Җәнубий австралийә көчмәнләр музейи уйғур көчмәнләр үчүн абидә орнатқан

Мухбиримиз гүлчеһрә
2021.11.02
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Җәнубий австралийә көчмәнләр музейи уйғур көчмәнләр үчүн абидә орнатқан Австралийә “тәңритағ уйғур ханим-қизлар уюшмиси” ниң алақә хадими вә актип әзалиридин юлтуз тейипҗан(оңдин иккинчи) ханим уйғур көчмәнләр қоюлған хиш абидәни көрситип турған көрүнүш. 2021-Йили 30-өктәбир, аделайд, австралийә.
Photo: RFA

Өткән һәптә ахирида чәт әлләрдики уйғурларни сөйүндүргән иҗтимаий таратқу хәвәрлириниң бири, җәнубий австралийә көчмәнләр музейиниң уйғур муһаҗирлар үчүн хиш абидә орнитилғанлиқи болди.

Австралийә “тәңритағ уйғур ханим-қизлар уюшмиси” ниң, фейсбук сәһиписики сүрәтлик учурларға қариғанда, 2021-йили 10-айниң 30-күни җәнубий австралийәниң мәркизи болған аделайд шәһиригә җайлашқан көчмәнләр музейида, көчмән милләтләр үчүн лайиһәләнгән хатирә мәйданиниң 21 йиллиқини тәбркләш мурасими өткүзүлгән. Шу күнидики мурасимда мәзкур мәйданға қоюлған әң ахириқи икки хиш абидиниң бири уйғур көчмәнләр үчүн қоюлған.

Австралийәниң мәркизи болған аделайд шәһиригә җайлашқан көчмәнләр музейида, көчмән милләтләр үчүн лайиһәләнгән хатирә мәйданиға уйғурлар үчүн қоюлған хиш абидә.  2021-Йили 30-өктәбир, аделайд, австралийә.
Австралийәниң мәркизи болған аделайд шәһиригә җайлашқан көчмәнләр музейида, көчмән милләтләр үчүн лайиһәләнгән хатирә мәйданиға уйғурлар үчүн қоюлған хиш абидә. 2021-Йили 30-өктәбир, аделайд, австралийә.

Хиш абидигә ингилизчә қилип “уйғурлар җәнубий австралийәгә әң дәсләп 1980-йили шәрқий түркистандин кәлгән” дегән сөзләр оюлған икән. Музейниң мәзкур тәбрикләш паалийитигә австралийә “тәңритағ уйғур ханим-қизлар уюшмиси” ниң бир қисим актип әзалири қатнашқан.

Бу һәқтә йәниму тәпсилий мәлумат елиш үчүн австралийә “тәңритағ уйғур ханим-қизлар уюшмиси” билән алақилаштуқ. Мәзкур уюшминиң алақә хадими вә актип әзалиридин юлтуз тейипҗан ханим, хиш абидигә “уйғурлар” дегән милләт намидин башқа йәнә “шәрқий түркистан” дегән дөләт тәвәликини ипадиләйдиған сөзниң оюлғанлиқи уларни қаттиқ һаяҗанға чөмдүргәнликини баян қилди. У “уйғур” наминиң җәнубий австралийәдики бу тарихй әһмийәтлик хиш абидигә орнитилишиға “тәңритағ уйғур ханим-қизлар уюшмиси” ниң вәсилә болғанлиқини билдүрди.

Юлтуз ханимниң тонуштурушичә, гәрчә бу уюшма 2020-йили 2-айда рәсмий әнгә елинған болсиму, лекин униң алдидики 13 йил давамида бу уюшма австралийәдики уйғур җамаитиниң иҗтимаий вә сиясий паалийәтлиридә актип хизмәткәрни қилип кәлгән икән.

Биз австралийә “тәңритағ уйғур ханим-қизлар уюшмиси” ниң рәиси рамилә чанишеф ханимдин уйғур елидин җәнубий австралийәгә әң дәсләп көчүп кәлгән кишиләрниң әһвали һәққидә чүшәнчә беришни соридуқ. У өз аилисиниң 1980-йилларда җәнубий австралийәгә көчүп кәлгәнликини, шу йилларда уйғур елидин уйғур, татар вә башқа қериндаш милләтләрдин бир түркүм кишиләрниң тунҗи болуп көчүп кәлгәнликини билдүрди.

Рамилә ханим йәнә җәнубий австралийә көчмәнләр музейиниң хатирә хиш мәйданиға шәрқий түркстанлиқ муһаҗир уйғурларниң тарихий излириниң хатирисини қалдурғанлиқидәк муһим ишниң вуҗудқа чиқиш җәряни вә униң әһмийити һәққидә өз қарашлирини радийо аңлиғучилиримиз билән ортақлашти.

Рамилә ханим бу хатирә абидини уйғурларниң австралийә җәмийитидики орни вә ролини етирап қилишида муһим әһмийәткә игә дәп қарайдиғанлиқини билдүрди. У бүгүндин етибарән мәзкур музейни зиярәт қилғучилар, башқа көчмән милләтләрниң тарихи билән тәң шәрқий түркстандин көчүп кәлгән уйғурларниң тарихи, мәдәнийити вә австралийә җәмийитидики ролини өгиништә муһим бир пурсәт болғанлиқини билдүрди.

Рамилә ханимниң тонуштурушичә, уларниң аилиси әң дәсләпки көчмән уйғурлар сүпитидә җәнубий австралийәгә кәлгинигә 40 йил болған бүгүнки күндә, уйғурларниң сани әмдила 700 гә йәткән икән.

Күчмәнләр чоң дөлити болған аустралийәдә уйғур көчмәнләр сан җәһәттә йәнила интайин аз бир топлуқ болушиға қаримай, улар өзлириниң мәвҗутлиқи, ана тили вә мәдәнийәт алаһидиликлирини сақлап қелиш һәмдә австралийә җәмийитигә тонуштурушта көп тиришчанлиқларни көрсәтмәктикән.

Җәнубй австралийә көчмәнләр музейи торидики мәлуматларға қариғанда, мәзкур музей 1986-йили қурулған. Сабиқ аделайд шәһәрлик панаһлиқ орниниң үстигә селинған көчмәнләр музейи авистралийәдики көчмәнләрниң иҗтимаий тарихиға беғишланған тунҗи музей болуп, бу музей җәнубий авистиралийәниң көп хил мәдәнийәтлирини қоғдаш, чүшиниш вә униңдин һузурлиниш үчүн хизмәт қилидикән.

Мәзкур музей йәрлик кишиләр вә зиярәтчиләргә җәнубий авистиралийәниң мол мәдәнийәт вә көчмәнләр тарихини өгинәләйдиған бошлуқ билән тәминлигән икән. Көчмәнләр музейи аделайдни зиярәт қилғучилар чоқум көрүшкә тегишлик болған әң “җәлп қиларлиқ” 18 орунниң бири қатариға киргүзүлгән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.