Америка һөкүмити уйғур дияридики мәҗбурий әмгәккә четишлиқ йеңи һөҗҗәт тарқатти

Мухбиримиз әзиз
2020-07-02
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка һөкүмити тарқатқан уйғур дияридики мәҗбурий әмгәккә четишлиқ йеңи һөҗҗәтниң тордики нусхиси.
Америка һөкүмити тарқатқан уйғур дияридики мәҗбурий әмгәккә четишлиқ йеңи һөҗҗәтниң тордики нусхиси.
state.gov

Хитай һөкүмити уйғурлар дияридики лагерлар һәққидә хәлқараниң зор бесимиға дуч кәлгәнликтин өткән йилидин башлап лагер мәһбуслириниң «кәспий тәрбийәләш» ни тамамлиғандин кейин «җәмийәт қойниға қайтип кәлгәнлики» ни тәшвиқ қилишқа башлиғаниди. Әмма шуниңдин кейинки көплигән учурлар вә испатлиқ баянлар ғайәт зор сандики лагер тутқунлири һәмдә «намратлиқни түгитиш» намида һәрқайси йеза-қишлақлардин йиғивелинған деһқан яшлириниң лагерларға йеқин җайлардики завут-фабрикиларда һәмдә хитай өлкилиридики завутларда «заманиви қуллар» шәклидә әмгәк қиливатқанлиқини көрсәтти.

Уйғурлар дияридики бу хил мәҗбурий әмгәк һәққидә көпләп мәлуматларниң оттуриға чиқишиға әгишип америка вә явропадики бир қисим дөләтләр бу мәсилини арқиму-арқидин тәнқидлиди. Болупму америка һөкүмитиниң бу мәсилидики мәвқәси һәммидинму салмақлиқ вә кәскин болди. Америка дөләт мәҗлиси қармиқидики хитай ишлири иҗраийә ишлири комитетиниң рәиси марко рубйо бу һәқтә кәскин сөз қилип, хитай һөкүмитиниң уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селишини тәнқидлигән, шуниңдәк мушу хил мәҗбурий әмгәк арқилиқ ишләпчиқириливатқан мәһсулатларниң америка базириға сәлдәк еқип кириватқанлиқини, әмди бу қабаһәтлик реаллиқни чәкләшниң вақти кәлгәнликини көрситип өткән иди.

1-Июл күни америка ташқи ишлар министирлиқи «шинҗаңдики сода тәминат зәнҗири һәққидә тәвсийә» намлиқ зор һәҗимлик һөҗҗәтни елан қилип, хитай билән сода қиливатқан америка ширкәтлирини уйғур дияридики мәҗбурий әмгәк билән четилип қелиш еһтимали болған тәминат зәнҗиридин һошяр болушқа чақирди.

Мәзкур тәвсийәнамидә хитай һөкүмитиниң уйғур дияридики уйғурлар асасий һуҗум нишани болған сиясий бастуруш һәрикитиниң изчил давам қиливатқанлиқи, буниң билән ғайәт зор сандики лагер мәһбуслири пәйда болған әһвалда хитай һөкүмитиниң уйғурларни зор көләмдә хитай өлкилиридики завутларға ишчилиққа йөткәп, ишләпчиқириш сехлириға әмгәккә орунлаштурғанлиқи, шу сәвәбтин америкадики сода ширкәтлириниң бу хил зулумларға шерик болуп қалмаслиқи үчүн хитай ширкәтлири билән сода қилиштин илгири ашу ширкәтниң мәһсулатлири бу хил мәҗбурий әмгәк билән қанчилик бағлинишқа игә икәнликини тәкшүрүп көрүш лазимлиқи алаһидә тәкитлиниду.

Һөҗҗәттә ениқ қилип буниң ялғуз сода ширкәтлири биләнла чәклинип қалмайдиғанлиқиму тәкитләнгән болуп, илмий тәшкилатлар, шәхсләр, мәбләғ салғучилар дегәнләрниңму мушу һөҗҗәт бойичә иш көрүши лазимлиқи ейтилиду. Болупму хитай һөкүмитиниң уйғурларни бастурушиға биваситә ярдәм бериватқан юқири техникилиқ назарәт үскүнилири(һәр хил камералар, биологийәлик үскүниләр)ни ясиғучи завутлар, уйғурларниң мәҗбурий әмгики бәдилигә меңиватқан хитай завутлири һәмдә лагер қурулуши билән мәшғул болғучи бинакарлиқ ширкәтлири билән алақидә болғанда тәминат вә сода зәнҗириниң мәҗбурий әмгәккә четилип қелишидин алаһидә һошяр болуш лазимлиқи көрситилиду.

2019-Йили өктәбирдә америка сода министирлиқи мәхсус һөҗҗәт чиқирип хитай сода саһәси вә һөкүмәт саһәсидики сақчи идарилири, сақчи мәктәплири қатарлиқ 28 орунни «шинҗаңдики кишилик һоқуқни дәпсәндә қилишқа биваситә четишлиқ» дәп көрсәткәниди. 2020-Йили 5-июнда болса йеңидин сәккиз орунни бу қара тизимликкә қошти. Буниңға мас һалда 2020-йили 1-май вә 17-июн күни америка таможна вә чегра муһапизәт идариси уйғурлар дияридики хитай завутлири мәҗбурий әмгәк бәдилигә ишләпчиқарған ғайәт зор чач мәһсулатлирини мусадирә қилди. Арқидинла уйғурларниң мәҗбурий әмгики арқилиқ ишләнгән бир түркүм кийим-кечәкләр таможнида тутуп қелинди. Америка авам палатасиниң әзаси том суззи болса бу мунасивәт билән кәскин сөз қилип, уйғурлар һәқсиз ишлитилидиған һәмдә уларниң әмгики арқилиқ пүтүп чиқидиған мәһсулатларниң америка базириға киришини қәтий чәкләшни, буниң үчүн алди билән америка һөкүмитиниң бу хил мәҗбурий әмгәкниң алдини алидиған қанун лайиһәсини мақуллиши лазимлиқини тилға алғаниди.

Америка ташқи ишлар министирлиқиниң бу тәвсийәнамисигә сода министирлиқи вә малийә министирлиқи қатарлиқларниңму имза қоюши америкадики һәр саһәниң қизғин алқишиға еришти. Америка хәлқара диний әркинлик комитети өзлириниң бу тәвсийәнамини қизғин алқишлайдиғанлиқини билдүрүп мәхсус баянат елан қилди. Мәзкур комитетниң комиссари нури түркәлниң билдүрүшичә, мушундақ бир һөҗҗәтниң елан қилиниши уйғурлар дияридики зулум давам қиливатқанда зор әһмийәткә игә икән.

Нури түркәлниң қаришичә, мәзкур йеңи һөҗҗәтниң тарқитилиши нөвәттә америка дөләт мәҗлисигә тапшурулған «уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селишниң алдини елиш қануни» ниң рәсмий қанунға айлиниши үчүнму муһим әһмийәткә игә икән.

Тәвсийәнаминиң ахирида уйғур дияридики мәҗбурий әмгәккә четишлиқ йеник санаәт саһәси көрситилгән болуп, униңда янфон, тазилиқ мәһсулатлири, деһқанчилиқ мәһсулатлири (қумул қоғуни, корла нәшпүти, пәмидур мәһсулатлири), пахта мәһсулатлири, чач мәһсулатлири вә ялған чач, басмичилиқ буюмлири, тоқумичилиқ буюмлири қатарлиқлар һәмдә уларниң ишләпчиқириш нуқтилири мәхсус хәритә билән көрситилиду.

Нөвәттә бу тәвсийәнаминиң уйғурлар дияридики мәҗбурий әмгәкни чәкләштә муәййән рол ойнайдиғанлиқи тәхмин қилинмақтикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт