Amérika musapirlarni qobul qilish programmisigha Uyghurlarningmu daxil qilinishi telep qilindi

Muxbirimiz erkin
2021-02-11
Share
Amérika musapirlarni qobul qilish programmisigha Uyghurlarningmu daxil qilinishi telep qilindi Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitéti 10-féwral küni guwahliq yighini ötküzdi. 2021-Yili 10-féwral.
uscirf.gov

Amérika xelqara diniy erkinlik komitéti 10-féwral guwahliq yighini ötküzüp, xelq'ara musapirlar weziyiti, amérikaning musapirlar siyasiti, musapirliqqa qobul qilish, siyasiy panahliq tiligüchilerning resmiyet ishlirida saqliniwatqan mesililer toghrisida köchmenler teshkilatlirining, sabiq amérika hökümet emeldarlirining teklip-pikirlirini anglidi. "Diniy ziyankeshliktin qachqan musapirlar" namliq guwahliq bérish yighinida, amérikaning musapirlarni qobul qilish programmisigha Uyghurlarningmu daxil qilinishi, Uyghur siyasiy panahliq tiligüchilirining resmiyetlirining tézlitilishi telep qilindi.

Yighinda "Dunyawi qutquzush" namidiki xelq'ara xristiyan insanperwerlik teshkilatining mu'awin re'isi jénniy yang, dunyadiki musapirlarning xéli zor salmiqining diniy étiqadi seweblik ziyankeshlikke uchrighanlar ikenliki, bularning ichide Uyghurlarningmu barliqini bildürdi. U mundaq deydu: "Dunya miqyasida 340 milyondin artuq xristiyan diniy étiqadi seweblik éghir ziyankeshlikke duch keldi. Bashqa az sanliq diniy toplarmu oxshash tehditke duch kéliwatidu. Bu bérmaliq rohin'galarni we xitaydiki Uyghurlarnimu öz ichige alidu."

Jénniy yangning qeyt qilishiche, baydin hökümiti özining musapirlarni qobul qilishni köpeytish pilanigha emel qilishi kerek iken. Jénniy yang "Dölet mejlisi we hökümetning musapirlarni orunlashturushqa teyyarliq qilishi we yolgha qoyushining muhim qedimi, musapirlarning yuqiri sanliq chékini köpeytish, amérikaning burunqi musapir qobul qilish nisbitini eslige keltürüp, amérika musapir programmisining chet eldiki resmiyet xizmiti, dölet ichidiki musapirlarni orunlashturush iqtidarini qayta qurush we qollashtur," dédi.

Yighinda yene yehudiy köchmenler yardem jem'iyitining re'isi, qoshumche ijra'iye diréktori mark xétféld guwahliq bérip, amérikaning 2021-yilliq xamchot pilanida iraq we süriyelik az sanliq milletlerni, Uyghur we rohin'ga musapirlirini orunlashturushni kücheytkenlikini qarshi alidighanliqini bildürdi.

Mark xétféld mundaq deydu: "Biz prézidént jiddi ehwal buyruqining 2021-yilliq maliye xamchot pilanida tashqiy ishlar ministirliqining amérika puqraliq we köchmenler xizmiti idarisi we b d t musapirlar mehkimisi bilen meslihetliship, bolupmu iraq, süriyedin kelgen diniy, étnik az sanliq milletlerni, xitaydin kelgen Uyghurlarni, bérmadin kelgen rohin'galarni orunlashturushni kücheytidighanliqini qarshi alimiz."

Biraq mark xétféldning qarishiche, amérikida nurghun musapir we siyasi panahliq iltimaslirining yighilip kétishi amérikaning buzulghan köchmenler sistémisigha chétishliq iken. U: "Amérikida musapirlarni orunlashturush we panahliq ishliri amérikaning buzulghan köchmenler sistémisigha chétishliq. Buni islah qilishning waqti ötüp ketti. Hazir köchmenler sotida bir milyon 300 ming délo yighilip qaldi. Bu nurghun siyasi panahliq iltimaslirini öz ichige alidu. Hazir ana wetenning bixeterlikini qoghdash ministirliqida yighilip qalghan 600 minggha yéqin musbet panahliq délosi bar," dédi.

Melum bolushiche, hazir dunya miqyasida 80 milyon adem yurt-makansiz qalghan. Yighinda amérika xelqara diniy erkinlik komitétining komissari nuri türkel, xelq'ara jem'iyetning siyasi payda we siyasi menpe'etni, dep 80 milyon ademning makansiz qélishigha yol qoyghanliqini tenqid qildi.

U mundaq deydu: "Xelq'ara jem'iyet yéqinqi 10 yil ichide yezidiler, rohin'galar we Uyghurlargha qarshi 3 irqiy qirghinchiliq herkitige shahit boldi. Mana bu 80 milyon insanning makansiz qélishining sewebi bolup, xelq'ara jem'iyet buni hel qilmidi. Siyasi payda we siyasi menpe'et, siyasetchilerning qarshi heriket qilmasliqi buninggha yol achti. Hetta hazirmu dunya irqiy qirghinchiliq élip bériwatqan xitaydek dölet bilen soda qiliwatidu."

U amérikadiki Uyghur siyasi panahliq tiligüchilirining ehwali heqqide toxtilip, Uyghurlarning panahliq iltimaslirining kéchikip kétiwatqanliqi, amérikaning Uyghur musapirlirini tekshürüsh basquchining jiddiy mesililerge duch kélishi mumkinliki, chünki Uyghur musapirlirigha alaqidar nurghun kemsitish xaraktérlik uchurlarning barliqi, bundaq kemsitish xaraktérlik uchurlarni qandaq hel qilish kéreklikini soridi.

Nuri turkel mundaq dédi: "Uyghurlar yurt-makansiz musapirlar, dep qarilidighan bundaq türdiki musapirlar emes. Xitay ularning yurtidin ayrilishigha yol qoymaydu. Yéqinqi 4 yil mabeynide musapir bolghanlar yoq. Ular buningdin burun ayrilghanlarnimu özining diplomatik, iqtisadiy tesir küchini ishlitip qayturup kelgen. Nurghun kishilerning qazaqistan, tayland, kambodzha, misirdin qayturup kélin'genlikini kürduq. Bu ehwalda bizning tekshürüsh basquchimiz jiddiy mesililerge duch kélishi mumkin. Chünki Uyghurlargha alaqidar kemsitish xaraktérlik uchur bek kop."

Nuri türkelning kemsitish xaraktérlik uchurlarni qandaq bir terep qilish heqqidiki so'aligha amérika nupus we köchmenler idarisining sabiq bashliqi lé'on rodréguz jawap bérip, mundaq didi: "Kemsitish xaraktérlik uchurlarni qandaq hel qilish mesilisige kelsek, nöwette biz kemsitish xaraktérlik uchur dégenning qandaq menige kélidighanliqini qayta qarap chiqish basquchida turuwatimiz. Belkim biz gumanliq uchurlarni bir terep qilghanda bu xil uchurlar guman we diqqetni qozghishi mumkin. Biraq uning siziqtin halqip kétishi natayin."

Lé'on rozréguz yene nuri türkelning "Qandaq amil siyasiy panahliq iltimaslirining kéchikishige seweb bolidu, bu ehwalda qandaq qilish kérek?" dégen so'alligha, eng uzun kéchikishning köchmenler idarisi uchurdiki kemtüklik tüpeyli qarar bérishke amalsiz qalghanda yüz beridighanliqi bildürdi.

U mundaq deydu: "Belkim eng uzun kéchikishke biz musapir qobul qilish köpeygen waqitlarda, shexsler mesilini inkarmu qilmighan, étirapmu qilmighanda shahit bolimiz. Buningda qilchilik bir uchur bilen pütünley gunahsiz bolup chiqidighan ademler bolidu. Biraq toluq ishench qilalmighanliqi uchun qarar bérelmeydighan ehwal yüz béridu. Bu ehwallarda biz bu délolarni qandaq qilishni oyliship qalimiz. Chünki bu bir az gumanliqtek tuyulup, héchkim qarar qilalmaydu. Bu ehwalda déloni qayta tekshürüp chiqimiz."

Mezkur guwahliq yighini prézidént baydén 4-féwral amérikaning musapirlarni qobul qilishni köpeytidighanliqi, 2021-yili 62 minggha, 2022-yilliq pilanda 125 minggha yetküzülidighanliqini élan qilip, arqidinla ötküzülgen. Amérikaning musapir qobul qilishi 2020-yili 15 minggha chüshüp qalghan bolup, bu jeryanda siyasiy panahliq tiligüchilerning, xususen Uyghur panahliq tiligüchiliriningmu panahliq resmiyiti astilap ketken. Nurghun panahliq tiligüchiler özlirining söhbetke chaqirilishini yaki panahliq iltimasining jawabini saqlap kelmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet