Уйғур мәсилиси президентлиқ кандидатлириниң телевизийә муназирисидә тилға елинди

Мухбиримиз җүмә
2019-12-20
Share
CNN-Democratic-Debate-20191219.jpg Демократлар партийәси президентлиқ кандидатлириниң телевизийә муназирисиниң тема уйғур вә хоңкоң мәсилисигә йөткәлгәндә нәқ мәйдан аңлитишниң хитайда тосуп қоюлғанлиқи һәққидики CNN ниң хәвири. 2019-Йили 19-декабир.
Photo: RFA

Уйғур мәсилиси демократлар партийәси президентлиқ кандидатлириниң телевизийә муназирисидики муһим темиларниң бири болди. Демократлар партийәсиниң алдинқи қатардики кандидатлиридин бири болған сабиқ муавин президент җов байдин хитайниң уйғурларни лагерларға қалмиғанлиқини қобул қилишқа болмайдиғанлиқини билдүрди. Уйғур мәсилисиниң тилған илинишиға хитай йәнә чидимиди.

2020-Йиллиқ президентлиқ сайлими намзатлиқи үчүн өзини көрсәткән демократлар партийәси кандидатлириниң 6-нөвәтлик телевизийә муназириси 19-декабир кәчқурун американиң лос-анҗилс шәһиридә өткүзүлди. Муназирә PBS телевизийәси арқилиқ нәқ мәйдандин тарқитилди. 

Бу нөвәтлик муназиридики алаһидә диққәт қилишқа тегишлик нуқтиларниң бири болса уйғур мәсилисиниң кандидатлар тәрипидин тилған елинишила әмәс, бәлки муназирә җәрянида кандидатлардин сорилидиған ташқий сиясәткә алақидар муһим соалларниң қатаридин орун елиниши иди. 

Уйғурлар һәққидики биринчи соал п б с қанилиниң муназирә риясәтчиси җудй вудруф кандидат петир бутиҗаҗдин сориған соал иди. 

Петир бутиҗаҗ мәзкур соалларға җаваб берип, американиң кишилик һоқуқ вә шималий корейә мәсилиси қатарлиқларда хитай билән һәмкарлишишни халайдиғанлиқини, әмма хитайниң кишилик һоқуқ хатирисидин рази әмәсликини билдүрүп мундақ сориди: "америкалиқлар хитайниң кишилик һоқуқ хатириси вә бир милйондин артуқ уйғур мусулманниң қамалғанлиқидин чөчүп кәтти." 

У йәнә америка һөкүмити уйғурларниң лагерларға қамилиш мәсилиси вәҗидин "етираз билдүрүш вә иқтисадий җаза қоюштин башқа 2022-йиллиқ бейҗиң олимпикини байқут қилиши керәкму?" дегән соалға дуч кәлди.

Бу соалға җаваб бәргән кандидат бутиҗаҗ мундақ деди: "мәнчә һәрқандақ васитиләр үстәлниң үстидә тәйяр туруши керәк. Болупму дипломатик, иқтисадий яки сиз һазир баян қилип өткән иҗтимаий васитиләр."

У йәнә америка президенти трампниң уйғурларниң лагерларға ташлиниши вә яки хоңкоңлуқларниң демократийә арзуси мәсилигә кәлгәндә җим турувалғанлиқини әйиблиди. 

Уйғурларниң лагерларға қамилиши мәсилисидә америка һөкүмитиниң мәйдани изчил қаттиқ болуп кәлгән. Муавин президент майк пәнс вә яки ташқий ишлар министири майк помпейо болсун, улар бу мәсилидә хитайни изчил қаттиқ тәнқидләш билән биргә хитайни лагерларни дәрһал тақашқа чақирип кәлгән. Һалбуки, бу мәсилә президент трамп шәхсән пикир билдүрүп бақмиған иди. 

PBS Тә нәқ мәйдан тарқитилған телевизийә муназирисидә хоңкоң мәсилиси вә хитайниң һәрбий һазирлиқлар кеңәймичилики һәққидиму соаллар соралди. 

Муназирә соаллири йәнә хитайниң һәрбий һазирлиқлири, йеқинда вәзипигә тапшурған 2-авияматкиси, уларниң америкада елип бериватқан ишпийонлуқ һәрикәтлири, америка вә хитай арисида йүз бериш мумкин болған һәрбий тоқунушлар һәққидики пәрәзләр үстидә давам қилиди. 

Бу соалларға җаваб бәргән сабиқ муавин президент җов байдин мундақ деди: "әлвәттә, биз хитай билән башму-баш тоқунушқа қарап кетиватимиз. Бу дегәнлик уруш қилиш дегәнлик әмәс. Шуни ениқ билдүрүшмиз керәкки, биз уларниң қилмишлириға қол қоштуруп туралмаймиз. Сиз тилға елип өткәндәк, бир милйон уйғур мусулман һазир йиғивелиш лагерлирида қамақлиқ. Улар шу дәмниң өзидә шу йиғивелиш лагерлирида дәпсәндә қилинмақта."

Бу һәқтә пикир йүргүзгән америкадики адвокат нури түркәлниң ейтишичә, уйғур мәсилиси американиң ташқий сияситидики муһим бир мәсилигә айлинип болғанлиқи үчүн униң президент намзатлири муназирисидә тилған елиниши анчә һәйран қаларлиқ әмәс. 

Сабиқ муавин президент җов байдин йәнә хитайниң асия-тинч окян районидики һәрбий кеңәймичилики вә тәһдитлиригә тақабил туруш үчүн америка елишқа тегишлик қәдәмләр үстидә тохталди. 

У мундақ деди: "биз деңиз күчимизниң 60 пирсәнтини шу йәргә йөткәп, хитайға башқиларни қоғдаш үчүн шу йәрдә болидиғанлиқимизни, хитайниң йәнә башқа йәрләргә маңалмайдиғанлиқи билдүрүшимиз керәк."

У йәнә хитайни қилмишлири үчүн б д т арқилиқ җазаға тартиш, японийә, җәнубий корейә қатарлиқ дөләтләр билән һәмкарлишип хитайға тақабил турушниңму интайин муһим икәнликни билдүрди. 

Нури түркәл бу һәқтики пәрәзлирини оттуриға қоюп, американиң нөвәттики ичкий-ташқий сиясити уйғур мәсилисигә җиддий инкас қайтурушни тәқәзза қилидиғанлиқини билдүрди. 

CNN Ниң хәвәр қилишичә, муназирә хитай, уйғур вә хоңкоң мәсилисигә йөткәлгәндә PBS ниң бу һәқтики нәқ мәйдан аңлитиши хитайда 9 минут әтрапида тосуп қоюлған. 

Хәвәргә қариғанда, чәтәл мәтбуатлиридики хитай коммунистлири "сәзгүр" дәп қарайдиған мәзмунлар хитайда даим тосуветилидикән. 

CNN Илгири ишлигән уйғур вә хоңкоң һәққидики хәвәрлири хитайда изчил тосулуп кәлгән икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт