ئامېرىكا ئۇنىۋېرسىتېتلىرىدا ئۇيغۇر تىلى دەرسىگە بولغان ئېھتىياج بارغانسېرى كۈچەيمەكتە

ئىختىيارىي مۇخبىرىمىز يىلتىز
2019-10-18
ئېلخەت
پىكىر
Share
پرىنت
ئىندىيانا ئۇنىۋېرسىتېتى مەركىزى ياۋرو-ئاسىيا تەتقىقاتى فاكۇلتېتىنىڭ ئالىي لېكتورى گۈلنىسا نازاروۋا خانىم.
ئىندىيانا ئۇنىۋېرسىتېتى مەركىزى ياۋرو-ئاسىيا تەتقىقاتى فاكۇلتېتىنىڭ ئالىي لېكتورى گۈلنىسا نازاروۋا خانىم.
Social Media

مەلۇم بولۇشىچە، ئامېرىكادىكى ۋىسكانسېن ئۇنىۋېرسىتېتى مەركىزى ياۋرو-ئاسىيا تەتقىقات مەركىزى يازلىق ئىنستىتۇتىنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى بىلەن ھەر يىلى يازلىق تەتىلدە سەككىز ھەپتىلىك ئۇيغۇر، قازاق، ئۆزبېك ۋە تاجىك تىللىرى ئوقۇ-ئوقۇتۇش پروگراممىسى 2011-يىلىدىن باشلاپ يولغا قويۇلۇپ كېلىۋېتىپتۇ.

بۇ يىل يازلىق تەتىلدە ئۇيغۇر تىلى دەرسىنى ئۆتۈش ۋەزىپىسىنى ئىندىيانا ئۇنىۋېرسىتېتى مەركىزى ياۋرو-ئاسىيا تەتقىقاتى فاكۇلتېتىنىڭ ئالىي لېكتورى گۈلنىسا نازاروۋا خانىم ئۆز ئۈستىگە ئالغان ئىكەن. 

بىز ئامېرىكادىكى ئۇيغۇر تىلى ئوقۇ-ئوقۇتۇشى، بولۇپمۇ ۋىسكانسېن ئۇنىۋېرسىتېتىدا ھەر يىلى ئېچىلىۋاتقان يازلىق تەتىللىك ئۇيغۇر تىلى پروگراممىسى توغرىسىدا تېخىمۇ تەپسىلىي مەلۇماتلارغا ئېرىشىش ئۈچۈن گۈلنىسا نازاروۋا خانىمنى زىيارەت قىلدۇق.

سوئال: ئاڭلىسام ۋىسكانسېن ئۇنىۋېرسىتېتىدا بۇ يىل يازلىق تەتىلدە ئۇيغۇر تىلى دەرسى ئۆتۈلۈپتۇ. بۇ قانداق پروگرامما؟ بۇ پروگراممىنىڭ مەقسىتى نېمە؟

جاۋاب: بۇرۇن ئىندىيانا ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئۆزىدە يازلىق تەتىلدە ئۇيغۇر تىلى دەرسى ئۆتۈلەتتى. ئامېرىكادىكى ھەرقايسى شىتاتلاردىن ئوقۇغۇچىلار كېلەتتى. بەزىدە ئوقۇغۇچىلارنىڭ سانى كۆپىيىپ، بىرىنچى باسقۇچ، يەنى «باشلانغۇچ سەۋىيە ئۇيغۇر تىلى» سىنىپى بىلەن چەكلىنىپ قالماي، يەنە ئوتتۇراھال ۋە يۇغۇرى سەۋىيەدىكى سىنىپلارمۇ ئېچىلاتتى. لېكىن ئاخىرقى يىللىرى ئوقۇغۇچىلارنىڭ سانى ئازىيىپ ئۇيغۇر تىلىنىڭ يازلىق تەتىلدىكى پروگراممىسىنى توختاپ قالدى. ئەمما يىل داۋامىدا يەنى كۈزلۈك ۋە ئەتىيازلىق ئۇقۇش مەۋسۇمىدا دەرس بار. بۇ يىل، يەنى2019-يىلى يازدا ئىككى ئوقۇغۇچى ئۇيغۇر تىلى ئۆگەندى. ئۇلار ئوتتۇراھال سەۋىيەدىكى ئۇيغۇر تىلى دەرسىنى ئۆگەندى. ئۆتكەن يىلى تۆت ئوقۇغۇچى بار ئىدى. ھەر يىلى ئوقۇغۇچىلارنىڭ سانى ئوخشىمايدۇ.

سوئال: بۇ پروگراممىنىڭ ئالاھىدىلىكى نېمە؟ دەرسلەر قانداق ئۆتىلىدۇ؟ دەرستىن سىرت يەنە قانداق پائالىيەتلەر بار؟ 

جاۋاب: بۇ پروگراممىنىڭ ئالاھىدىلىكى يازلىق تەتىلدىكى ئىككى ئاي ئىچىدە ئەدەتتىكى بىر يىللىق ئوقۇش پىلانىدىكى دەرسلەر ئۆتۈلۈپ بولىدۇ. دەسلەپكى تۆت ھەپتىدە بىرىنچى مەۋسۇمنىڭ، كېيىنكى تۆت ھەپتىدە ئىككىنچى مەۋسۇمنىڭ دەرسى ئۆتۈلىدۇ. كۈزلۈك ۋە ئەتىيازلىق ئوقۇش مەۋسۇمىدا بىر ھەپتىدە ئۆتۈلىدىغان دەرس مەزمۇنى يازلىق تەتىلدىكى كۇرستا بىر كۈندە ئۆتۈلىدۇ. دەرستىن سىرت سۆھبەت سائىتى بار. ئۇنىڭدىن باشقا ئۇيغۇرچە تاماق ئېتىشنى ئۆگىنىدۇ. ئوخشىمىغان تۈردىكى مەدەنىيەت پائالىيەتلىرىنى ئۇيۇشتۇرۇپ بېرىمىز. ئوقۇغۇچىلار پۈتۈن كۈن تېز سۈرئەتتە تىل ئۆگىنىدۇ.

سوئال: بۇ تىل پروگراممىسىغا قانداق ئوقۇغۇچىلار تىزىملىتىپ ئوقۇۋاتىدۇ؟

جاۋاب: ئۇيغۇر تىلىنى ئۆگىنىدىغان ئوقۇغۇچىلار ئاساسەن ئۇيغۇرلارنىڭ تارىخىغا، مەدەنىيىتىگە ۋە تىلىغا قىزىقىدىغانلاردۇر. ئۇلار ۋاقىتنى چىڭ تۇتۇپ تىرىشىپ ئۆگىنىدۇ. بۇ يىل ئىككى ئوقۇغۇچى كەلدى. ئۇلار ئىككىنچى باسقۇچقا كېلىپتۇ. يەنى، بىرىنچى باسقۇچنىڭ دەرسلىك كىتابىنى ئۆزلىرى سېتىۋېلىپ ئۆگىنىپتۇ. بۇ ئوقۇغۇچىلارنىڭ سەۋىيەسىنى سىناپ، ئىمتىھان ئالغاندىن كېيىن، ئىككىنچى باسقۇچتىكى ئوتتۇراھال سەۋىيەدىكى دەرسنى ئۆتتۇق. بۇ ئىككى ئايلىق كۇرس تۈگىگەندىن كېيىن ئۇلارنىڭ سەۋىيەسى خېلى ياخشىلاندى. مەسىلەن، بىز دەرسلىك كىتابتىن باشقا يەنە ئۇلار قىزىقىدىغان ماقالىلەرنى ئوقۇدۇق، يۇتۇب قانىلىدىن ھەر خىل ۋېدىيولارنى ۋە كىنولارنى كۆردۇق. بۇ ئوقۇغۇچىلار ئۇيغۇرچىنى خېلى ياخشى چۈشىنىدىغان بولدى. ئۇلارنىڭ سەۋىيەسى خېلى ياخشىلاندى.

بىز يەنە بۇ يىل يازلىق تەتىلدە ئۇيغۇرچە ئۆگەنگەن بىر ئوقۇغۇچىنىمۇ زىيارەت قىلدۇق. ئۇ مۇنداق دېدى: «مېنىڭ ئۇيغۇرچە ئىسمىم پولات، ئىنگلىزچە ئىسمىم دېيۋىد. ھازىر مەن ئامېرىكىدا ئاسپىرانت ئوقۇغۇچى. مەن شەرقىي تۈركىستاننىڭ تارىخىنى تەتقىق قىلغاچقا بۇ يىل يازدا ئۇيغۇرچە ئۆگەنگىلى مەدىسىندىكى ئۇيغۇر تىلى پروگراممىسىغا ئوقۇشقا كىردىم.» 

ئۇيغۇر تىلىدىن بىرئاز ئاساسى بار ئوقۇغۇچىلار تىزىملاتقان بولسا، ئامېرىكانىڭ چەتئەل تىللىرىنى ئوقۇتۇش كېڭىشى تەرىپىدىن تۈزۈلۈپ بېكىتىلگەن ئۆلچەم بويىچە سەۋىيە سىناش ئىمتىھانى ئېلىنىدىكەن. ھەمدە شۇ ئاساستا، باشلانغۇچ ياكى ئوتتۇراھال سەۋىيەدىكى سىنىپلارغا بۆلىنىدىكەن

گۈلنىسا خانىمنىڭ چۈشەندۈرۈشىچە، بۇ پروگراممىغا ھەرقانداق كىشى ئىلتىماس قىلسا بولىدىكەن، ھەمدە بۇ پروگراممىغا ئىلتىماس قىلغان ئوقۇغۇچىلارغا ئوقۇش مۇكاپات پۇلى بېرىلىدىكەن. ھەتتا، بۇ پروگراممىغا ئۇيغۇرلارمۇ تىزىملاتسا بولىدىكەن. ئالىي مەكتەپلەردە ئوقۇۋاتقان ئوقۇغۇچىلار بولسا ئىمكانىيەت تېخىمۇ كۆپ بولىدىكەن. بۇ مەركەزنىڭ مەخسۇس تور بېتى بار بولۇپ (https: //cessi. wisc. edu/) شۇ ئارقىلىق تىزىملىتىپ، مۇكاپات پۇلىغا ئىلتىماس قىلسا بولىدىكەن. مەسىلەن، بۇ يىل ئامېرىكىلىق بىر ئۇيغۇر ئوقۇغۇچى ئوقۇشقا كەپتۇ. ئۇ ئامېرىكىدا تۇغۇلۇپ ئۆسكەن ئىكەن. شۇڭا ئانا تىلى بولغان ئۇيغۇر تىلىنى سىستېمىلىق، پۇختا ئىگىلەش ئۈچۈن بۇ كۇرسقا تىزىملىتىپتۇ. ئىككى ئاي جەريانىدا، ئۇنىڭ تىل سەۋىيەسى خېلىلا كۆتۈرۈلۈپتۇ. 

يازلىق تەتىلدىكى بۇ تىل كۇرسىدا سىنىپتا ئولتۇرۇپ نوقۇل دەرسلىك كىتابتىن تىل ئۆگىنىشتىن باشقا يەنە دەرستىن سىرت مەدەنىيەت پائالىيەتلىرى، ھەر خىل كۇرۇژۇكلار ئورۇنلاشتۇرۇلۇپ بېرىلىدىكەن. ئۇنىڭدىن باشقا ھەر ھەپتىدە شۇ ئوقۇغۇچىلار ئۆگىنىۋاتقان تىللار ۋە شۇ رايونلار توغرىسىدا ئوخشىمىغان تېمىلاردا لېكسىيەلەر ئورۇنلاشتۇرۇلىدىكەن. بۇ ھەقتە گۈلنىسا خانىم مۇنداق دېدى: «تىلنى مەدەنىيەتكە باغلاپ ئۆگىتىمىز. ئۇيغۇر مەدەنىيىتىنى تونۇشتۇرىدىغان ئالاھىدە دەرس يوق. مەسىلەن، ئوقۇغۇچىلار تاماق ئېتىشنى ئۆگەنگەندە، تاماققا كېتىدىغان خۇرۇچلارنىڭ ئىسمىنى ئاتاشنى، تاماق ئېتىشنىڭ ئۇسۇللىرىنى ئۆگىنىدۇ ۋە ئۆزلىرى قول سېلىپ تاماقنى ئېتىدۇ.» 

گۈلنىسا خانىمنىڭ بىلدۈرۈشىچە، بۇ يىل ئىندىيانا ئۇنىۋېرسىتېتى مەركىزىي ياۋرو-ئاسىيا تەتقىقاتى فاكۇلتېتىنىڭ دوكتۇرانتى مۇستافا ئاقسۇ ئۇسسۇل كۇرۇژۇكىغا يېتەكچىلىك قىلىپتۇ. ئۇنىڭدىن باشقا ئۇيغۇرلارنىڭ ھازىرقى ئەھۋالى توغرىسىدا دوكلات بېرىپتۇ. بۇ مۇناسىۋەت بىلەن، بىز دوكتۇرانت مۇستافا ئاقسۇنى زىيارەت قىلدۇق. 

سوئال: ئاڭلىسام، بۇ يىل يازلىق تەتىلدە ۋىسكانسېن ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئېچىلغان ئۇيغۇر تىلى ۋە باشقا ئوتتۇرا ئاسىيا تىللىرى پروگراممىسىدا سىز ئۇيغۇر مەدەنىيىتىنى تونۇشتۇرۇش يۈزىسىدىن ئۇيغۇرچە ئۇسسۇل كۇرۇژۇكىغا يېتەكچىلىك قىلىپسىز. ئالدى بىلەن بۇ كۇرۇژۇكنىڭ ئەھۋالىنى تونۇشتۇرۇپ بەرسىڭىز.

جاۋاب: بۇ مېنىڭ ئىككىنچى قېتىم ۋىسكانسېن ئۇنىۋېرسىتېتىدىكى يازلىق كۇرسقا بېرىشىم. ئالدىنقى يىلى يازدا مەن بۇ مەكتەپنىڭ يازلىق كۇرسىدا «باشلانغۇچ سەۋىيە ئۇيغۇر تىلى» دەرسىنى ئۆتكەن ئىدىم. شۇ جەرياندا ئوقۇغۇچىلارنىڭ تەلىپى بويىچە دەرسنىڭ سىرتىدا ئۇسسۇل كۇرسى، ئۇيغۇر تائاملىرىنى تونۇشتۇرۇش ۋە تاماق ئېتىش كۇرۇژۇكى قاتارلىق مەدەنىيەت پائالىيەتلىرىنى ئۇيۇشتۇرغان ھەمدە ئۇيغۇرلارنىڭ ئەھۋالىنى تونۇشتۇرۇپ دوكلات بەرگەن ئىدىم. يازلىق پروگرامما ئاخىرلاشقاندىن كېيىن، ئوقۇغۇچى ۋە ئوقۇتقۇچىلار پروگرامما دىرېكتورىغا بۇ مەدەنىيەت پائالىيەتلىرى توغرىسىدا بەك ياخشى ئىنكاسلارنى قالدۇرۇپ كېتىپتىكەن. بۇ سەۋەبلىك بۇ يىل شۇ يازلىق تىل پروگراممىسى دەرس سىرتىدا ئوقۇغۇچىلار ئۈچۈن ئۇيغۇر ئۇسسۇل كۇرۇژۇكى ئورۇنلاشتۇرۇپ بېرىشنى خوپ كۆرۈپتۇ. بۇ يىل 4-ئايدا ۋىسكانسېن ئۇنىۋېرسىتېتى رۇسىيە، شەرقىي ياۋروپا ۋە ئوتتۇرا ئاسىيا مەركىزىنىڭ مەسئۇللىرى مېنىڭ بىلەن ئالاقىلىشىپ، يەنە بىر قېتىم دوكلات بېرىشىم ۋە ئۇسسۇل كۇرۇژۇكىغا يېتەكچىلىك قىلىشىمنى سورىدى. شۇڭا بۇ كۇرۇژۇكقا يېتەكچىلىك قىلدىم. بۇ كۇرۇژۇكنى ئېچىشنىڭ ئاساسلىق مەقسىتى ئوقۇغۇچىلارنىڭ يازلىق تۇرمۇشىنى بېيىتىش ۋە ۋە ئۇلارنىڭ ئۇيغۇرلارغا بولغان قىزىقىشىنى قوزغاش. شۇنداقلا ئۇيغۇر مەدەنىيىتىنى ئازراق بولسىمۇ يورۇتۇپ بېرىش. 

سوئال: بۇ كۇرسنىڭ ئۈنۈمى قانداق بولدى؟

جاۋاب: ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئىنكاسىغا قارىغاندا، كۇرسنىڭ ئۈنۈمى ۋە تەسىرى ناھايىتى ياخشى بولدى، دەپ ئويلايمەن. مەن ئەسلى بۇ كۇرسقا پەقەت ئۇيغۇر تىلى ۋە باشقا تۈركىي تىللارنى ئۆگىنىۋاتقان ئوقۇغۇچىلار قاتنىشىدۇ دەپ ئويلىغان ئىدىم. لېكىن بۇ يىل ھەر خىل كەسىپتىن، ھەتتا مەدىسون شەھىرىدە ياشايدىغان يەرلىكلەردىن تارتىپ كۇرسقا كەلدى. ھەقىقەتەن بەك خوش بولدۇم ھەم سۆيۈندۈم. بارلىق قاتناشقۇچىلار، ئۇيغۇرلار توغرىسىدا يېڭى نەرسىلەرنى ئۆگەنگەنلىكىنى ۋە ئۇيغۇرلارنى ئەتراپىدىكىلەرگىمۇ تونۇشتۇرىدىغانلىقىنى ئېيتىشتى. بۇ كۇرسنىڭ ھەر يىلى ئېچىلىپ تۇرۇشىنى ئۈمىد قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈردى. 

سوئال: زىيارىتىمىزنىڭ بېشىدا دەپ ئۆتكەندەك، سىز يازدا ۋېسكانسېن ئۇنىۋېرسىتېتىدا نۆۋەتتىكى ئۇيغۇرلار يۈزلىنىۋاتقان پاجىئە بىلەن خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ۋەتەندە يۈرگۈزۈۋاتقان تىل سىياسىتى توغرىسىدا دوكلات بېرىپسىز. مۇشۇ ھەقتە سۆزلەپ بەرسىڭىز. 

جاۋاب: شۇنداق، بۇ قېتىم مەدەنىيەت كۇرۇژۇكلىرىغا يېتەكچىلىك قىلىشتىن باشقا، ۋىسكانسېن ئۇنىۋېرسىتېتىدا تىل سىياسىتى ۋە شۇنداقلا ۋەتەندىكى «ئېشىنچا ئەمگەك كۈچ» ئىنى ئىچكىرى ئۆلكىلەرگە يۆتكەش مەسىلىسى توغرىسىدا دوكلات بېرىشكە تەكلىپ قىلىندىم. بۇ دوكلات شۇ يازلىق پروگراممىسىنىڭ 1-مەيدان دوكلاتى بولدى. يازلىق تىل پروگراممىسىدىكى ئوقۇغۇچىلار ئوخشىمىغان كەسىپلەردىن كەلگەن، مەسىلەن تارىخ، سىياسەت، ئىنسانشۇناسلىق قاتارلىقلار. شۇڭلاشقا يازلىق تىل پروگراممىسى ئۇلارنىڭ كەسپىي بىلىم جەھەتتىكى ئېھتىياجىنى قاندۇرۇش ئۈچۈن ئوتتۇرا ئاسىيادىكى مىللەتلەر، جۈملىدىن ئۇيغۇرلار توغرىلىق لېكسىيەلەرنى ئورۇنلاشتۇرغان. ئەمەلىيەتتە بۇ مېنىڭ بۇ مەكتەپتە ئىككىنچى قېتىم دوكلات بېرىشىم ھېسابلىنىدۇ. ئالدىنقى يىلى 7-ئايدا ۋەتەننىڭ ۋەزىيىتى توغرىسىدا دوكلات بەرگەن ئىدىم. شەرقىي ئاسىيا، ئوتتۇرا ئاسىيا تەتقىقاتى، ئىنسانشۇناسلىق ۋە باشقا كەسىپلەرنىڭ مۇتەخەسسىسلىرى، ۋە ئوقۇغۇچىلىرى دوكلات يىغىنىغا قاتناشقان. بۇ يىل شۇ مەركەزنىڭ تەكلىپى بىلەن قايتا باردىم. بۇ قېتىم دوكلاتنى ئاڭلاشقا كەلگەنلەرنىڭ سانى ئالدىنقى يىلىدىكىدىن خېلىلا كۆپ بولدى. شۇ نۇقتا ئېنىقكى، ئۇيغۇر مەسىلىسى بارغانسېرى دىققەت تارتىۋاتىدۇ. دوكلاتتىن كېيىن ئوقۇتقۇچى ۋە ئوقۇغۇچىلار شۇنچىلىك ئۆتكۈر، ياخشى سوئاللارنى سورىدى. بۇ بىر ياخشى پائالىيەت بولدى.

ئىگىلىشىمىزچە، ۋىسكانسېن ئۇنىۋېرسىتېتىدىكى يازلىق سەككىز ھەپتىلىك ئۇيغۇر تىلى پروگراممىسىدىن باشقا يەنە ئامېرىكادىكى بىرقانچە ئۇنىۋېرسىتېتلاردا يىل بويى سىستېمىلىق ھالدا ئۇيغۇر تىلى دەرسى ئۆتۈلىدىكەن. مەسىلەن، ئىندىيانا ئۇنىۋېرسىتېتى، كانساس ئۇنىۋېرسىتېتى، ۋاشىنگتون ئۇنىۋېرسىتېتى، خارۋارد ئۇنىۋېرسىتېتى ۋە ستانفورت ئۇنىۋېرسىتېتى قاتارلىقلار. 

مۇشۇ خىلدىكى تىل پروگراممىلىرىنىڭ ئامېرىكا ۋە باشقا ئەللەردە ئىزچىل ئېچىلىپ، راۋاجلىنىشى، خىتاينىڭ ئۇيغۇر تىلىنى تۈپ يىلتىزىدىن يوقىتىشتەك قارا نىيىتىگە بېرىلگەن ئەجەللىك زەربە. مۇھاجىرەتتىكى تىل تەتقىقاتچىلىرى ھەرقايسى دۆلەتلەرنىڭ قوللاپ قۇۋۋەتلىشى ئاستىدا ئۆزئارا زىچ ھەمكارلىشىپ بۇ جەھەتتىكى تەتقىقات ۋە ئوقۇ-ئوقۇتۇش ئىشلىرىنى ئىزچىل داۋاملاشتۇرغاندا، ئۇيغۇر تىلى داۋاملىق راۋاجلىنىش پۇرسىتىگە ئىگە بولالايدۇ، دەپ قارالماقتا.

ھۆرمەتلىك رادىئو ئاڭلىغۇچىلار، بۇ خەۋەرنى ئامېرىكادىن يىلتىز تەييارلىدى.

پىكىرلەر (0)
Share
تولۇق بەت