43 Нәпәр америка дөләт мәҗлиси әзаси трамп һөкүмитидин уйғур мәсилисидә әмәлий һәрикәт қоллинишни тәләп қилди

Мухбиримиз ирадә
2019-04-05
Елхәт
Пикир
Share
Принт
43 Нәпәр америка дөләт мәҗлиси әзаси трамп һөкүмитидин уйғур мәсилисидә әмәлий һәрикәт қоллинишни тәләп қилди.
43 Нәпәр америка дөләт мәҗлиси әзаси трамп һөкүмитидин уйғур мәсилисидә әмәлий һәрикәт қоллинишни тәләп қилди.
senate.gov

Хитай һөкүмитиниң уйғур елида 800 миңдин 2 милйонғичә инсанни йепиқ тәрбийә лагерлириға қамап, пүткүл уйғур районини қамал астиға елишиға нисбәтән хәлқарадики кишилик һоқуқ органлириниң вә демократик әлләр һөкүмәтлириниң тәнқид вә әндишилири барғансери күчәймәктә. Мушундақ бир мәзгилдә америка дөләт мәҗлисидики ғоллуқ әзалардин марко рубийо, тим кәйн, мит ромний, боб мәнәндез қатарлиқ 24 нәпәр кеңәш палата әзаси вә 19 нәпәр авам палата әзаси бирликтә америка һөкүмитидин уйғур елидики зулумға қарши әмәлий һәрикәт қоллинишни тәләп қилди. Улар америка ташқи ишлар министири майк помпийо, малийә министири стивен мнучин вә сода министири вилбур росларға йоллиған имзалиқ мәктубида америка һөкүмитини хитай һөкүмитиниң уйғурлар вә башқа мусулман милләтләргә қаратқан лагер түзүмигә қарши күчлүк вә қәтий һалда һәрикәткә өтүшни тәләп қилди.

Улар мәктубида гәрчә америка һөкүмити хитайниң уйғур елида йүргүзүватқан сиясәтлирини қаттиқ тәнқидлигән болсиму, сөз билән тәнқидләп қоюшниң йетәрлик болмайдиғанлиқини, өзлириниң уйғур районидики кишилик һоқуқ кризисида җавабкарлиқи бар дәп қаралған чен чүәнго башлиқ хитай әмәлдарлирини «магнетский қануни» бойичә җазалашниң техичә ишқа ашмиғанлиқидин әпсусланғанлиқини ипадә қилиш билән биргә бу қанунни тездин әмәлийләштүрүшни тәләп қилған. 

Дөләт мәҗлиси әзалири мәктубида йәнә малийә вә сода министирлиқлиридин һәрқандақ бир америка ширкитиниң техникилириниң хитайниң уйғур елидики зулумиға биваситә яки васитилик һалда шерик болуп қалмаслиқиға қәтий капаләтлик қилиш, америкилиқ мәбләғ салғучиларни хитайниң уйғур районидики бастуруш һәрикәтлирини техника билән тәминләп маслишип бериватқан Dahua ,Hikvision қатарлиқ ширкәтләрниң америка дөләт бихәтәрликигә вә шундақла кишилик һоқуққа тәһдит пәйда қиливатқанлиқи һәққидики чүшәнчисини чоңқурлаштурушни тәләп қилди. 

Америка уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң башлиқи өмәр қанат әпәнди бу мәктупниң толиму вақтида елан қилинғанлиқини билдүрди. У мундақ деди: «америка һөкүмити гәрчә хитайни уйғур елидики лагерлар мәсилисидә наһайити қаттиқ әйибләватқан болсиму, бу пәқәт сөздила болуп қелип, әмәлий һәрикәткә айланмайватиду. Бундақ шараитта америка дөләт мәҗлисидики наһайити күчлүк әзалар тәрипидин йезилған бу мәктупни һөкүмәткә яхши бир бесим пәйда қилиду дәп қараймән» 

Дәрвәқә, америка дөләт мәҗлисидики кеңәш палата вә авам палата әзалиридин тәшкилләнгән җәмий 43 нәпәр мәҗлис әзаси юқириқи министирларға наһайити конкрет соалларни қоюп улардин җаваб тәләп қилған. Бу соаллар төвәндикиләрдин ибарәт: 

· Американиң муавин ярдәмчи дөләт ишлири министири лавра стон 2018-йили 4-декабир күни америка дөләт мәҗлисидики гуваһлиқ бериш йиғинида қилған сөзидә «ташқи ишлар министирлиқимиз һөкүмәт билән һәмкарлишип хитай һөкүмитиниң шинҗаңдики бесим сияситигә қарши бир истратегийә түзүп чиқиш үчүн һәрикәт қиливатиду» дегән иди. Ундақта, бу истратегийә һазир қайси басқучқа кәлди? у қачан дөләт мәҗлисигә йетип келиду? бизгә бу һәқтә қачан мәлумат берилиду? 

· Һәрқандақ бир америка һөкүмәт хадими шинҗаңни зиярәт қилиш вә йепиқ тәрбийә лагерлирини тәкшүрүш үчүн һәрикәт қилип бақтиму? америка пуқраси вә қанунлуқ туруватқан уйғурларниң тутқун қилинған вә йоқап кәткән уруқ-туғқанлири һәққидә учур игилидиму? бу һәқтики зиярәт тәләплириңларни вә хитай һөкүмитиниң тәлипиңларни рәт қилғанлиқиға даир тизимликләрни бизгә көрситиңлар. 

· Америка пуқралиқидики вә американиң йешил картисиға еришкән уйғурларниң вә шундақла әркин асия радийоси уйғур бөлүми мухбирлириниң тутқун қилинған туғқанлирини сүрүштүрүш вә уларниң мәсилисини һәл қилиш үчүн қандақ дипломатик тиришчанлиқлар көрситилди? 

· Америка шеркәтлири шинҗаңда паалийәт көрситиватқан хитай шеркәтлиригә техника сетип бериватамду яки улар билән һазир райондики тәқиб вә назарәттә ишлитиливатқан юқири көрүш иқтидариға игә камераларни тәрәққий қилдуруш вә «учур һәмбәһирләш суписи» қатарлиқ техникиларда һәмкарлишиватамду? 

· Хитай һөкүмитиниң америкада ишләнгән техника мәһсулатлири арқилиқ шинҗаң уйғур аптоном районида кишилик һоқуқ дәпсәндичилики билән шуғуллинишиниң алдини елиш үчүн қандақ конкрет тәдбирләрни алдиңлар? 

· Бу мәсилидә америка һөкүмити башқа шерик дөләтләр вә шундақла ислам һәмкарлиқ тәшкилати билән қандақ дипломатик алақиләрни қилди? 

· Бу мәсилини бирләшкән дөләтләр тәшкилатида көтүрүп чиқиш үчүн қандақ тәдбирләр елинди? америка һөкүмитиниң шинҗаң уйғур аптоном районидики вәзийәтни хәвпсизлик кеңишидә оттуриға қоюш яки диалог өткүзүш тәләплиригә башламчилиқ қилиш пилани барму? 

Өмәр қанат әпәндиниң билдүрүшичә, юқириқи дөләт мәҗлиси әзалири оттуриға қойған соаллар наһайити муһим болуп, бу уруқ-туғқанлири лагерға қамалған яки улар билән алақә қилалмайватқан һәр бир уйғурниң йүрәк садасиға вәкиллик қилидикән. Өмәр қанат әпәнди йәнә «шунчә көп дөләт мәҗлиси әзалириниң бу һәқтә ипадә билдүрүшини йәнә бир һесабтин алғанда, хитайниң американиң көзини бояш вә буниңға көз юмушини қолға кәлтүрүш үчүн қиливатқан һәрикәтлириниң мәғлубийити дәп қарашқиму болиду,» деди. 

4-Апрел күни йәнә америка ташқи ишлар министирлиқиниң ахбарат-учурға мәсул хадими майкил кәйвий радийомиз мухбирлириниң юқириқи мәктуп һәққидики соалиға язма инкас қайтуруп, «америка һөкүмитиниң уйғурлар вә райондики қазақ, қирғиз қатарлиқ башқа мусулман милләтләргә йүргүзүлүватқан лагер түзүми, юқири техникилиқ назарәт, ген учурлирини йиғиш, уйғур аилилиригә хитай кадирларни йәрләштүрүш, дини вә миллий кимликини ипадә қилишини чәкләш, чәтәлләрдикиләрни қайтип келишкә мәҗбурлаш вә башқа дөләтләргә уйғурларни қайтуруп бериш һәққидә бесим ишлитишкә охшаш хитайниң юқири дәриҗилик бесим сияситидин қаттиқ қайғуруватқанлиқини ипадә қилди. Ташқи ишлар министирлиқи тәрипидин берилгән бу һәқтики баянатида» болғуси җаза тәдбирлири вә башқа қанунларни ишқа селиш һәққидә ениқ бир күнни көрситип берәлмәйдиғанлиқини билдүрүш билән биргә америка ташқи ишлар министирлиқиниң кишилик һоқуқни қоғдаш үчүн ‹магнетский қануни' қатарлиқларни ишқа селишни давам қилидиғанлиқи «ни ипадә қилған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт