Amérika dölet mudapi'e ministiri: "Amérika we ittipaqdashlirimiz (xitay tehditige qarshi) her bir frontni qoghdashqa teyyar"

Muxbirimiz erkin
2020-08-26
Élxet
Pikir
Share
Print
Dölet mudapi'e ministiri mark éspér(ongda) we amérika déngiz armiyisining adwokati krayg fallér doklat bérish yighinida. 2020-Yili 10-iyul, florida, amérika.
Dölet mudapi'e ministiri mark éspér(ongda) we amérika déngiz armiyisining adwokati krayg fallér doklat bérish yighinida. 2020-Yili 10-iyul, florida, amérika.
AP

Amérika dölet mudapi'e ministiri mark espér 25-awghust "Wal strét zhurnili" gézitide maqale élan qilip, amérikaning xitaygha qarshi dölet mudapi'e istratégiyesini sherhlidi. Uning tekitlishiche, xitay azadliq armiyisi béyjingning mustebit pilanlirigha xizmet qilidighan bolup, amérika we uning ittipaqdashliri xitay tehditige qarshi her bir frontni qoghdashqa teyyar iken. Mark espérning mezkur maqalisi xitay bash sékrétari shi jinpingning 1-awghust xitay azadliq armiyesi qurulghanliqining 93 yilliqini xatirilesh murasimida qilghan sözining arqisidinla élan qilindi.

Shi jinping sözide xitay azadliq armiyesini dunyawi derijilik armiyege özgertishni tekitligen. Mark espér bolsa shi jinpingning sözi "Erkin we ochuq xelq'ara tertip bilen béyjing terghib qilip kéliwatqan mustebitlik tüzüm otturisidiki riqabetning yéngi dewrge qedem qoyghanliqining éniq ipadisi" ikenlikini bildürgen. Uning "Besh burjeklik bina xitay üchün teyyarlinip boldi" mawzuluq maqaliside tekitlinishiche, erkinlik we ochuq-ashkariliqni qoghlishidighan döletler xitay azadliq armiyesining alaqe, meshiq we téxnologiye teleplirige éhtiyat qilishi kérek iken.

U, xitayning herbiy zamaniwilishish pilani rakéta, tor, alem boshluqi, éléktronluq urush qilish iqtidarini östürüshni öz ichige élipla qalmay, sün'iy eqil téxnikisi bilen qorallinip, özining mustebit sistémisini kéngeytishni, Uyghurlargha bolghan sistémiliq basturushni dawamlashturushni öz ichige alidighanliqini tekitligen. Bu bir amérika dölet mudapi'e ministirining yéqinqi 40 yilliq xitay munasiwetler tarixida xitay siyasitini eng ochuq sherhilishidur.

Bezi analizchilarning tekitlishiche, mark espérning maqalisi xitayning qanchilik jiddiy tehditke aylan'ghanliqini körsitip béridiken. Amérikaliq mutexessisi, amérikadiki "Kor analitik tetqiqat orni" ning qurghuchisi andréys kor, amérikaning intayin xewplik bir weziyetke duch kelgenlikini bildürüp mundaq dédi: "Emeliyette biz intayin xewplik bir weziyetke duch kéliwatimiz. Biz xitayni nahayiti téz we nahayiti qattiq küch bilen arqigha chékindürüshimiz kérek. Bolmisa u bizdin éship kétishi mumkin. Biz buni iqtisadi jehettin ishqa ashurushimiz shundaqla xuddi ministir mark espér éytqandek eger zörür tépilsa bizning qoralliq meghlup qilishqimu teyyarliqimiz bolushi kérek".

Andréys kor yene amérika bilen xitay otturisidiki riqabetning noqul herbiy, iqtisadi-soda yaki gé'o-siyasiy riqabet emeslikini bildürdi. Uning tekitlishiche, bu démokratiye, kishilik hoquq, söz erkinliki, diniy erkinlik bilen mustebitlik otturisidiki qimmet qarashlirining riqabiti iken. U bu riqabette xitaygha taqabil turalaydighan birdin-bir küchning amérika ikenlikini tekitleydu.

Andréys kor 26-awghust ziyaritimizni qobul qilghanda mundaq deydu: "Dunyada xitay bilen herbiy jehette riqabetlisheleydighan birdin bir dölet amérika. Yawropa ittipaqining iqtisadi amérika bilen xitaygha baghlinip qalghan. Shunga u iqtisadi jehette riqabetlishelmeydu. U iqtisadi we herbiy jehetlerde chéchilangghu. Amérika iqtisadi we herbiy jehette pütünlükke ige bolup, u xitayning kéngeymichilikini meghlup qilalaydighan birdin bir dölet. Biz buni dölet mudapi'e ministiri mark espérning bayanlirida köreleymiz".

Mark espér "Wal strét zhurnili" gézitidiki maqaliside xitay kompartiyesining xitay azadliq armiyesige bolghan kontrolluqi xitay rehberlirining armiyeni öz nishanigha yéteklishidiki merkizi amil, dep qaraydighanliqini körsitip béridiken. U, "Bularning ichidiki eng muhimi mustebitlikning normallashturulup, xitay kompartiyesining bashqa döletlerni zorlishi, ularning igilik hoquqigha kashila qilish muhiti yaritip, mewjut xelq'ara qanun-tüzümlerni bikar qilish, dunya tertipini özgertishke urunushidur" dégen.

Mark espérning qarishiche, xitayning herikiti amérikaning uninggha etrapliq inkas qayturushi, dölet mudapi'e istratégiyesini ijra qilishini tézletken bolup, xitay amérika dölet mudapi'e istiratéégiyesining "Asasliq nuqtisida" iken. Amérikadiki bezi xitay analizchilarning qarishiche, amérikaning bu nuqtigha kélishige pütünley xitay sewebchi iken.

Amérikadiki xitay ziyaliysi, "Béyjing bahari" zhurnilining sabiq bash muherriri xu ping mundaq deydu: "Amérika-xitay munasiwetlirining nacharliship kétishidiki mes'uliyet nahayiti éniqki xitay kompartiyeside. Chünki, xitay kompartiyesining uzundin buyan xitayda kishilik hoquqni depsende qilishtek her xil qilmishi kishilerni bi'aram qilip keldi. Amérika bilen bolghan sodidiki naheqchilik amérikani ziyan'gha uchratti. Shi jinping textke chiqqandin kéyin sirtqa qarita tajawuzchiliq xaraktérini ipadilep, ichki siyasette maw dewrige qarap mangdi. Buning bilen iqtisadi qudret tapqan bolsimu, bir partiye mustebitlikini saqlap kelgen xitay, insaniyetning tinchliqi we erkinliki üchün tehditke aylandi".

Xu pingning qarishiche, xitayning hazirqi yolda dawamliq méngishi xitay xelqi bilen cheklinip qalmayken. U buning amérika démokratiyesigimu tehdit peyda qilidighanliqi, amérikaning buni hés qilip yetkenlikini bildürdi.

Xu ping 26-awghust bu heqtiki ziyaritimizni qobul qilghanda mundaq dédi: "Köpchilikning hemmisi shuni hés qilip yetti, eger xitay kompartiyesining dawamliq bu yolda méngishigha süküt qilinsa, buning ziyini xitay chégrasi ichidiki xelqler bilen cheklinip qalmaydu. Bu xitay chégrasi sirtidikilergimu ziyan sélip, amérikaning erkinlik, démokratiye we tinchliqighimu buzghunchiliq qilidu. Amérika bashchiliqidiki xelq'ara jem'iyet yéqinqi bir yil mabeynide bu nuqtini éniq tonup yetti".

Mark espér maqaliside xitayning sün'iy eqil téxnikisini ishlitip, Uyghurlarni basturuwatqanliqini alahide tilgha alghan. "Kor analitik tetqiqat orni" diki andréys korning tekitlishiche, amérika Uyghurlarning mesilisige nahayiti jiddiy qarawatqan bolup, bu kishilerning xitaydin endishe qilishidiki seweblerning biri iken.

Andréys kor mundaq dédi: "Uyghurlar dunyada rohinggalar bilen bir qatarda eng qattiq basturushqa uchrawatqan xelqlerning biridur. Rohinggalar oxshashla irqiy qirghinchiliqqa uchrawatidu. Bu nahayiti jiddiy mesile bolup, amérika buninggha nahayiti jiddiy qarimaqta. Bu mesile néme üchün téximu köp kishilerning xitaygha qarshi chiqishidiki sewebtur. Chünki, kishiler xitayning Uyghurlargha némilerni qiliwatqanliqini körüp, eger xitay dunyagha hökümran bolsa méning ehwalim qandaq bolup kétidu, dégen so'alni qoyuwatidu. Xongkonggha qarap kishilerning endishisi téximu éshiwatidu".

Mark espér maqaliside xitay azadliq armiyesining amérika we uning ittipaqdashlirining qoralliq küchlirige oxshimaydighanliqi, u xitay kompartiyesining qorali ikenlikini tekitlep, barliq döletlerni xitay azadliq armiyesi bilen bolghan alaqisini tekshürüshke yaki üzüshke chaqiridighanliqini bildürgen. Uning tekitlishiche, "Erkinlik, kishilik hoquq we qanun bilen idare qilishni qedirleydighan döletler ittipaqliship, xitay azadliq armiyesining xitay kompartiyesining döletlerning igilik hoquqigha dexli-teruz qilishqa urunushtiki roligha qarshi turushi kérek" iken.

Toluq bet