Amérika Uyghur diyaridiki xitay emeldarlirini jazalash tedbirlirining "Teyyar bolghanliqi" din signal bermekte

Uxbirimiz sada
2019-06-21
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika maliye ministirliqining ministiri stiwén mnuchin ependi yighinda sözge chiqqan körünüshi. 2019-Yili 8-iyun, yaponiye.
Amérika maliye ministirliqining ministiri stiwén mnuchin ependi yighinda sözge chiqqan körünüshi. 2019-Yili 8-iyun, yaponiye.
AP

Amérika hökümiti yéqinda Uyghur diyaridiki jaza lagérliri we bashqa kishilik hoquq depsendichiliklirining yürgüzülüshide asasliq rol oynighan xitay emeldarlirini jazalash tedbirlirining "Teyyar bolghanliqi" din bésharet bermekte.

"Jenubiy xitay etigenlik pochtisi" gézitining 21-iyundiki xewirige qarighanda, mezkur jazalash tedbirliri "Yershari magnétiskiy qanuni" gha asasen tüzüp chiqilghan bolup, amérikaning hökümet qatlimidiki nurghun organlar buning tepsilati we zörüriyiti üstide ortaq pikirge kélip bolghan iken. 

Amérika tashqi ishlar ministirliqining sabiq emeldari sarah séwal bu heqte söz qilip: "Amérikadiki pay chéki baziridiki ölüshi we payda-menpe'eti oxshimaydighan guruhlarning xizmet qatlimida mushundaq bir mesile üstide oxshash bir nuqtigha kélishining özila körünerlik bir netijidur," dégen. 

Béyjing da'irilirining Uyghur diyaridiki ikki milyondek Uyghur we bashqa milletlerni jaza lagérlirigha qamishi we rayondiki siyasiy "Ménge yuyush" herikiti xelq'arada küchlük naraziliqlarni peyda qilip kéliwatqan idi. Shu munasiwet bilen amérika tashqi ishlar ministirliqi bu yil 5-ayda amérikadiki Uyghur teshkilatlar bilen alaqiliship, ulardin Uyghur diyaridiki kishilik hoquq depsendichilikide asasliq mes'uliyiti bar xitay emeldarlarni "Yershari magnétiskiy qanuni" boyiche jazalash telipini qollash heqqidiki delil-ispatlirini yollishini telep qilghan. 

Oxshash ayda amérika kéngesh palatasining tashqi munasiwetler komitétida maqulluqtin ötken "Uyghur kishilik hoquq qanun layihisi" dimu yuqiriqi mezmunlar öz ichige élin'ghan idi. 

Epsuslinarliq yéri shuki, amérika maliye ministirliqining ministiri stiwén mnuchin amérika hökümitining jazalash tedbirliridiki bu teyyarliqlirini toxtitip turushni telep qilghan. 

"Jenubiy xitay etigenlik pochtisi" gézitidiki xewerde stiwén mnuchinning bu pikirni bérishide amérika-xitay otturisidiki soda munasiwitige tesir yétip qélishtin ensirigenliki qeyt qilin'ghan. 

28-Iyun küni yaponiyening osaka shehiride G-20 yighini échilidighan bolup, buninggha amérika qatarliq 19 dölet we yawropa ittipaqining rehberliri qatnishidiken. Amérika prézidénti donald tramp bu heqte muxbirlarni sözige jawab bérip: "Eger shi jinping bu qétimqi yighin'gha kelmise xitay malliridin élinidighan tamozhna béjining sanini ashurimen," dégen idi. 

Xewerde stiwén mnuchinning mushu nuqtilarni közde tutup turup, "Amérika hökümitining jaza tedbirliri ikki dölet otturisidiki soda kélishimge tosqunluq qilip qoyidu," dégenliki bayan qilin'ghan. 

Biz stiwén mnuchinning bu pikri heqqide téximu köp tepsilatlarni bilish meqsitide amérika maliye ministirliqigha téléfon qilduq. Téléfonni alghan ayal xadim bizning sorimaqchi bolghan so'allirimizni éléktronluq xet sheklide ewetishimizni telep qildi, emma ulardin buninggha jawab xet kelmidi.

Amérika hökümiti Uyghurlarning kishilik hoquqi üchün yuqiriqidek jaza tedbirini élan qilghan waqitta, amérika maliye ministirliqining ministiri néme üchün amérika-xitay soda kélishimi seweblik buninggha qarshiliq bildüridu? kishilik hoquqni közitish teshkilati xitay ishliri bölümining diréktori sofiy richardson bu heqte söz qilip mundaq dédi: "Biz amérika hökümitining xitaygha qarita jaza tedbirlirini élan qiliwatqanliqini körüwatimiz, lékin xitayning derijidin tashqiri éghir kishilik hoquq depsendichilikige qarshi 'yershari magnétiskiy qanuni' ni ijra qilishning amérika ilgiri yolgha qoyghan jaza tedbirlirige qarita eks tesir peyda qilidu, dep qarash toghra emes. Béyjing da'iriliri chén chüen'gogha kélidighan zerbige qarighanda xu'awéygha kélidighan zerbidin bekrek ensireydu. 'yershari magnétiskiy qanuni' simwolluq bir qanun. Eger uni qollanmisa, zulumgha uchrawatqan xelqlerge "biz silerge köngül bölmeymiz, siler bilen karimiz yoq" dégen tesirni bérip qoyidu. Biz amérika hökümitining Uyghur, tibet, xristi'an we falun'gungchilarning mesilisi heqqide nutuq sözligenlikini anglawatimiz. Biraq nutuq sözlesh emeliy tosush küchi bolghan tedbirlerdin perqlinidu."

Toluq bet