Dunyada kemsitishke we ziyankeshlikke uchrawatqan musulmanlar heqqide ispat anglash tor yighini ötküzülgen

Muxbirimiz jewlan
2022.07.05
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Dunyada kemsitishke we ziyankeshlikke uchrawatqan musulmanlar heqqide ispat anglash tor yighini ötküzülgen Tom lentos kishilik hoquq komitéti ötküzülgen ispat anglash yighinida amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining re'isi nuri türkel ependi sözlimekte. 2022-Yili 30-iyun.
house.gov

“Xitaydiki Uyghurlar bilen bérmadiki rohin'ga musulmanliri dunyada hazir eng éghir kemsitishke we yoqitishqa, yeni irqiy qirghinchiliqqa uchrawatqan musulmanlardur”. Mana bu 30-iyun küni “Dunyada kemsitishke we ziyankeshlikke uchrawatqan musulmanlar ispat anglash tor yighini” da eng köp tekitlen'gen nuqta bolghan. Bu yighinda yene hindistan, pakistan, rusiye, négiriye we bashqa döletlerdiki musulmanlarning oxshimighan derijide kemsitilish we ziyankeshlikke uchrawatqanliqi, bu xil kishilik hoquq jinayetlirini qandaq toxtitish we ziyankeshlikke uchrighan musulmanlargha qandaq yardem bérish mesililiri muzakire qilin'ghan.

Tom lentos kishilik hoquq komitéti 30-iyun küni ötküzgen bu ispat anglash yighinigha amérika awam palata ezasi, amérika dölet mejlisi xitay ishliri ijra'iye komitétining re'isi jim mekgowrén (Jim Mcgovern), amérika awam palata ezasi ilxan ömer, amérika awam palata ezasi krés simis (Chris Smith) qatarliqlar riyasetchilik qilghan bolup, amérika tashqiy ishlar ministirliki xelq'ara diniy erkinlik elchisi rashid hüseyin, amérika tashqi ishlar minisitirliki xelq'ara jinayi ishlar edliye elchisi bés wan shak (Beth Van Schack), amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining re'isi nuri türkel qatarliqlar guwah bergüchiler süpitide qatnashqan.

Tom lentos kishilik hoquq komitéti ötküzülgen ispat anglash yighinigha amérika awam palata ezasi, amérika dölet mejlisi xitay ishliri ijra'iye komitétining re'isi jim mekgowrén (Jim Mcgovern) riyasetchilik qilmaqta. 2022-Yili 30-iyun.
Tom lentos kishilik hoquq komitéti ötküzülgen ispat anglash yighinigha amérika awam palata ezasi, amérika dölet mejlisi xitay ishliri ijra'iye komitétining re'isi jim mekgowrén (Jim Mcgovern) riyasetchilik qilmaqta. 2022-Yili 30-iyun.
house.gov

Amérika awam palata ezasi, tom lontos kishilik hoquq komitétining re'isi jim mekgowrén échilish nutuqi sözlep, mezkur komitétining wezipisi we nishani heqqide toxtaldi. U bu komitétning dunyadiki az sanliq millet musulmanlirining kishilik hoquq depsendichilikige uchrash ehwaligha yéqindin diqqet qilidighanliqini, xitayda irqiy qirghinchiliqqa uchrawatqan Uyghurlar bilen bérmada qirghin qilinip öy-makanidin ayrilghan rohin'ga musulmanlirining kishilik hoquqini qoghdashni her waqit tekitlesh we heriket qollinish kéreklikini bildürdi. U “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni” ni chiqirishining bu yolda bésilghan emeliy bir qedem ikenlikini, uni ijra qilishning xitayning iqtisadigha zerbe bérip, Uyghurlarning heq-hoquqini qoghdash jehette belgilik rol oynaydighanliqini körsitip ötti.

Amérika awam palata ezasi kiris simis bu yighinda qilghan sözide, yéqinda ashkarilan'ghan “Shinjang saqchi höjjetliri” diki ispatlarning xitayning Uyghur musulmanlirigha kolléktip halda irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatqanliqini, jinsiy xorluq, mejburiy qulluq, organ etkeschiliki jinayetlirining dawam qilip kéliwatqanliqini bildürdi. U yene 2018-yil élip bérilghan ispat anglash yighinida, méhrigül tursunning xitay saqchilirining qiynashlirigha chidimay, “Méni öltürüwet” dégenlirini tilgha élip, xitayning bu xil qebih qiynash usullirining hélihem dawam qilip kéliwatqanliqini, Uyghurlarning peqet türkiy xelq we musulman bolghanliqi üchünla bu azab-oqubetlerge duchar bolghanliqini bayan qildi.

Tom lentos kishilik hoquq komitéti ötküzülgen ispat anglash yighinida amérika awam palata ezasi krés simis (Chris Smith) sözlimekte. 2022-Yili 30-iyun.
Tom lentos kishilik hoquq komitéti ötküzülgen ispat anglash yighinida amérika awam palata ezasi krés simis (Chris Smith) sözlimekte. 2022-Yili 30-iyun.
house.gov

Amérika parlamént ezasi ilxan ömer ötken yillarda xitayning Uyghurlarni basturushta amérikaning térrorluqqa qarshi urushidin ustiliq bilen paydilan'ghanliqini bildürdi. U sözide xitaydin bashqa yene rusiye, hindistan we misir qatarliq döletlerning térrorluq tehditini bahane qilip, musulmanlargha ziyankeshlik qiliwatqanliqini, amérikadimu bezi mesililerning saqliniwatqanliqini körsitip ötti we “Biz erkinlikke érishmigiche héchqaysi din yaki mezhep erkinlikke érishelmeydu” dédi.

Amérika tashqiy ishlar ministirliki xelq'ara diniy erkinlik elchisi rashid hüseyin bu yighinda bergen guwahliqida mundaq dégen: “Bu ayning béshida amérika tashqiy ishlar minsitiri antoni blinkin 2000 bettin artuq xelq'ara diniy erkinlik doklatini élan qilip, xitayning Uyghurlarni asas qilghan az sanliq millet musulmanlirigha irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatqanliqini tekitlidi. Dunyada hazir köpligen döletlerde diniy milletchilik, yehudiylargha düshmenlik qilish, musulmanlargha öchmenlik qilish keypiyati örlimekte. Ijtima'iy taratqularda az sanliq étiqadchilargha töhmet chaplash we tehdit sélish arqiliq kishilerni zorawanliqqa küshkürtidighan pitne-pasatlar köpeymekte. Hökümetler tinchliq we muqimliqni saqlashni bahane qilip térrorluqqa qarshi turush qanunini ijra qiliwatimiz dep, az sanliq millet étiqadchlirigha basturush élip barmaqta”.

Amérika tashqiy ishlar minisitirliki xelq'ara jinayi ishlar edliye elchisi bés wan shak jinayi ishlar nuqtisidin söz qilip, xitaydiki Uyghurlar bilen bérmadiki rohin'ga musulmanlirigha zamaniwi qirghinchiliq yürgüzülüp kelgenlikini qeyt qilghan. U sözide irqiy qirghinchiliq jinayitidin bashqa, insaniyetke qarshi jinayetningmu xelq'arada qattiq cheklinidighanliqini we uningdin hésab élish kéreklikini, kishilik hoquqni qoghdaydighan döletler bilen birliship “Magnétiski qanuni” ni yolgha qoyushning zörürlükini tekitligen. U yene xitayning xelq'ara jazadin qéchish üchün jinayitini yoshurup, tetür teshwiqat élip baridighanliqini, shunga bu qétim mishél bachélétning xitay ziyaritining meghlub bolghanliqini, xitayning jinayet pakitlirini toplash üchün musteqil tekshürüsh organlirini qurush kéreklikini otturigha qoyghan.

Amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining re'isi nuri türkel bu yighinda bergen guwahliqida xitayning Uyghurlargha yürgüzüp kéliwatqan irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayelirini tepsiliy bayan qilghandin bashqa, dunyaning her qaysi jayliridiki musulmanlar uchrawatqan kemsitish we ziyankeshliklerni körsitip ötken we mundaq dégen: “Diniy erkinlikni depsende qilish meyli hökümet tereptin bolsun-bolmisun, hergiz sel qarilidighan mesile emes. Tetqiqatlar shuni körsettiki, diniy erkinlikni qoghdaydighan döletler hayatiy küchke tolghan démokratiye we siyasiy tüzümge ige, ularning iqtisadi we xelqning turmushi üzlüksiz güllen'gen؛ toqunush we zorawanliqlar az bolghanche muqimliqi téximu kücheygen. Eksiche diniy erkinlikni depsende qilidighan we uni qoghdimaydighan döletlerde namratliq, malimanchiliq, urush, térrorluq, zorawanliq heriketliri yiltiz tartqan.”

Yighinning axirida nuri türkel ependi amérika awam palata ezaliridin kris simis we ilxan ömerning so'allirigha jawab berdi we amérika dölet mejlisige muhim tekliplerni sundi. Buning ichide amérika hökümiti qilalaydighan “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni” ni toluq ijra qilish, Uyghur musapirlirigha yardem bérish, xitayning yüz abroyini tökidighan we menpe'etini ziyan'gha uchritidighan siyasiy tedbirlerni köplep yolgha qoyush qatarliq mezmunlar orun alghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.