Amérikadiki dangliq uniwérsitétlarda Uyghur élidiki lagér mesilisi küchlük diqqet qozghimaqta

Muxbirimiz irade
2019-03-08
Élxet
Pikir
Share
Print
Yél uniwérsitéti qanun institutida ötküzülgen "Xitayning shinjangdiki Uyghurlargha yürgüzüwatqan nazaret we zor kölemlik tutqun herikiti" namliq yighindin bir körünüsh. 2019-Yili 5-mart. Niyuwxewin, amérika.
Yél uniwérsitéti qanun institutida ötküzülgen "Xitayning shinjangdiki Uyghurlargha yürgüzüwatqan nazaret we zor kölemlik tutqun herikiti" namliq yighindin bir körünüsh. 2019-Yili 5-mart. Niyuwxewin, amérika.
Social Media

Hörmetlik radi'o anglighuchilar, 5-we 6-mart künliri amérikadiki ikki dangliq uniwérsitétta Uyghurlar heqqide doklat bérish yighinliri uyushturuldi.

Bularning biri amérikaning konnaktikit shtatining niyuwxewin shehirige jaylashqan yél uniwérsitéti qanun institutida ötküzülgen "Xitayning shinjangdiki Uyghurlargha yürgüzüwatqan nazaret we zor kölemlik tutqun herikiti" namliq yighindur. 

5-Mart küni échilghan bu yighin'gha amérika jorj washin'gton uniwérsitétining siyasiy penler proféssori, Uyghurshunas shon robérts we yene Uyghurlar heqqide köplep nadir xewer-maqalilargha imza qoyghan zhurnalist betiniy ellin ibrahimi we amérika Uyghur kishilik hoquq qurulushi bashliqi ömer qanat ependiler teklip bilen qatniship söz qilghan. 

Ular yighinda, Uyghurlarning omumiy ehwali, yighiwélish lagérliri, xitay hökümiti Uyghurlargha qarita élip bériwatqan omumyüzlük bésim we assimilyatsiye siyasetliri heqqide melumat bérilgen.

Ömer qanat ependining radiyomizgha bildürüshiche, yél uniwérsitéti qanun instituti oqughuchilirining Uyghur mesilisige bolghan qiziqishi intayin küchlük bolghan bolup, zal ichi liq tolup ketken. Ömer qanat ependi yél qanun institutigha oxshash nopuzluq bir bilim yurtidiki oqughuchilarning Uyghur mesilisige bolghan qiziqishidin xursen bolghanliqini ipadilidi. 

Yél uniwérsitétining qanun instituti 1824-yili qurulghan bolup, u amérikadiki eng aldinqi qatardiki qanun instituti bolupla qalmay dunya miqyasidimu nopuzluq qanun institutlirining biri bolup hésablinidu. Bu mektepte amérikadiki nurghun dangdar siyasiyonlar we qanunshunaslar yétiship chiqqan bolup, amérika sabiq prézidéntliridin gérald ford, bil kilinton, sabiq tashqi ishlar ministiri hillariy kilinton qatarliqlar bularning peqetla bir qanche misali hésablinidu. 

Ömer ependining bildürüshiche, qanun institutidiki oqughuchilarning Uyghur élidiki weziyetke bolghan tonushi bir qeder chongqur bolup, ular alliqachan Uyghurlargha yardem bérish üchün bu jehettiki türlük pa'aliyetlirini bashliwetken iken. 

"Yél uniwérsitéti xewerliri" 26-féwral künidiki sanida yuqiridiki oqughuchilar guruppisini tonushturghan idi. Xewerde éytilishiche, qanun instituti oqughuchiliri 3 xil guruppini teshkillesh arqiliq mektep ichide we amérika jem'iyitide Uyghur mesilisige bolghan tonushni ashurush, Uyghurlarning kishilik hoquq pa'aliyetlirini qollash, bolupmu Uyghurlargha munasiwetlik ikki qanun layihisining maqullinishini qolgha keltürüsh üchün pa'al heriketke ötken. 

Ömer qanat ependining bildürüshiche, yighin meydanida xitay oqughuchilarmu intayin köp bolup, ularmu bu mesilige intayin qiziqqan we ulardin nurghun so'allarni sorighan we beziliri Uyghurlargha hésdashliqini ipadilesh bilen birge, öz döliti hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan basturushidin qattiq epsusliniwatqanliqini ipade qilghan. 

Melum bolushiche, hazir amérikadiki nurghun uniwérsitétlarda bundaq pa'aliyetler ötküzülüwatqan bolup, uninggha amérika Uyghur birleshmisi, Uyghur kishilik hoquq qurulushidiki pa'aliyetchiler we shundaqla amérikidiki Uyghur pa'aliyetchi yashlar hemmisi dégüdek bérip qatniship, bu mesilining amérika uniwérsitétlirida, jümlidin amérika xelqi arisida keng qollashqa érishishi üchün heriket qilmaqtiken. 

Amérika alem qatnishishi idarisining mutexessisi, doktor erkin sidiq ependimu ene shularning biri bolup, u bügün radiyomizgha qilghan sözide Uyghurlarning nöwettiki weziyitining intayin xeterlik ikenlikini eskertip "Buni eng aktip küch bolghan aliy mektep oqughuchilirigha tonushturush tolimu zörür" dédi. 

6-Mart küni ömer qanat ependi amérikadiki yene bir dangliq uniwérsitét bolghan taftis uniwérsitétining "Filetchir qanun we diplomatiye instituti" da doklat bergen. 

Masachutés shtatigha jaylashqan mezkur institut 1933-yili amérikida mexsus xelq'ara munasiwetler boyiche aspirant oqughuchisi yétishtürüsh üchün qurulghan institut bolup, u tashqi siyaset, diplomatiye saheside dunyadiki eng aldinqi qatardiki uniwérsitétlarning biri bolup hésablinidu. 

Ömer qanat ependining bildürüshiche, u bu uniwérsitéttimu qizghinliq oxshash yuqiri bolghan. Zal ichi oqughuchilar bilen liq tolghan.

Erkin sidiq ependi hazirghiche Uyghur mesilisi tonushturulghan kaliforniye unwérsititi-bérkliy we yél qatarliq nurghun uniwérsitétlarning xelq'araliq nopuzluq mektepler ikenliki we bu mekteplerde kelgüsining muhim siyasiyonliri, lidérliri yétiship chiqidighanliqi we bu seweblik bu mekteplerde Uyghur mesilisini tonushturushning intayin muhimliqini tekitlidi.

Toluq bet