Anjila mérkil gérmaniyediki kishilik hoquq organliri we axbarat sahesining hujum nishanigha aylinip qaldi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021-05-12
Share
Angela-Merkel-Charles-Michel-Ursula-von-der-Leyen.jpg Gérmaniye bash ministiri an'géla mérkél(Angela Merkel) xitay re'isi shi jinping bilen mewhum uchrishishtin kéyin, yawropa kéngishining re'isi charliz mishél(Charles Michel) we yawropa komisiyunining re'isi ursula won dér léyén(Ursula von der Leyen) bilen sinliq axbarat élan qilish yighinida. 2020-Yili 14-séntebir, gérmaniye.
AP

Gérmaniye bash ministiri anjila mérkil bu yil 8-ayda hakimiyet béshidiki 16 yilliq wezipisini axirlashturup, yéngi bir hökümetning hoquq sehnisige chiqishi üchün orun hazirlap berdi. Merkil hakimiyitining ömri axirlashqanséri gérmaniyediki kishilik hoquq organliri, parlamént ezaliri we axbarat sahesi uninggha qarita hujumlirini kücheytishke bashlidi. Bu hujumlarning tüp négizida mérkil we mérkil hökümitining Uyghurlar uchrawatqan irqiy qirghinchiliqqa süküt qilip turuwélishi orun alghanidi.

6-May "Kündilik köznek" géziti élan qilghan "Yawropa ittipaqi kishilik hoquq üchün zadi qanchilik bedel töliyeleydu?" namliq maqalida anjila mérkilning Uyghurlar uchrawatqan zulumgha we xongkongdiki xitay mustebitlikige köz yumuwalghanliqi, xitay bilen meblegh sélish kélishimini imzalap xitayning kishilik hoquq depsendichilikige shérik bolghanliqi uning zor xataliqlirining biri süpitide tilgha élin'ghanidi.

9-May "Dunya géziti" da élan qilin'ghan "Anjila mérkilning xitay xamxiyali" namliq maqalida yawropa ittipaqi teripidin tonglitiwétilgen "Yawropa – xitay meblegh sélish kélishimi" toghrisida yéqinda mérkilning bu kélishimning muhimliqini qaytidin tilgha alghanliqi qattiq tenqidlen'gen. Maqalida "Anjila mérkilning xitay xamxiyali" gha qarshi halda aldinqi hepte tereqqiy qilghan 7 dölet yighinida Uyghurlar mesilisining küntertipke kelgenliki, xitaydin xelq'ara ehdinamilerge ri'aye qilish qattiq telep qilin'ghanliqi, "Mérkilning tawuzining qoltuqidin chüshkenliki" ilgiri sürülgen.

10-May "Kündilik köznek" gézitide élan qilin'ghan "Men némishqa emdi xitaygha barmaymen" namliq maqalida yawropa ittipaqi Uyghurlar uchrawatqan zulumlar seweblik xitaygha jaza élan qilghandin kéyin xitayningmu qayturma jaza yürgüzgenliki, mérkil we mérkil hökümitining xitayning bu jazasigha sükütte turuwélishining intayin "Nomussizliq" bolidighanliqi tilgha élin'ghan. Aptor toristén bénnér maqaliside, 2018-yili 10-dékabir özining béyjingda ötküzülgen bir ochuq söhbet yighinigha qatnashqanliqini, yighin'gha xitayning qanun sahesining köpligen yuqiri derijilik erbablirimu ishtirak qilghanliqini, bu yighinning "Shinjangdiki térrorizmgha qarshi turush" bölümide özining Uyghurlar heqqide qa'ide chégrasidin halqip échilip – yéyilip sözligenlikini, aqiwette bu yighinda pikir bayan qilghan kanadaliq diplomat we tetqiqatchi mixa'i'il kowrikning tutqun qilinip hazirghiche xitayning türmiside yétiwatqanliqini, özining xitaygha qayta bérish yolining késilgenlikini tilgha élip, mérkil hökümitining bu qeder wehshiy bir hakimiyetke dostluq qolini sunushining xata bolidighanliqi ilgiri sürülgen.

Hemmidinmu diqqetni chékidighini 10-may kechte "Jenubiy gérmaniye téléwiziyesi" ning "Bügünki oyun" programmisida mérkilni mesxire qilip ishlen'gen bir filimning élan qilinishi boldi. Filimda mérkil hökümitining "Xitay bilen imzalighan 212 milyard yawroluq iqtisadiy kélishim aldida Uyghurlarni qutquzushqa erzimeydu" démekchi bolghanliqi hejwiy ibariler bilen bayan qilin'ghan. Filimda yene milyonlighan Uyghurlarning jaza lagérlirida azab chékiwatqanliqi, mejburiy emgekke séliniwatqanliqi, tughut chekleshke mejburliniwatqanliqi emeliy sin körünüshliri arqiliq körsitilip, anjila mérkilning insaniyetke qarshi bu jinayetlerge köz yumiwéliwatqanliqi hemde bu ré'alliqqa perwasiz halda ötken yilning axiri xitay bilen meblegh sélish kélishimige imza qoyghanliqi tenqidlen'gen.

Jaza lagérliridiki tutqunlarning süretliri, étizlarda kéwez tériwatqan Uyghurlarning namrat körünüshliri, saqchilar teripidin qedemde bir tekshürülüwatqan sheher ahalisining hali eks ettürülgen bu filimda yene, shi jinpingning mérkilge "Bashliq men, sen emes" dégen signalni bergenliki, mérkilning hazirgha qeder xitay bilen bolghan söhbetlerde kishilik hoquq mesilisini mejburiyet nuqtisidin emes, belki shekil nuqtisidinla tilgha élip kelgenliki'i yorutup bérilgen. Filimda 13 milyon nopusluq Uyghurlarning millet süpitide "Térroristlar" tizimlikige élinip jazaliniwatqanliqi, Uyghur milliy medeniyitining tamamen süpürüp tashlan'ghanliqi, Uyghur bolghanliqning gunah sanilip lagérlargha qamilishqa seweb bolidighanliqi bayan qilin'ghan. Mushundaq éghir paji'e aldida gherb soda shirketlirining xitay bilen bolghan hemkarliqlarni yenila dawamlashturuwatqanliqi eyiblen'gen.

Gérmaniyediki Uyghur ziyaliysi perhat muhemmidi ependi gérmaniye bash ministiri anjila mérkilning barghanséri küchlük tenqidlerge uchrishigha uning Uyghurlar mesilisige tutqan pozitsiyesining seweb boluwatqanliqini tekitlidi. Uyghur diniy zatliridin turghunjan alawudén ependimu bu toghrisida özining qarashlirini otturigha qoyup ötti.

Közetküchilerning qarishiche, 17-may gérmaniye parlaméntida ötküzülidighan "Uyghur irqiy qirghinchiliqi" toghrisida guwahliq bérish yighini anjila mérkil üchün axirqi sinaq hésablinidiken. Mérkil 16 yil hakimiyet béshida turush jeryanida xitayni 13 qétim ziyaret qilghan. U yene bu yil 8-ayda hoquqidin ayrilishtin ilgiri firansiye prézidénti makron bilen xitayni axirqi qétim ziyaret qilishni pilanlighan. Mubada u 17-maydiki "Uyghur irqiy qirghinchiliqi" qararigha tosqunluq qilmisa, xitayni axirqi qétim ziyaret qilishi xamxiyalgha aylinip qalidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet