Illinoyis irqiy qirghinchiliq muzéyi we ma'arip merkizide Uyghurlargha yürgüzlüwatqan irqiy qirghinchiliq anglitildi

Muxbirimiz jewlan
2020-10-10
Share
Illinois-Mejburiy-Emgek.png 7-Öktebir küni illinoyis irqiy qirghinchiliq muzéyi we ma'arip merkizining sahibxaniliqida ötküzülgen "Tarixning tekrarlinishi: mejburiy emgek we Uyghurlar duch kelgen irqiy qirghinchiliq" namliq tor yighinining uqturushi.
Social Media

7-Öktebir küni illinoyis irqiy qirghinchiliq muzéyi we ma'arip merkizining sahibxanliqida "Tarixning tekrarlinishi: mejburiy emgek we Uyghurlar duch kelgen irqiy qirghinchiliq" namliq tor yighini ötküzüldi. Bu muzéyning tor bétide mezkur yighin heqqide bérilgen uqturushta ötken bir nechche yilda Uyghurlarning kishilik hoquqining éghir depsende qilin'ghanliqi, milyonlighan Uyghurning lagérlargha qamilip atalmish "Qayta terbiye" élishqa mehkum qilin'ghanliqi, kishilerning bu paji'ege bolghan tonushini östürüp, xitayda yüz bériwatqan bu jinayetni tosushqa téximu köp awaz toplash üchün illinoyis irqiy qirghinchiliq muzéyi we ma'arip merkizi bilen Uyghur herikiti teshkilatining bu pa'aliyetni birlikte ötküzidighanliqi bildürülgen.

Bu yighin'gha Uyghur herikiti teshkilatining bashliqi roshen abbas xanim bilen lagér shahidi zumret dawut xanim qatniship, Uyghurlar duch kelgen bu paji'e heqqide ispatliq doklat berdi. Roshen abbas xanim bu yighin heqqide chüshenche bérip, Uyghurlar duch kelgen bügünki qirghinchiliq bilen 70 yillar burun yehudiylar uchrighan irqiy qirghinchiliqning xaraktér we kölem jehette tamamen oxshaydighanliqini mushundaq irqiy qirghinchiliq muzéyxanilirida sözlesh arqiliq xitayning bu jinayitini irqiy qirghinchiliq dep bildürüsh we békitish üchün tirishiwatqanliqini bildürdi. 

Aldi bilen zumret xanim lagérdiki zulumni bashtin kechürgen sanaqliq shahitlardin bolush süpiti bilen söz qilip, özining lagérdiki échinishliq kechürmishlirini köpchilik bilen ortaqlashti. U özining tuyuqsiz bir téléfon bilen chaqirtilip so'al-soraqqa tartilghandin kéyin, béshigha qara xalta keydürülüp, putigha ishkel sélinip, soghuq, zey we qarangghu lagérgha solan'ghanliqini, bashqa Uyghur ayallirigha oxshash bir kündila mehbusqa aylinip ömride körmigen xorluqlargha uchrighanliqini, nechche ay qamaqta yétish jeryanida "Jan'gha lazim hemme nersidin mehrum qélish, janni qiynaydighan hemme nersige mejbur bolush" tek qiyin-qistaqlarni bashtin kechürgenlikini bayan qildi. 

U xitay dewatqan "Qayta terbiyelesh" dégen gepning tamamen xalq'araning közini boyash ikenlikini, "Terbiye" dégenlirining tamamen xitay kompartiyisini maxtash, shi jinpingni ulughlash, bir nersini künde tekrarlash, ögenmise jazalinish ikenlikini, xitayning shu arqiliq ménge yuyush, qorqitish, sarang qilish, öz kimlikini untuldurush herikiti élip baridighanliqini alahide tekitlidi. 

U yene lagérdiki ayallargha namelum dorilar yégüzülüp okullar urulidighanliqi, bularning eslide tughut cheklesh üchün élip bérilghanliqini, hazirghiche shu dorilarning tesiridin qutulalmighanliqini tilgha aldi. U pakistanliq yoldishining yol méngishi bilen lagérdin chiqip, xitay hökümitining uning 3-balisi üchün jerimane qoyghandin kéyin tughut cheklesh opératsiyisi qiliwetkenlikini, Uyghur ayallirining asasen mushundaq qismetke duchar bolghanliqini éytti. 

U sözining axirida özi duch kelgen zulumning Uyghurlar, jümlidin Uyghur ayalliri duch kelgen zulumning peqet bir qismila ikenlikini, emeliyette xitayning üch yildin buyan Uyghurlargha sistémiliq halda qirghinchiliq yürgüzüp kéliwatqanliqini, lagérlarda her küni adem ölüwatqanliqini, bu heqte éniq ispatlar ashkariliniwatqan ehwalda bu zulumdin xewersiz qélishqa héchqandaq bahanining yoqluqini, xitaygha qarshi heriketke ötmeslikning emeliyette uning jinayitige süküt qilish, hetta u jinayetke shérik bolush ikenlikini otturigha qoydi hemde barliq döletlerni, birleshken döletler teshkilati we bashqa kishilik hoquq teshkilatlirini Uyghurlarni bu qirghinchiliqtin qutuldurush üchün heriketlinishke chaqirdi.

Uyghur herikiti teshkilatining bashliqi roshen abbas xanim bu yighinda bergen doklatida aldi bilen Uyghur rayonining xitay teripidin mustemlike qilinish tarixini qisqiche bayan qildi. Andin xitay hökümitining tarixtin béri Uyghurlarni her xil siyasiy heriket, her xil qalpaq, her xil betnamlar bilen öltürüp, yoqitip kelgenlikini, 2001-yildin bashlap Uyghurlarni "Térrorchi" dep qarilap, bir yandin xelq'araning közini boyap, bir yandin irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatqanliqini bildürdi.

U xitayning yéqinqi yillardiki irqiy qirghinchiliq jinayitining ziyankeshlikige uchrighuchilardin birsi bolush süpiti bilen, yoldishining ghayib qiliwétilgen ata-anisi we bashqa qérindashliri, shundaqla 2018-yil xitay da'iriliri teripidin öch élish xaraktérlik tutqun qilin'ghan hedisi gülshen abbas heqqide guwahliq berdi؛ xitayning iplas ayighi tegmigen birmu Uyghur a'ilisi, xitayning iblis qoli sozulmighan birmu Uyghur puqrasi qalmighanliqini, xalighinini qamap, xalighinini öltürüp, xalighinini zawutlarda qul qilip ishlitiwatqanliqini bayan qildi.

U xitay hökümitining bir yaqtn islamgha düshmenlik qilsa, bir yaqtin ereb-islam elliri bilen hemkarlishiwatqanliqi, bir yaqtin Uyghurlarni "Térrorchi" dep qarilisa, bir yaqtin ularning ichkiy organlirini élip, ereb baylirigha "Halal organ" dep qimmet bahada sétiwatqanliqi, 500 mingdin köp Uyghur perzentini ata-anisidin ayrip xitaylashturuwatqanliqi, her a'ilide xitayni qondurup, hökümet namida peskeshlik qilip kelgenliki, Uyghurlarni keng-kölemde tutqun qilishtin emdi ularni keng-kölemde qul qilishqa ötkenliki dégendek jinayetlerni misal qilip körsetti. 

U xitay emeldari xu liyenxéning "Uyghurlar mesilisini teltöküs hel qilidighan basquch yétip keldi" dégen sözini neqil keltürüp, xitayning "Bir belwagh bir yol" pilanini ongushluq emelge ashurush, Uyghur rayonini keng kölemde talan-taraj qilish üchün xitayning bu rayondiki mutleq zorawanliqi, nomussizliqi, qebihlikini hessilep kücheytkenlikining, yeni irqi qirghinchiliq élip bériwatqanliqining sewebini chüshendürdi. 

Roshen abbas xanim sözining axirida, eyni chaghda natsistlarning yehudiylarni öltürüp hem zawutlarda qul qilip ishletkenlikini, gérmaniye bilen iqtisadiy hemkarliq ornatqan yawropaning bu jinayetlerge deslepte köz yumup, axirida buning bedilini milyonlighan yehudiyning qirghin qilinishi bilen töligenlikini eslitip ötti. Andin xitay kommunistlirining 2014-yil keng-kölemde lagér sélishni, 2017-yil adem tutushni bashlap hazirghiche qirghinchiliq pilanini ongushluq orunlawatqanliqini, lagérlar yénidiki jeset köydürüsh ornining hazirghiche ishtin qalmighanliqini, lagérlarning dawamliq kéngeytilip quruluwatqanliqini otturigha qoyghandin kéyin, "Xelq'ara bu jinayetning tekrarlinishigha yene qachan'ghiche yol qoyidu? emdi heriketke ötidighan waqit keldi, hélimu bek kéchikip ketti" dédi. 

Igilishimizche, bu yighin'gha 150 kishi qatnashqan bolup, ispatliq doklat bérish ayaghlashqandin kéyin yighin qatnashquchiliri so'al sorighan. Yighinda bérilgen doklattin, zumret dawutning kechürmishliridin xitayning heqiqiy mahiyiti we jinayetlirini körüp yetken we ghezeb-nepritini ipadiligen. 

Roshen abbas xanim bu pa'aliyetning ehmiyiti heqqide toxtilip, amérikadiki irqiy qirghinchiliq muzéylirida Uyghurlarning béshigha kelgen paji'elik qismetni sözlesh, "Emdi tekrarlanmaydu" dégen jinayetning tekrarliniwatqanliqini bildürüsh arqiliq xitayning irqiy qirghinchiliq jinayiti ötküzüwatqanliqini jem'iyetning téximu köp qatlimigha anglatqili bolidighanliqini éytti, andin bu arqiliq "Uyghur mejburiy emgekning aldini élish qanuni" ni kéngesh palatasidin maqullitish we xitayning jinayitini hökümet orunlirining irqiy qirghinchiliq dep békitishini qolgha keltürüshni meqset qilghanliqini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.