Америка уйғур дияридики хитай әмәлдарлирини җазалаш тәдбирлириниң «тәйяр болғанлиқи» дин сигнал бәрмәктә

Ухбиримиз сада
2019-06-21
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка малийә министирлиқиниң министири стивен мнучин әпәнди йиғинда сөзгә чиққан көрүнүши. 2019-Йили 8-июн, японийә.
Америка малийә министирлиқиниң министири стивен мнучин әпәнди йиғинда сөзгә чиққан көрүнүши. 2019-Йили 8-июн, японийә.
AP

Америка һөкүмити йеқинда уйғур дияридики җаза лагерлири вә башқа кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлириниң йүргүзүлүшидә асаслиқ рол ойниған хитай әмәлдарлирини җазалаш тәдбирлириниң «тәйяр болғанлиқи» дин бешарәт бәрмәктә.

«Җәнубий хитай әтигәнлик почтиси» гезитиниң 21-июндики хәвиригә қариғанда, мәзкур җазалаш тәдбирлири «йәршари магнетиский қануни» ға асасән түзүп чиқилған болуп, американиң һөкүмәт қатлимидики нурғун органлар буниң тәпсилати вә зөрүрийити үстидә ортақ пикиргә келип болған икән. 

Америка ташқи ишлар министирлиқиниң сабиқ әмәлдари сараһ севал бу һәқтә сөз қилип: «америкадики пай чеки базиридики өлүши вә пайда-мәнпәәти охшимайдиған гуруһларниң хизмәт қатлимида мушундақ бир мәсилә үстидә охшаш бир нуқтиға келишиниң өзила көрүнәрлик бир нәтиҗидур,» дегән. 

Бейҗиң даирилириниң уйғур дияридики икки милйондәк уйғур вә башқа милләтләрни җаза лагерлириға қамиши вә райондики сиясий «меңә ююш» һәрикити хәлқарада күчлүк наразилиқларни пәйда қилип келиватқан иди. Шу мунасивәт билән америка ташқи ишлар министирлиқи бу йил 5-айда америкадики уйғур тәшкилатлар билән алақилишип, улардин уйғур дияридики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликидә асаслиқ мәсулийити бар хитай әмәлдарларни «йәршари магнетиский қануни» бойичә җазалаш тәлипини қоллаш һәққидики дәлил-испатлирини йоллишини тәләп қилған. 

Охшаш айда америка кеңәш палатасиниң ташқи мунасивәтләр комитетида мақуллуқтин өткән «уйғур кишилик һоқуқ қанун лайиһиси» диму юқириқи мәзмунлар өз ичигә елинған иди. 

Әпсуслинарлиқ йери шуки, америка малийә министирлиқиниң министири стивен мнучин америка һөкүмитиниң җазалаш тәдбирлиридики бу тәйярлиқлирини тохтитип турушни тәләп қилған. 

«Җәнубий хитай әтигәнлик почтиси» гезитидики хәвәрдә стивен мнучинниң бу пикирни беришидә америка-хитай оттурисидики сода мунасивитигә тәсир йетип қелиштин әнсиригәнлики қәйт қилинған. 

28-Июн күни японийәниң осака шәһиридә G-20 йиғини ечилидиған болуп, буниңға америка қатарлиқ 19 дөләт вә явропа иттипақиниң рәһбәрлири қатнишидикән. Америка президенти доналд трамп бу һәқтә мухбирларни сөзигә җаваб берип: «әгәр ши җинпиң бу қетимқи йиғинға кәлмисә хитай маллиридин елинидиған таможна беҗиниң санини ашуримән,» дегән иди. 

Хәвәрдә стивен мнучинниң мушу нуқтиларни көздә тутуп туруп, «америка һөкүмитиниң җаза тәдбирлири икки дөләт оттурисидики сода келишимгә тосқунлуқ қилип қойиду,» дегәнлики баян қилинған. 

Биз стивен мнучинниң бу пикри һәққидә техиму көп тәпсилатларни билиш мәқситидә америка малийә министирлиқиға телефон қилдуқ. Телефонни алған аял хадим бизниң соримақчи болған соаллиримизни електронлуқ хәт шәклидә әвәтишимизни тәләп қилди, әмма улардин буниңға җаваб хәт кәлмиди.

Америка һөкүмити уйғурларниң кишилик һоқуқи үчүн юқириқидәк җаза тәдбирини елан қилған вақитта, америка малийә министирлиқиниң министири немә үчүн америка-хитай сода келишими сәвәблик буниңға қаршилиқ билдүриду? кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати хитай ишлири бөлүминиң директори софий ричардсон бу һәқтә сөз қилип мундақ деди: «биз америка һөкүмитиниң хитайға қарита җаза тәдбирлирини елан қиливатқанлиқини көрүватимиз, лекин хитайниң дәриҗидин ташқири еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә қарши 'йәршари магнетиский қануни‹ ни иҗра қилишниң америка илгири йолға қойған җаза тәдбирлиригә қарита әкс тәсир пәйда қилиду, дәп қараш тоғра әмәс. Бейҗиң даирилири чен чүәнгоға келидиған зәрбигә қариғанда хуавейға келидиған зәрбидин бәкрәк әнсирәйду. 'йәршари магнетиский қануни‹ символлуқ бир қанун. Әгәр уни қолланмиса, зулумға учраватқан хәлқләргә "биз силәргә көңүл бөлмәймиз, силәр билән каримиз йоқ" дегән тәсирни берип қойиду. Биз америка һөкүмитиниң уйғур, тибәт, христиан вә фалунгуңчиларниң мәсилиси һәққидә нутуқ сөзлигәнликини аңлаватимиз. Бирақ нутуқ сөзләш әмәлий тосуш күчи болған тәдбирләрдин пәрқлиниду.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт