, марк әсперниң мақалиси хитайниң қанчилик җиддий тәһдиткә айланғанлиқини көрситип беридикән. Америкалиқ мутәхәссиси, америкадики «кор аналитик тәтқиқат орни» ниң қурғучиси андрейс кор, американиң интайин хәвплик бир вәзийәткә дуч кәлгәнликини билдүрүп мундақ деди: «әмәлийәттә биз интайин хәвплик бир вәзийәткә дуч келиватимиз. Биз хитайни наһайити тез вә наһайити қаттиқ күч билән арқиға чекиндүрүшимиз керәк. Болмиса у биздин ешип кетиши мумкин. Биз буни иқтисади җәһәттин ишқа ашурушимиз шундақла худди министир марк әспер ейтқандәк әгәр зөрүр тепилса бизниң қораллиқ мәғлуп қилишқиму тәйярлиқимиз болуши керәк».

Андрейс кор йәнә америка билән хитай оттурисидики риқабәтниң ноқул һәрбий, иқтисади-сода яки гео-сиясий риқабәт әмәсликини билдүрди. Униң тәкитлишичә, бу демократийә, кишилик һоқуқ, сөз әркинлики, диний әркинлик билән мустәбитлик оттурисидики қиммәт қарашлириниң риқабити икән. У бу риқабәттә хитайға тақабил туралайдиған бирдин-бир күчниң америка икәнликини тәкитләйду.

Андрейс кор 26-авғуст зияритимизни қобул қилғанда мундақ дәйду: «дуняда хитай билән һәрбий җәһәттә риқабәтлишәләйдиған бирдин бир дөләт америка. явропа иттипақиниң иқтисади америка билән хитайға бағлинип қалған. Шуңа у иқтисади җәһәттә риқабәтлишәлмәйду. У иқтисади вә һәрбий җәһәтләрдә чечилаңғу. Америка иқтисади вә һәрбий җәһәттә пүтүнлүккә игә болуп, у хитайниң кеңәймичиликини мәғлуп қилалайдиған бирдин бир дөләт. Биз буни дөләт мудапиә министири марк әсперниң баянлирида көрәләймиз».

Марк әспер «вал стрет журнили» гезитидики мақалисидә хитай компартийәсиниң хитай азадлиқ армийәсигә болған контроллуқи хитай рәһбәрлириниң армийәни өз нишаниға йетәклишидики мәркизи амил, дәп қарайдиғанлиқини көрситип беридикән. У, «буларниң ичидики әң муһими мустәбитликниң нормаллаштурулуп, хитай компартийәсиниң башқа дөләтләрни зорлиши, уларниң игилик һоқуқиға кашила қилиш муһити яритип, мәвҗут хәлқара қанун-түзүмләрни бикар қилиш, дуня тәртипини өзгәртишкә урунушидур» дегән.

Марк әсперниң қаришичә, хитайниң һәрикити американиң униңға әтраплиқ инкас қайтуруши, дөләт мудапиә истратегийәсини иҗра қилишини тезләткән болуп, хитай америка дөләт мудапиә истиратеегийәсиниң «асаслиқ нуқтисида» икән. Америкадики бәзи хитай анализчиларниң қаришичә, американиң бу нуқтиға келишигә пүтүнләй хитай сәвәбчи икән.

Америкадики хитай зиялийси, «бейҗиң баһари» журнилиниң сабиқ баш муһәррири ху пиң мундақ дәйду: «америка-хитай мунасивәтлириниң начарлишип кетишидики мәсулийәт наһайити ениқки хитай компартийәсидә. Чүнки, хитай компартийәсиниң узундин буян хитайда кишилик һоқуқни дәпсәндә қилиштәк һәр хил қилмиши кишиләрни биарам қилип кәлди. Америка билән болған содидики наһәқчилик американи зиянға учратти. Ши җинпиң тәхткә чиққандин кейин сиртқа қарита таҗавузчилиқ характерини ипадиләп, ички сиясәттә мав дәвригә қарап маңди. Буниң билән иқтисади қудрәт тапқан болсиму, бир партийә мустәбитликини сақлап кәлгән хитай, инсанийәтниң тинчлиқи вә әркинлики үчүн тәһдиткә айланди».

Ху пиңниң қаришичә, хитайниң һазирқи йолда давамлиқ меңиши хитай хәлқи билән чәклинип қалмайкән. У буниң америка демократийәсигиму тәһдит пәйда қилидиғанлиқи, американиң буни һес қилип йәткәнликини билдүрди.

Ху пиң 26-авғуст бу һәқтики зияритимизни қобул қилғанда мундақ деди: «көпчиликниң һәммиси шуни һес қилип йәтти, әгәр хитай компартийәсиниң давамлиқ бу йолда меңишиға сүкүт қилинса, буниң зийини хитай чеграси ичидики хәлқләр билән чәклинип қалмайду. Бу хитай чеграси сиртидикиләргиму зиян селип, американиң әркинлик, демократийә вә тинчлиқиғиму бузғунчилиқ қилиду. Америка башчилиқидики хәлқара җәмийәт йеқинқи бир йил мабәйнидә бу нуқтини ениқ тонуп йәтти».

Марк әспер мақалисидә хитайниң сүний әқил техникисини ишлитип, уйғурларни бастуруватқанлиқини алаһидә тилға алған. «Кор аналитик тәтқиқат орни» дики андрейс корниң тәкитлишичә, америка уйғурларниң мәсилисигә наһайити җиддий қараватқан болуп, бу кишиләрниң хитайдин әндишә қилишидики сәвәбләрниң бири икән.

Андрейс кор мундақ деди: «уйғурлар дуняда роһиңгалар билән бир қатарда әң қаттиқ бастурушқа учраватқан хәлқләрниң биридур. Роһиңгалар охшашла ирқий қирғинчилиққа учраватиду. Бу наһайити җиддий мәсилә болуп, америка буниңға наһайити җиддий қаримақта. Бу мәсилә немә үчүн техиму көп кишиләрниң хитайға қарши чиқишидики сәвәбтур. Чүнки, кишиләр хитайниң уйғурларға немиләрни қиливатқанлиқини көрүп, әгәр хитай дуняға һөкүмран болса мениң әһвалим қандақ болуп кетиду, дегән соални қоюватиду. Хоңкоңға қарап кишиләрниң әндишиси техиму ешиватиду».

Марк әспер мақалисидә хитай азадлиқ армийәсиниң америка вә униң иттипақдашлириниң қораллиқ күчлиригә охшимайдиғанлиқи, у хитай компартийәсиниң қорали икәнликини тәкитләп, барлиқ дөләтләрни хитай азадлиқ армийәси билән болған алақисини тәкшүрүшкә яки үзүшкә чақиридиғанлиқини билдүргән. Униң тәкитлишичә, «әркинлик, кишилик һоқуқ вә қанун билән идарә қилишни қәдирләйдиған дөләтләр иттипақлишип, хитай азадлиқ армийәсиниң хитай компартийәсиниң дөләтләрниң игилик һоқуқиға дәхли-тәруз қилишқа урунуштики ролиға қарши туруши керәк» икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт