2021-Yilidiki amérika-xitay munasiwitide yéngidin bash kötürüwatqan xeterler

Muxbirimiz eziz
2021-09-08
Share
Amérika-xitay rehberliri néme üchün alyaskada uchrishidu? Amérika tashqi ishlar ministiri antoniy billinkén xitayni "Mejburlash we tajawuzchiliq" ishlitishtin agahlandurdi. 2021-Yili 16-mart, tokyo, yaponiye.
REUTERS

Ötken birnechche yilda barghanséri ewjige chiqishqa bashlighan amérika-xitay munasiwitini yéqindin buyan bir qisim mutexessislerning "Yéngi soghuq urush" dep atashqa bashlighanliqi melum. Bu xildiki ‍omumiy jehettin buzuluwatqan munasiwetning nöwettiki iqtisad we diplomatiye sahesidiki ehwaligha qarap chiqish, shu arqiliq buning yéqin kelgüsidiki tereqqiyat ehwalini texmin qilish meqsitide 8-séntebir küni amérika dölet mejlisi qarmiqidiki "Amérika-xitay iqtisad we bixeterlik mesililirini bahalash komitéti" mexsus guwahliq yighini chaqirdi.

Mezkur komitétning mu'awin re'isi rabin kléwlend xanim aldi bilen söz élip amérika-xitay munasiwitide nöwette körülüwatqan asasiy mesilining néme ikenlikini sherhlep ötti. Uning pikriche, xitay hökümiti ötken birnechche yildin buyan xitay iqtisadiy sahesini shekillendüridighan barliq karxana sistémisini xitay hökümitining arzusi boyiche ish körüshke mejburlap ularni "Kompartiyening biwasite rehberlikige mutleq ita'et qilish" qa buyrumaqtiken. Bu xildiki shirketler hökümetning biwasite kontrolluqida bolushtek "Bir tutash buyruq" ning tesiridin bu shirketlerge iqtisadiy jehettin baghlinishliq bolghan amérika tewesidiki meblegh salghuchilarmu bu xil mutleq kontrolluqning qurbanlirigha aylanmaqtiken. Uningdin bashqa biwasite halda xitaygha meblegh séliwatqan amérika shirketlirimu xitay hökümitining mushu xildiki kontrolluqida put-qoli chüshep qoyulghanliqtin, ularning iqtisadiy pa'aliyetlirimu éghir tosqunluqlargha duch kelmekte iken. Kompartiyening arzusigha sella xilapliq qilghan shirketler "Weyran bolush" qa duch kelgenliktin amérika sodigerlirining xitaygha meblegh qilip sélin'ghan nechche milyard dollarliq meblighi bir kéchidila "Ghayib bolghan" ishlar köp qétimlap körülmektiken. Emdilikte bolsa xitay hökümiti iqtisadiy sahege qaritilghan mutleq kontrolluqtin halqip, amérika pen-téxnika shirketlirigimu éghir tehditlerni peyda qilmaqtiken.

Amérika bilen xitay otturisidiki diplomatik munasiwette körülüwatqan yiriklishishtiki bir muhim seweb bolghan xongkongdiki démokratiye mesilisi hemde buninggha chétishliq bolghan iqtisadiy alaqe sahesidiki chékinish guwahliq yighinining chüshtin burunqi basquchining merkiziy témisi boldi. Bu heqtiki guwahliq bergüchiler qatarida washin'gton shehiridiki "Wilson merkizi" ning tetqiqatchisi, qanun penliri proféssori maykil déywis alahide guwahliq berdi. Proféssor maykilning bildürüshiche, eyni waqitta xitay hökümiti xongkongdiki siyasiy, iqtisad we medeniyet sahesidiki barliq mewjut siyasetlerning 50 yilghiche özgermeydighanliqi heqqide wede bergen bolsimu "Yüksek aptonomiye" ning kapaliti bolghan bu tedbirler 2004-yilidin bashlap bir-birlep emeldin qélishqa bashlighan. Shuning bilen xongkongda buninggha qarshi türlük namayish pa'aliyetliri otturigha chiqishqa bashlighan hemde démokratiye we qanun arqiliq idare qilishning buzghunchiliqqa uchrishi eyiblen'gen. Emma xitay hökümiti barliq eyibni xongkong xelqige artip qoyup, özlirining mustebitlikini bu rayon'gha qeder kéngeytken. Amérika we gherb dunyasining bu heqtiki chuqanliri bolsa "Xitayning ichki ishigha arilashqanliq" dep tenqidlinishke bashlighan. U mushu ehwallarni eslep ötkech "Xongkongda démokratiyening basturulushigha egiship, ilim sahesi we puqralar jem'iyitimu éghir teqibke duch kélishke bashlidi. Söz we axbarat erkinliki cheklendi. Shuning bilen xongkong xelqi xelq'ara dunyadin yardem kütüshke mejbur boldi" dep körsetti. .

Guwahliq yighinining bazar iqtisadi we sanliq melumatlar sahesidiki basquchida "Xarris briskin xelq'ara adwokatliq merkizi" ning adwokati dan xarris mexsus guwahliq berdi. . Uning bildürüshiche, xitay kompartiyesi ötken on yil mabeynide izchil xususiylar igidarchiliqidiki karxana we shirketlerge bolghan mutleq kontrolluqni omumyüzlük ornitip chiqqan. Xitay kompartiyesining xususiylar igidarchiliqini basturushtek tarixiy en'enisi bolghan bu qilmishi hemde söz we metbu'at sahesidiki yüksek sezgürlüki tüpeylidin amérika we awstraliyedin xitaygha meblegh salghan nurghunlighan filim sodigerlerning shirketliri teqibke, hetta weyran bolushqa duch kelgen. Tor dunyasigha bolghan kontrolluq tüpeylidin gherb shirketlirining xitaydiki tarmaq shirketliri normal xizmet alaqisini saqlashqa ilajsiz qalghan. Chünki bu shirketlerning köp qismi xitaydiki bazar iqtisadini nezerde tutup shu jayda kéngiyishni oylighan, emma ularning köp qismi xitay hökümitining iqtisadiy saheni mutleq kontrol qilidighanliqini bilmestin bu jaylargha meblegh salghan. U mushu ehwallarni omumlashturup "Bu xil kontrolluq shi jinping dewride eng yuqiri pellige chiqti. Bu kishi dunyaning özi heqqide némilerni déyishidin perwayi pelek halda özi xalighan ishni qilidighan bir adem. Bundaq ehwalda amérika hökümiti barliq amérika shirketlirini xitay baziridin chékinip chiqishqa hemde xitay bilen soda qilishqa xatime bérishke chaqirishi lazim. Ishlepchiqirish bazisini emdi xitaydin méksika, polsha yaki taylandqa yötkeshning peyti keldi" dep körsetti. .

Amérikadiki "Sréshér" shirkitining qurghuchisi we bash ijra'iye emeldari, amérika merkiziy axbarat idarisining péshqedem axbarat xadimliridin rébika fayr xanim bu heqte mexsus guwahliq bérip, xitay kompartiyesining bu xildiki iqtisadqa hökümranliq qilish endizisining alliqachan ma yün (jék ma), ténsént (téngshün), dédi qatarliq soda magnatliri we iqtisadiy "Impériye" lerni özining sizghan siziqigha chüshürüpla qalmastin yene pa'aliyet da'irisi xitayda bolghan amérika shirketlirinimu éghir ziyanlargha uchritiwatqanliqini tekitlidi. . U bu heqtiki tepsiliy tereqqiyatlarni sanliq melumatlar arqiliq chüshendürüp ötkendin kéyin amérika hökümitiningmu amérika tupriqida pa'aliyet qiliwatqan xitay shirketlirining némilerni qiliwatqanliqi we bu shirketlerning xitay hökümitining ashu xildiki kontrolluq pa'aliyetlirige qaysi derijide hemdemde boluwatqanliqini tekshürüshi, shuningdek soda we iqtisad sahesige da'ir uchur bixeterliki mesililirini hel qilishi, buning üchün mushu ishlarning höddisidin chiqalaydighan mexsus organ tesis qilish lazimliqini bildürdi.

Yighinning chüshtin kéyinki bölikide amérika hökümiti qarmiqidiki sana'et we bixeterlik ishliri idarisining mu'awin bashliqi jérémiy péltér, jorj méyson uniwérsitéti qanun insitutining proféssorliridin jyowanni sinél, déywid xanké qatarliqlar xitaygha qaritilghan éksport tawarlirini kontrol qilish, amérika hökümitining xitay iqtisadiy sahesi heqqidiki qarashlirini yéngilishi lazimliqi, chet'el sodigerlirining xitaygha meblegh sélishida saqliniwatqan mesililerni qaytidin oylinish qatarliq témilar boyiche guwahliq berdi.

Melum bolushiche, bu qétimqi guwahliq yighinining xatirisi amérika hökümitige yollinidighan bolup, ularning bundin kéyinki amérika-xitay munasiwitining yol xeritisini sizip chiqishida muhim paydilinish matériyali bolidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet