“Ana yurt” romanini qeshqerde bazargha salghan neshriyat bashliqi erkin emetning türmide ikenliki delillendi

Washin'gtondin muxbirimiz shöhret hoshur teyyarlidi
2024.03.21
ghayib-uyghurlar-ziyaliy-tutqun-ilham-toxti-Uyghur-New Tutqun qilin'ghan Uyghur ziyaliyliridin (1-ret soldin onggha) ilham toxti, tashpolat téyip, qurban mamut, abdukérim raxman, (2-ret soldin onggha) xalmurat ghopur, abduqadir jalalidin, arslan abdulla, rahile dawut, yalqun rozi.
Photo: RFA

Norwégiyediki Uyghuryar fondi turghuzghan tutqundiki ziyaliylar tizimlikide 126-orunni igiligen neshriyatchi erkin emetning nöwettiki ehwali melum emes idi. Muxbirimizning qeshqer we ürümchidiki alaqidar xadimlargha qarita téléfon ziyaretliri dawamida, uning qeshqer Uyghur neshriyatining bashliqliqidin aptonom rayonluq sehiye neshriyatining bashliqliqigha yötkilip ikki aydin kéyin, 2019-yili 7‏-ayda tutqun qilin'ghanliqi we nöwette türmide jaza ötewatqanliqi delillendi. Töwende muxbirimiz shöhret hoshurning bu heqte teyyarlighan pirogrammisi diqqitinglarda bolidu.

 Hazirqi zaman Uyghur edebiyatidiki nadir eserlerni yazghan, tehrirligen neshr qilghan qelem ehlilirila emes, uni bazargha salghan soda ehliningmu aman qalmighanliqi ashkarilanmaqta.

 Deslepte shinxu'a kitabxanisining qeshqer shöbisi, uningdin kéyin qeshqer Uyghur neshriyatining bashliqi bolghan erkin emetning tutqun qilinishi ene shu weziyettin bir misaldur. Tutqundiki ziyaliylar tizimlikide 126-orunni igiligen erkin emetning ehwalini éniqlash üchün qeshqerdiki saqchi organlirigha téléfon qilduq.

 Norwégiyediki Uyghuryar fondining yétekchisi abduweli ependining déyishiche, 1990-yillarda qeshqerdiki shinxu'a kitabxanisini bashqurghan erkin emet, “Ana yurt” romani neshr qilin'ghanda, romandin 5 ming nusxini tunji bolup qeshqerge élip kélip bazargha salghan we kitab tézla sétilip bolghan. Eyni chaghda qeshqerning kitab bazirigha nisbeten heyran qalarliq bolghan bu netije erkin emetning mertiwisining ösüshide rol oynighan. U uzun ötmey kitabxanining mu'awin bashliqliqidin, bashliqliqigha östürülgen. 2010-Yillarning axiri qeshqer Uyghur neshriyatigha bashliq bolup yötkelgen erkin emet, 2018-yili 5-ayda Uyghur aptonom rayonluq sehiye neshriyatigha bashliq bolup yötkelgen. Emma u, ürümchige bérip uzun ötmey ilgiriki xizmetliridin “Mesile” tépilip tutqun qilin'ghan. Ürümchidin téléfonimizni qobul qilghan bir saqchi xadimi, erkin emetning kimliki we aqiwiti heqqide héchqandaq bir melumati yoqluqini otturigha qoydi.

Yazghuchi zordun sabirning “Ana yurt” romanining 1-qismining muqawisi
Yazghuchi zordun sabirning “Ana yurt” romanining 1-qismining muqawisi
Open Domain

 Abduweli ayup munasiwetlik qanallar arqiliq, erkin emetning tutqun qilinish sewebi toghruluq ikki xil uchur alghan؛ biri, uning zordun sabirning Uyghur élide zor daghdugha qozghighan “Ana yurt” romanini bazargha sélishi, yene biri bolsa, u qeshqer Uyghur neshriyatidiki mezgilide xalide isra'ilning “Altun kesh” romanining neshr qilinishini testiqlishi.

 Abduweli ayup, rayonning weziyitige asasen, uning tutqun qilinishigha yuqiriqi her ikkisining seweb bolghanliqi, we belkim, seweblerning buningliq bilen cheklenmeslik éhtimalliqini otturigha qoydi.

 Ürümchidiki aptonom rayonluq organlardin qeshqerge xizmet guruppisi terkibide chüshken, siyasiy qanun saheside wezipe ijra qiliwatqan bireylenning melum qilishiche, erkin emet ürümchige yötkilip uzun ötmey Uyghur élide “Arqigha qarash” (xuytoken” ) namliq siyasiy heriket bashlan'ghan. Buning netijiside, erkin emet 2019 ‏-yili 7‏-ayda, yeni qeshqerdin ürümchige yötkilip 2 aydin kéyin tutqun qilin'ghan. Uning tutulushigha “Altun kesh” romanining neshrige ruxset bergenliki seweb bolghan.

Yazghuchi xalide isra'ilning “Altun kesh” romanining muqawisi
Yazghuchi xalide isra'ilning “Altun kesh” romanining muqawisi
Open Domain

 Qeshqerdiki weziyettin xewerdar bir kishining ashkarilishiche, erkin emetning a'ilisi uning milliy bölgünchilik bilen eyiblinip késilgenliki, nöwette türmide jaza mudditi ötewatqanliqi, a'ilisining késim hökümini tapshurup alghan bolsimu, da'irilerning bésimi bilen késim mudditi, jaza ötewatqan orni heqqide etrapidiki kishilerge héchqandaq melumat bermeywatqanliqini ashkarilidi.

 Abduweli ayupning déyishiche, bu yil 65 yashlargha kirgen erkin emet, ikki perzentning atisi we birqanche newrining bowisidur.

Yuqirida qeshqerde “Ana yurt” romanini bazargha salghan, “Altun kesh” ni neshr qildurghan neshriyat bashliqi erkin emetning nöwette türmide ikenliki heqqide melumat berduq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.