Jon kerri baydén hökümitining Uyghurlar bilen kélimat mesiliside "Qiyin tallash" qa duch kelgenlikini bildürdi

Muxbirimiz nur'iman
2021-09-23
Share
Jon kerri baydén hökümitining Uyghurlar bilen kélimat mesiliside Baydén hökümitining kélimat mesilisi boyiche alahide wekili jon kerri b d t ning nyu-yorktiki bash shtabidiki yighinda sözge chiqish aldida. 2021-Yili 21-séntebir.
AP

Baydén hökümitining kélimat mesilisi boyiche alahide wekili jon kerri 22-séntebir ötküzülgen ispat bérish yighinida, baydén hökümitining kélimat özgirishige taqabil turush kürishide xitay bilen hemkarlishishini qolgha keltürüshke ehmiyet bériwatqanliqini aqlighan.

Jon kerri "Bilumbérg" géziti muxbirining "Baydén hökümitining kishilik hoquq mesilisini qayrip qoyup, kélimat özgirishini tallighanliqi" heqqide sorighan su'aligha jawaben mundaq dégen: "Hayat da'im qiyin tallashlargha tolghan bolidu, bolupmu döletler otturisidiki munasiwette da'im mushundaq tallashlar bolidu."

Jon kerri ispat bérish yighinida öz aghzi bilen xitayning Uyghur mejburiy emgikidin paydiliniwatqanliqini étirap qilghan. U mundaq dégen: "Shinjang rayonida rastinla bir mesile bar. Xitay peqetla quyash énérgiye taxtisi teminat zenjiride Uyghur mejburiy emgikni ishlitipla qalmastin, belki bilishimizche quyash inirgiyesi üchün ishlitidighan bashqa bir qanche ménéral maddilar üchünmu mejburiy emgek ishlitidu."

U yene mundaq dégen: "Shundaq, bu yerde bir qatar oxshimighan mesililer mewjut. Emma hemmidin muhimi, bu pilanét choqum qoghdilishi kérek".

Yéqinda jow baydén xitay re'isi shi jinping bilen téléfonda körüshken. Emma aqsaray 90 minutluq söhbette némilerning muzakire qilin'ghanliqini éniq ashkarilimighan. Aqsaray bayanatchisi peqet keng da'irilik, istratégiyelik bir muzakire bolghanliqi, amérikaning menpe'eti, qimmet qarishi qatarliq oxshimighan nuqtilarning muzakire qilin'ghanliqi we ikki terepning ortaq pikirge kelgenlikini bildürgen.

Uyghur kishilik hoquq qurulushini'ung dériktori ömet qanat ependi bu heqte ziyaritimizni qobul qilip mundaq dédi: "Bizning hazir amérika dölet mejliside maqullinishini saqlawatqan bir qanche muhim qanun layihelirimiz bar idi. Bu qanun layiheliri téxiche maqulluqtin ötmey turghan idi. Jon kerrining bayanatidin kéyin buning sewebi éniq boldi."

Amérika pirzédinti jow baydén wezipige olturghandin buyan amérikaning gherb döletliri bilen bolghan alaqisini kücheytip, dunya miqyasida xitaygha birlikte taqabil turmaqchi bolghan idi. Yeni xitayning Uyghur rayoni we xongkongda élip barghan kishilik hoquq depsendichiliki, jenubiy déngizdiki herbiy tajawuzchiliq heriketliri hemde teywen'ge tehdit sélish herikiti seweblik amérika xitay bilen köp jehetlerde toqunushqan idi.

"Kishilik hoquqni közitish teshkilati" xitay bölümining diréktori sofi richardson bu heqte mundaq dédi: "'kishilik hoquqni közitish teshkilati' ning xitayning Uyghur we bashqa étnik gorupplargha qarita ötküzüwatqan 'insaniyetke qarshi jinayet' ige tutqan pozitsiyesi shuki, néme bolushidin qet'iynezer kélimat mesilisini kishilik hoquq depsendichiliki bilen tégishkili bolmaydu. Bu yerdiki mesile shuki, biz xitayning qilmishlirigha qarita jiddiy tekshürüsh élip bérilishini we jawapkarliqining sürüshte qilinishi telep qilimiz."

Jon kerri 31-awghust xitayni ziyaret qilghan waqitta, amérika awam palatasining ezasi maykél mika'ul yazma bayanat élan qilip, prézidént baydénning kélimat mesilisi boyiche alahide wekili jon kerrini amérikaning énérgiye éhtiyajini xitaydek Uyghurlargha irqiy qirghinchiliq qilghan bir hakimiyet bilen sözleshmeslikke chaqirghan idi. Emma jon kerrining kélimat mesilisini xitayning Uyghurlargha qarita élip bériwatqan irqiy qirghinchiliqidin muhim orun'gha qoyush heqqidiki sözi awam palatasining bashliqi nensi pélosining sözi bilen birdek bolghan. Nensi pélosi aldinqi hepte xitay bilen kélimat özgirishi mesiliside söhbetlishishning "Hemmidin muhim mesile" ikenlikini tekitligen idi.

Amérikaliq xitay ishliri tetqiqatchisi gordon chang ependi bu heqte közqarashlirini otturigha qoyup, mundaq dédi: "Jon kerri bu yil yanwarda kélimatning 'halqiliq musteqil mesile' ikenlikini, xitayning kélimat mesilisidiki hemkarliqigha érishish üchün 'kishilik hoquqni qurban qilmaydighanliqi' ni éytqanidi. Lékin charshenbe künidiki sözide amérikaning 'qattiq tallash' qa duch kelgenliki toghrisidiki sözi, uning ilgiriki kélimat toghrisidiki bayanatigha zit kélidu. Amérika xitayning 'irqiy qirghinchiliqi' we 'insaniyetke qarshi jinayet' lirige hergiz sel qarimasliqi kérek. Buninggha sel qarisa, hergiz bolmaydu."

Nensi pélosi xanim kambirij uwérsitétida ötküzülgen pa'aliyette, xitayning hawani bulghashta dunyada aldinqi qatarda turidighan dölet ikenlikini؛ amérikaningmu tereqqiy qilghan döletler qatarida meyli korona wirusning aldini élishta bolsun, meyli térorluqqa qarshi küreshte bolsun we yaki kélimat özgirishi mesilide bolsun, choqum xitay bilen hemkarlishishi kéreklikini tekitligen idi.

Ömer qanat ependi, amérika eger xitay bilen hemkarlashsa, xitayning amérikagha qoyidighan shertlirining Uyghurlargha alaqidar qanun layihelerni ijra qaldurmasliq bolushi mumkinlikini ilgiri sürdi. U amérika dölet mejliside maqullinishini kütüp turuwatqan Uyghurlargha munasiwetlik bir qanche qanun layihelirining barliqini tekitlidi. U yene Uyghur kishilik hoquq qurulushining baydén hökümiti bilen bolghan alaqini téximu kücheytip, Uyghur mesilisini anglitishini dawamlashturighanliqni tekitlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet