Җим макговерин: «мән уйғур вә тибәтләр билән бир сәптимән»

Мухбиримиз нуриман
2020-05-19
Елхәт
Пикир
Share
Принт
(Солдин оңға) америка диний ишлар алаһидә әлчиси сам бровнбәк вә америка кеңәш палата әзаси җим мәкговерин әпәндиләр.
(Солдин оңға) америка диний ишлар алаһидә әлчиси сам бровнбәк вә америка кеңәш палата әзаси җим мәкговерин әпәндиләр.
AP

15-Май күни вашингтон университетиниң оқуғучилири «уйғур кишилик һоқуқ һәптилики» темисида тор йиғини уюштурған. Бу йиғин америка парламентидики юқири дәриҗилик әмәлдарлар вә мутәхәссисләр билән университет оқуғучилирини торда учраштуруш, шу арқилиқ америка студентлириниң хитай һөкүмитиниң уйғурларға йүргүзүватқан еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлири һәққидики тонушни ашурушни асасий мәқсәт қилған икән.

Бу тор йиғини үч гуруппиға бөлүп орунлаштурулған болуп, йиғин қатнашқучилири хитай һөкүмитиниң уйғур районида йүргүзүватқан юқири техникалиқ назарәт қилиш сиясити, мәҗбурий әмгәк сиясити вә америка кеңәш палатаси 14-май күни мақуллиған «уйғур кишилик һоқуқ сиясити қанун лайиһәси-2020» қатарлиқ темилар бойичә муһакимә елип берилди.

Мәзкур йиғинда американиң диний ишлар алаһидә әлчиси сам бровнбәк ечилиш сөзи сөзләп, мундақ деди: «нөвәттә уйғур районида йүз бериватқан еғир зулумларға қарши турушни мәқсәт қилип бу йиғинни орунлаштурған яшларға алаһидә рәһмәт ейтимән. Уйғур районида бир милйондин артуқ уйғур қатарлиқ мусулманлар йиғивелиш лагерлирида тутуп турулмақта. Нөвәттә бу район пүтүнләй сақчи дөлитигә айландурулди. Кишиләрниң һәр қандақ һәрикити көзитилиду. Бу райондики йәрлик мәдәнийәт бузғунчилиққа учраватиду. Хитай һөкүмити райондики диний етиқадни, мәктәпләрни, һәтта мазарлиқларниму вәйран қиливатиду.»

У йәнә мундақ деди: «хитай уйғурларниң һаятини контрол қилиш, болупму диний һаятини пүтүнләй вәйран қилиш арқилиқ районда хитайлаштуруш қәдимини тезлитиватиду. Улар бу арқилиқ райондики контроллуқни асанлаштурмақчи. Бу пүтүнләй хата.»

Мәзкур йиғинға йәнә уйғур мәсилисини йеқиндин көзитип келиватқан мутәхәссисләрдин җеймис милвард, дәррин байлер, райин сам қатарлиқларму тәклип билән қатнашқан болуп, улар уйғурларниң мәдәнийити, тарихи һәққидә қисқичә тонуштуруш бәрди.

Бу тор йиғинини орунлаштурған җәйкоб, финикә вә ерин оппелниң билдүрүшичә, йиғинға йүздин артуқ дөләттин җәмий 300 дин артуқ киши тизимлатқан. Һәрбир темидики йиғинда оттуриға қоюлған мәзмунлар һәққидә наһайити көп соаллар чүшкән болуп, уйғурларниң һазирқи әһвалиға көңүл бөлидиғанлар күнсери көпәймәктә икән.

Мәзкур йиғинни орунлаштурған «уйғурлар үчүн топланған оқуғучилар» гурупписи өзиниң рәсмий тор бетидә: «хитай һөкүмитиниң уйғурларға тутқан муамилиси нәччә он йилдин буян инсан қелипидин чиқти. Болупму йеқинқи бир қанчә йилда бу әһвал ирқий қирғинчилиқ дәриҗисигә берип йәтти,» дәп язған.

Сам бровнбәк йәнә мунуларни билдүрди: «биз хитай һөкүмитини америка ташқи ишлар министирлиқиниң ‹дини әркинликкә тәһдит селиватқан асаслиқ дөләтләр тизимлики' гә киргүздуқ. Йеқинда диний әркинликкә даир йәнә бир доклатимиз елан қилиниду, униңда уйғур районидики диний әркинлик мәсилисини йорутушқа тиришимиз.»

Йиғинда хитайниң узун йиллардин буян уйғурларни бастурушта қолланған тактикилири вә хитай һөкүмитиниң хәлқара сиясәттики чоң өзгириштә уйғурларниң һәқ-һоқуқлирини дәпсәндә қилиш арқилиқ ойнаватқан роли һәққидә мулаһизиләр болуп өтти.

Йиғинниң хуласә қисмиға америка кеңәш палата әзаси җим мәкговеринму қатнашти вә оқуғучиларниң уйғурлар үчүн қандақ әмәлий һәрикәт қилғанлиқи һәққидики соаллириға җаваб бәрди. У мундақ деди: «биринчидин, түнүгүн, йәни 14-май америка кеңәш палатаси ‹уйғур кишилик һоқуқ сиясити қанун лайиһиси' ни мақуллиди. Биз әң қисқа вақитта президентниң мақуллуқидин өткүзүшкә тиришимиз. Иккинчидин, америка һөкүмитини ‹магнетиский қануни' арқилиқ чен чүәнго қатарлиқ уйғурларға зулум салған хитай әмәлдарлирини җазалашқа чақирдуқ. Үчинчидин, мәҗбурий әмгәккә четишлиқ болған мәһсулатларни киргүзүшни чәкләшни оттуриға қойдуқ. Төтинчидин, кеңәш палата әзаси марко рубийо билән бирликтә америка дөләт мәҗлисидә ‹йәр шари тәминләш зәнҗиридә мәҗбурий әмгәк' ни чәкләш һәққидә қанун лайиһәси сундуқ. Кәң көләмлик мәҗбурий әмгәккә селиш инсанийәткә қилинған җинайәттур. Алдимиздики мәзгилләрдә бу қанун лайиһәсиниң қанун болуп тәстиқлиниши өтүши үчүн барлиқ тиришчанлиқларни көрситимиз.»

У йәнә мундақ деди: «мән хитайниң реҗими астида өзлириниң диний һаятини әркин яшиялмайватқан, тилини әркин сөзлийәлмәйватқан уйғур, тибәт қатарлиқ милләтләр билән бир сәптимән.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт