Америка дөләт мәҗлиси әзалири NBA ниң үрүмчидики мәшиқ мәркизини тақашни тәләп қилди

Мухбиримиз әркин
2019-10-11
Елхәт
Пикир
Share
Принт
NBA Ниң мәсули адам силвер мусабиқиниң башлиниш нутқини сөзлимәктә. 2019-Йили 8-өктәбир, токйо.
NBA Ниң мәсули адам силвер мусабиқиниң башлиниш нутқини сөзлимәктә. 2019-Йили 8-өктәбир, токйо.
AP

Америка дөләт мәҗлисиниң 8 нәпәр авам вә кеңәш палата әзаси 9‏-өктәбир күни америка дөләтлик васкетбол җәмийити‏ - NBA Ниң мәсули адам силверға мәктуп йезип, NBA Хадимлириниң пикир әркинликигә мудахилә қилмаслиқни, җәмийәт хадимлириниң тибәт, хоңкоң вә уйғурлар һәққидә ашкара пикир қилишиға йол қоюшини, шундақла униң үрүмчидики мәшиқ мәркизини тақашни ойлишип көрүшини тәләп қилған.

Мәзкур мәктупни там малиновиский, майк галлигер, аликсандра оказио кортәс, җим банкс қатарлиқ 4 нәпәр авам палата әзаси вә там каттон, тәд круз, рон вайден, бен соссе қатарлиқ 4 нәпәр кеңәш палата әзаси язған. Нөвәттә, бу вәқә америкада қаттиқ муназирә қозғап, америка дөләтлик васкетбол җәмийити - NBA хитайға баш егиш, униң америкада пикир әркинликигә мудахилә қилишиға йол қоюш билән әйибләнмәктә. Бу муназиригә хюстон ракета командисиниң директор дарел морейниң твиттерда сөз қалдуруп, хоңкоңлуқларниң әркинликини қоллиши сәвәб болған. Хитай тәрәп дарен морейниң твиттердики сөзлиригә шиддәтлик инкас қайтуруп, америка дөләтлик васкетбол җәмийити билән болған бәзи һәмкарлиқ түрлирини тоңлатқан. Арқидинла дөләтлик васкетбол җәмийити билән хюстон ракета командиси дарел морейниң сөзигә қаттиқ әпсусланғанлиқини билдүргәниди. 

Һалбуки, америка авам вә кеңәш палатасиниң 8 нәпәр әзаси мәктубида, америка дөләтлик васкетбол җәмийити билән хюстон ракета командисиниң баянат елан қилип, мәзкур командиниң директори дарел морейниң твиттердики инкаси сәвәблик кәчүрүм сориши өзлиридә чоңқур әндишә қозғиғанлиқини билдүргән. Униңда «хитай коммунистик партийәси өзиниң иқтисади күчини ишлитип, америка ичидә америкалиқларниң сөз қилишини бесишқа урунуши қорқунчлуқ. Шундақла дөләтлик васкетбол җәмийитиниң хитай һөкүмитигә тиз пүкүп, униңға пушайман қилғанлиқини билдүрүши техиму қорқунчлуқ» дейилгән. 

Бу вәқә америка һөкүмити хитайниң уйғур районидики еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичилики сәвәблик униң райондики җ х органлирини өз ичигә алған 28 органни қарар тизимликкә алғанлиқи, шундақла райондики хитай әмәлдарлириға виза чәклимиси қойғанлиқини җакарлиған бир мәзгилдә йүз бәрди. Америкадики бәзи мутәхәссисләрниң илгири сүрүшичә, уйғур райониниң нөвәттики вәзийитини нәзәрдә тутқанда, NBA ниң бу райондики мәвҗутлуқини сорақ қилиш мәнтиқигә тамамән уйғун икән. Америкидики җорҗ вашингтон университетиниң профессори, уйғуршунаслиқ шон робертс 11‏-өктәбир зияритимизни қобул қилғанда бу мәсилигә ипадә билдүрүп, мундақ деди: «әслидә дөләтлик васкетбол җәмийитиниң хитайдики мәзкур алаһидә район билән һәмкарлишиштин өзини йирақ тутуши керәк иди. Чүнки, буниң шундақ болушида көп хил сәвәб бар. Мана бу дөләт мәҗлисиниң униң буниңға үндишиниң сәвәби. Шу соални сораш тамамән мувапиқ келиду, райондики тәнтәрбийәни өз ичигә алған һәрқандақ шәкилдики иқтисади паалийәтни йеқиндин тәқиб астиға елиш зөрүр мәсилә.» 

NBA Ниң үрүмчидики васкетбол мәшиқ мәркизи 2016‏-йили қурулған. Униң хитай һөкүмити мәзкур районда кәң көләмлик лагерларни қуруп, 2 милйондәк уйғур, қазақ вә башқа мусулманларни бу лагерларға қамиған бир мәзгилдә үрүмчидә мәшиқ мәркизи қуруши, әйни чағда таратқуларниң алаһидә диққитини қозғиған. Америка дөләтлик васкетбол җәмийитиниң әйни чағда бәргән учурида, үрүмчидики мәшиқ мәркизидә 120 қиз вә 120 нәпәр оғул яш өсмүр васкетбол һәвәскариниң тәрбийилинидиғанлиқи билдүрүлгән. Дөләтлик васкетбол җәмийитиниң мәсули адам силвер 2016‏-йили өктәбирдә мәшиқ мәркизиниң қурулуши мунасивити билән бейҗиңда ахбарат йиғини өткүзгәндә бәзи мухбирлар мәшиқ мәркизиниң немә үчүн үрүмчидә қурулғанлиқини сориған. 

Адам силвер бу соалға: «бизниң бу йеңи һәмкарлиқ түримиздә бу шәһәрләрни қандақ таллидуқ, дибән мәсилигә кәлсәк, бу бизниң бу 3 шәһәрдики тәнтәрбийә органлири билән изчил һәмкарлиқимизға тақилиду. Бизниң мунасивәтлиримиз бәк яхши болуп кәлди. Бу һәмкарлиқимиз хитай васкетбол җәмийитини өз ичигә алиду. Униң үстигә бу шәһәрниң һазирқи мәвҗут системидики ипадиси наһайити яхши. Мана бизниң бу һәмкарлиқ түримиздә бу шәһәрләрни таллишимизниң сәвәби» дәп җаваб бәргәниди. Мәлум болушичә, адам силвер 8‏-өктәбир күни баянат елан қилип, өзлириниң бурунқи сөзигә түзитиш бәргән болсиму, лекин бу NBA ға болған тәнқидләргә хатимә берилмигән. 

Адам силвер 8‏-өктәбир елан қилған баянатида мундақ дәйду: «бизниң муддиайимизни тәнқид қиливатқанларға мәлум болсунки, бу пәқәт бизниң тиҗарәтнила көздә тутуватқанлиқимиз әмәс. Тәң баравәрлик, пикри әркинлики биз узун йиллар мабәйнидә тәрипләп келиватқан вә давамлиқ тәрипләйдиған қиммәт қаришидур. Биз дуняда америка васкетбол лоңқисини елип меңиватқан бир орган болуш сүпитимиз билән бизниң әң зор төһпилиримизниң бири мусабиқилиримиздики қиммәт қаришидур». 

У буниң алдида дарен морейниң сөзиниң иқтисади бәдили барлиқи, униң сөзи милйонлиған хитай васкетбол мәстанилириниң көңлини ағритқанлиқини илгири сүргән. У мундақ дегән: «биз дарел морейниң сөз әркинликини қолланғанлиқи үчүн кәчүрүм соримаймиз. Бирақ мән униң сөзиниң хитайдики нурғун достлиримизни әпсусландурғанлиқидин әпсуслинимән. Бу бизниң милйонлиған мәстанилиримизни өз ичигә алиду. Қисқиси, биз васкетбол арқилиқ өзимизниң арзу-үмидлирини ишқа ашуримиз. Лекин, пайдисиз сөз һәрикәтләр бәдән мәшиқи, роһий сағламлиққа мәркәзлишиватқан кишиләргә кашила чиқирип, уларда инақсизлиқ яритиду. Мана бу мени әпсусландурмақта». 

Лекин җорҗ вашингтон университетидики профессор шон робертс, дөләтлик васкетбол җәмийитиниң җамаәт пикрини қайил қилиши үчүн әң мувапиқ йолниң уйғур районидики һәмкарлиқ түрлиригә хатимә бериш икәнликини билдүрди. Шон робертс мундақ дәйду: «мениңчә дөләтлик васкетбол җәмийитидәк органлар үчүн әң мувапиқ йол бу район билән болған һәр қандақ шәкилдики һәмкарлиқ мунасивитигә хатимә бериштур. Чүнки, бу һәмкарлиқ уларниң аммиви мунасивәт ишлиридики зор тосуқ болуп қалиду. Болмиса, бу һәмкарлиқ уларниң қаттиқ тәнқидкә учришиға сәвәб болиду. Шуңа, уларға нисбәтән кәч қалғанға қариғанда балдуррақ һәрикәт қилиши ақиланилик болиду.» 

Америка дөләт мәҗлиси әзалириниң адам силверға язған мәктубида, униңға 4 түрлүк тәләп қоюлған. Бу 4 түрлүк тәләп америка дөләтлик васкетбол җәмийити әзалириға немини сөзләш, немини сөзлимәслик һәққидә өлчәм бекитип бәрмәслик, уларниң сөз әркинликигә капаләтлик қилиш, хитай тәрәп NBA ни байқут қилишқа хатимә бәргәнгә қәдәр хитайдики паалийитини тохтитиш, хитайниң уйғур районида бир милйондәк кишини лагерларға қамап, кәң көләмлик етник вә диний бастуруш елип бериватқанлиқи, бу әһвални көздә тутуп, униң үрүмчидики мәшиқ мәркизини қайта ойлишиш қатарлиқ мәзмунларни өз ичигә алған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт