Иллинойис ирқий қирғинчилиқ музейи вә маарип мәркизидә уйғурларға йүргүзлүватқан ирқий қирғинчилиқ аңлитилди

Мухбиримиз җәвлан
2020-10-10
Елхәт
Пикир
Share
Принт
7-Өктәбир күни иллинойис ирқий қирғинчилиқ музейи вә маарип мәркизиниң саһибханилиқида өткүзүлгән «тарихниң тәкрарлиниши: мәҗбурий әмгәк вә уйғурлар дуч кәлгән ирқий қирғинчилиқ» намлиқ тор йиғининиң уқтуруши.
7-Өктәбир күни иллинойис ирқий қирғинчилиқ музейи вә маарип мәркизиниң саһибханилиқида өткүзүлгән «тарихниң тәкрарлиниши: мәҗбурий әмгәк вә уйғурлар дуч кәлгән ирқий қирғинчилиқ» намлиқ тор йиғининиң уқтуруши.
Social Media

7-Өктәбир күни иллинойис ирқий қирғинчилиқ музейи вә маарип мәркизиниң саһибханлиқида «тарихниң тәкрарлиниши: мәҗбурий әмгәк вә уйғурлар дуч кәлгән ирқий қирғинчилиқ» намлиқ тор йиғини өткүзүлди. Бу музейниң тор бетидә мәзкур йиғин һәққидә берилгән уқтурушта өткән бир нәччә йилда уйғурларниң кишилик һоқуқиниң еғир дәпсәндә қилинғанлиқи, милйонлиған уйғурниң лагерларға қамилип аталмиш «қайта тәрбийә» елишқа мәһкум қилинғанлиқи, кишиләрниң бу паҗиәгә болған тонушини өстүрүп, хитайда йүз бериватқан бу җинайәтни тосушқа техиму көп аваз топлаш үчүн иллинойис ирқий қирғинчилиқ музейи вә маарип мәркизи билән уйғур һәрикити тәшкилатиниң бу паалийәтни бирликтә өткүзидиғанлиқи билдүрүлгән.

Бу йиғинға уйғур һәрикити тәшкилатиниң башлиқи рошән аббас ханим билән лагер шаһиди зумрәт давут ханим қатнишип, уйғурлар дуч кәлгән бу паҗиә һәққидә испатлиқ доклат бәрди. Рошән аббас ханим бу йиғин һәққидә чүшәнчә берип, уйғурлар дуч кәлгән бүгүнки қирғинчилиқ билән 70 йиллар бурун йәһудийлар учриған ирқий қирғинчилиқниң характер вә көләм җәһәттә тамамән охшайдиғанлиқини мушундақ ирқий қирғинчилиқ музейханилирида сөзләш арқилиқ хитайниң бу җинайитини ирқий қирғинчилиқ дәп билдүрүш вә бекитиш үчүн тиришиватқанлиқини билдүрди. 

Алди билән зумрәт ханим лагердики зулумни баштин кәчүргән санақлиқ шаһитлардин болуш сүпити билән сөз қилип, өзиниң лагердики ечинишлиқ кәчүрмишлирини көпчилик билән ортақлашти. У өзиниң туюқсиз бир телефон билән чақиртилип соал-сораққа тартилғандин кейин, бешиға қара халта кәйдүрүлүп, путиға ишкәл селинип, соғуқ, зәй вә қараңғу лагерға соланғанлиқини, башқа уйғур аяллириға охшаш бир күндила мәһбусқа айлинип өмридә көрмигән хорлуқларға учриғанлиқини, нәччә ай қамақта йетиш җәрянида «җанға лазим һәммә нәрсидин мәһрум қелиш, җанни қийнайдиған һәммә нәрсигә мәҗбур болуш» тәк қийин-қистақларни баштин кәчүргәнликини баян қилди. 

У хитай дәватқан «қайта тәрбийәләш» дегән гәпниң тамамән халқараниң көзини бояш икәнликини, «тәрбийә» дегәнлириниң тамамән хитай компартийисини махташ, ши җинпиңни улуғлаш, бир нәрсини күндә тәкрарлаш, өгәнмисә җазалиниш икәнликини, хитайниң шу арқилиқ меңә ююш, қорқитиш, сараң қилиш, өз кимликини унтулдуруш һәрикити елип баридиғанлиқини алаһидә тәкитлиди. 

У йәнә лагердики аялларға намәлум дорилар йегүзүлүп окуллар урулидиғанлиқи, буларниң әслидә туғут чәкләш үчүн елип берилғанлиқини, һазирғичә шу дориларниң тәсиридин қутулалмиғанлиқини тилға алди. У пакистанлиқ йолдишиниң йол меңиши билән лагердин чиқип, хитай һөкүмитиниң униң 3-балиси үчүн җәриманә қойғандин кейин туғут чәкләш оператсийиси қиливәткәнликини, уйғур аяллириниң асасән мушундақ қисмәткә дучар болғанлиқини ейтти. 

У сөзиниң ахирида өзи дуч кәлгән зулумниң уйғурлар, җүмлидин уйғур аяллири дуч кәлгән зулумниң пәқәт бир қисмила икәнликини, әмәлийәттә хитайниң үч йилдин буян уйғурларға системилиқ һалда қирғинчилиқ йүргүзүп келиватқанлиқини, лагерларда һәр күни адәм өлүватқанлиқини, бу һәқтә ениқ испатлар ашкарилиниватқан әһвалда бу зулумдин хәвәрсиз қелишқа һечқандақ баһаниниң йоқлуқини, хитайға қарши һәрикәткә өтмәсликниң әмәлийәттә униң җинайитигә сүкүт қилиш, һәтта у җинайәткә шерик болуш икәнликини оттуриға қойди һәмдә барлиқ дөләтләрни, бирләшкән дөләтләр тәшкилати вә башқа кишилик һоқуқ тәшкилатлирини уйғурларни бу қирғинчилиқтин қутулдуруш үчүн һәрикәтлинишкә чақирди.

Уйғур һәрикити тәшкилатиниң башлиқи рошән аббас ханим бу йиғинда бәргән доклатида алди билән уйғур райониниң хитай тәрипидин мустәмликә қилиниш тарихини қисқичә баян қилди. Андин хитай һөкүмитиниң тарихтин бери уйғурларни һәр хил сиясий һәрикәт, һәр хил қалпақ, һәр хил бәтнамлар билән өлтүрүп, йоқитип кәлгәнликини, 2001-йилдин башлап уйғурларни «террорчи» дәп қарилап, бир яндин хәлқараниң көзини бояп, бир яндин ирқий қирғинчилиқ йүргүзүватқанлиқини билдүрди.

У хитайниң йеқинқи йиллардики ирқий қирғинчилиқ җинайитиниң зиянкәшликигә учриғучилардин бирси болуш сүпити билән, йолдишиниң ғайиб қиливетилгән ата-аниси вә башқа қериндашлири, шундақла 2018-йил хитай даирилири тәрипидин өч елиш характерлик тутқун қилинған һәдиси гүлшән аббас һәққидә гуваһлиқ бәрди; хитайниң иплас айиғи тәгмигән бирму уйғур аилиси, хитайниң иблис қоли созулмиған бирму уйғур пуқраси қалмиғанлиқини, халиғинини қамап, халиғинини өлтүрүп, халиғинини завутларда қул қилип ишлитиватқанлиқини баян қилди.

У хитай һөкүмитиниң бир яқтн исламға дүшмәнлик қилса, бир яқтин әрәб-ислам әллири билән һәмкарлишиватқанлиқи, бир яқтин уйғурларни «террорчи» дәп қарилиса, бир яқтин уларниң ичкий органлирини елип, әрәб байлириға «һалал орган» дәп қиммәт баһада сетиватқанлиқи, 500 миңдин көп уйғур пәрзәнтини ата-анисидин айрип хитайлаштуруватқанлиқи, һәр аилидә хитайни қондуруп, һөкүмәт намида пәскәшлик қилип кәлгәнлики, уйғурларни кәң-көләмдә тутқун қилиштин әмди уларни кәң-көләмдә қул қилишқа өткәнлики дегәндәк җинайәтләрни мисал қилип көрсәтти. 

У хитай әмәлдари ху лийәнхениң «уйғурлар мәсилисини тәлтөкүс һәл қилидиған басқуч йетип кәлди» дегән сөзини нәқил кәлтүрүп, хитайниң «бир бәлвағ бир йол» пиланини оңушлуқ әмәлгә ашуруш, уйғур районини кәң көләмдә талан-тараҗ қилиш үчүн хитайниң бу райондики мутләқ зораванлиқи, номуссизлиқи, қәбиһликини һәссиләп күчәйткәнликиниң, йәни ирқи қирғинчилиқ елип бериватқанлиқиниң сәвәбини чүшәндүрди. 

Рошән аббас ханим сөзиниң ахирида, әйни чағда натсистларниң йәһудийларни өлтүрүп һәм завутларда қул қилип ишләткәнликини, германийә билән иқтисадий һәмкарлиқ орнатқан явропаниң бу җинайәтләргә дәсләптә көз юмуп, ахирида буниң бәдилини милйонлиған йәһудийниң қирғин қилиниши билән төлигәнликини әслитип өтти. Андин хитай коммунистлириниң 2014-йил кәң-көләмдә лагер селишни, 2017-йил адәм тутушни башлап һазирғичә қирғинчилиқ пиланини оңушлуқ орунлаватқанлиқини, лагерлар йенидики җәсәт көйдүрүш орниниң һазирғичә иштин қалмиғанлиқини, лагерларниң давамлиқ кеңәйтилип қурулуватқанлиқини оттуриға қойғандин кейин, «хәлқара бу җинайәтниң тәкрарлинишиға йәнә қачанғичә йол қойиду? әмди һәрикәткә өтидиған вақит кәлди, һелиму бәк кечикип кәтти» деди. 

Игилишимизчә, бу йиғинға 150 киши қатнашқан болуп, испатлиқ доклат бериш аяғлашқандин кейин йиғин қатнашқучилири соал сориған. Йиғинда берилгән доклаттин, зумрәт давутниң кәчүрмишлиридин хитайниң һәқиқий маһийити вә җинайәтлирини көрүп йәткән вә ғәзәб-нәпритини ипадилигән. 

Рошән аббас ханим бу паалийәтниң әһмийити һәққидә тохтилип, америкадики ирқий қирғинчилиқ музейлирида уйғурларниң бешиға кәлгән паҗиәлик қисмәтни сөзләш, «әмди тәкрарланмайду» дегән җинайәтниң тәкрарлиниватқанлиқини билдүрүш арқилиқ хитайниң ирқий қирғинчилиқ җинайити өткүзүватқанлиқини җәмийәтниң техиму көп қатлимиға аңлатқили болидиғанлиқини ейтти, андин бу арқилиқ «уйғур мәҗбурий әмгәкниң алдини елиш қануни» ни кеңәш палатасидин мақуллитиш вә хитайниң җинайитини һөкүмәт орунлириниң ирқий қирғинчилиқ дәп бекитишини қолға кәлтүрүшни мәқсәт қилғанлиқини билдүрди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт