Parlamént ezasi ayxan erel türkiye tashqi ishlar ministiridin dolqun eysani soridi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-06-02
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiyening "Iyi", yeni "Yaxshi" partiyesi parlamént ezasi ayxan erel ependi yighinda sözlimekte.
Türkiyening "Iyi", yeni "Yaxshi" partiyesi parlamént ezasi ayxan erel ependi yighinda sözlimekte.
RFA/Erkin Tarim

Türkiyening "Iyi", yeni "Yaxshi" partiyesi parlamént ezasi ayxan erel ependi 2-iyul küni türkiye parlaméntigha so'al xéti sunup türkiye tashqi ishlar ministiri mewlüt chawush'oghludin "Dunya Uyghur qurultiyi re'isi dolqun eysaning türkiyege kélishige qachan ruxset qilisiler?" dep soridi. U, so'al xétide Uyghurlarning hazirqi éghir weziyiti toghrisidimu toxtalghan.

11-Mart küni türkiyede tunji korona wirusi körülüp uzun ötmeyla türkiye parlaméntida tetil bolghanidi. Parlaméntning uzun tetildin kéyinki tunji küni, yeni 2-iyul küni ayxan erel ependi türkiye parlaméntigha türkiye tashqi ishlar ministiri mewlüt chawush'oghluning jawab bérishini telep qilip so'al xéti tapshurghan. Mezkur xette "Sherqiy türkistandiki zulumni dunyagha anglitiwatqan dunya Uyghur qurultiyi re'isi, birleshken döletler teshkilatidiki wakaletsiz milletler teshkilatining bashqurush hey'iti ezasi dolqun eysa ependining türkiyege kélishige qoyulghan cheklimini qachan emeldin qaldurisiler? uning türkiyege kélishige qachan ruxset qilisiler?" dep soralghan.

Biz mezkur so'al xétini türkiye parlaméntigha sun'ghan parlamént ezasi ayxan erel ependi bilen téléfon söhbiti élip barduq. U, bügünki künde xitay "Sherqiy türkistanliqlargha dunyada az körülidighan bésim siyasiti élip bériwatqanliqi" ni eskertip: "Xitay bügün sherqiy türkistanliqlargha dunyada az körülidighan exlaqsiz assimilyatsiye siyasiti élip barmaqta. Biz türk milletchiliri bolush süpitimiz bilen buninggha qarita sükütte turalmaymiz. Biz nurghun qétim türkiye parlaméntida bu mesilini kün tertipke élip kelgen bolsaqmu türkiye hökümiti yenila sükütte turmaqta" dédi.

Ayxan erel ependi türkiye hökümitining dolqun esyaning türkiyege kirishini dawamliq cheklewatqanliqi, ene shu sewebtin türkiye hökümitidin uning türkiyege kirishi mesiliside so'al sorighanliqini tekitlep mundaq dédi: "Sherqiy türkistanda zulum tartiwatqan xelqning b d t diki awazi bolghan wakaletsiz milletler teshkilati rehberliridin biri bolghan dolqun eysaning qérindash, dindash türkiye jumhuriyitige kélelmesliki bizni azablimaqta. Bu sewebler türkiye tashqi ishlar ministiridin dolqun eysaning türkiyege kélishige qachan ruxset qilisiler? dep soridim".

Qimmetlik radyo anglighuchilar d u q re'isi dolqun eysa ependi bu heqtiki ziyaritimizni qobul qilip, özining 1994-yilidin 1996-yilighiche türkiye enqerediki ghazi uniwérsitétida oqughanliqini, bu jeryanda bir guruh Uyghur yash bilen sherqiy türkistan oqughuchilar teshkilatini qurup, köp pa'aliyetler élip barghanliqini, 1996-yili gérmaniyege kelgendin kéyinmu türkiye bilen bolghan munasiwitini üzmigenlikini bayan qildi.

Dolqun eysa ependi 2008-yili 9-aydin bashlap türkiyege kirishining cheklen'genlikini, özining hetta antalya ayrodromidin gérmaniyege qayturuwétilgenlikini bildürdi.

D u q re'isi dolqun eysa ependi 2008-yilidin bügün'giche türkiyening bu cheklimisini emeldin qaldurushi üchün türkiyening bash ministiri, ministirliri we gérmaniyede turushluq elchiliri bilen körüshkenlikini, lékin hazirghiche türkiyege kirelmeywatqanliqini ilgiri sürdi.

Dolqun eysa ependi 2018-yili intérpol, yeni "Xelq'ara saqchi orgini" ning özini qara tizimliktin chiqiriwetken bolsimu, biraq türkiyening özini téxichila türkiyege kirgüzmeslikidiki sewebning xitay ikenlikini otturigha qoydi.

Türkiye hökümiti néme üchün dolqun eysaning türkiyege kélishige ruxset qilmaydu? dégen so'alimizgha türkiye parlaménti ezasi ayxan erel ependi mundaq jawab berdi: "Türkiye hökümiti xitay bilen bolghan tijaret munasiwitini asrash we yéqindin buyan xitaydin alghan 5 milyard dollarliq qerz pulni dep mushundaq qilidu dep oylaymen. Menche hemme nerse iqtisad we puldin ibaret bolmasliqi kérek."

Enqerediki Uyghur tetqiqat instituti mudiri istiratégiye mutexessisi doktor erkin ekrem ependi xitay bilen bolghan munasiwitini yaxshilaymen dewatqan türkiye hökümitining xitay nazuk mesile dep qarawatqan ishlargha éhtiyatchanliq bilen mu'amile qilghachqa bezi Uyghurlarning türkiyege kirishini tosqanliqini bayan qildi.

Türkiyening sabiq bash ministiri hazirqi prézidénti rejep tayyip erdoghan 2009-yili 7-ayda muxbirlargha bergen bayanatida d u q ning sabiq re'isi rabiye qadir xanim xalighan waqtida türkiyege kelse bolidu, dégen bolsimu emma hazirghiche uning türkiyege kélishige ruxset bermidi.

Toluq bet