Баварийәдики сотсиял демократлар партийәси намзатлириға уйғурларниң омумий вәзийити тонуштурулди

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2019-05-21
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Д у қ рәиси долқун әйса әпәнди германийәдики сотсиял демократлар партийәси намзатлириға «шәрқий түркистан вә җаза лагерлири» тоғрисида лексийә бәрмәктә. 2019-Йили 19-май.
Д у қ рәиси долқун әйса әпәнди германийәдики сотсиял демократлар партийәси намзатлириға «шәрқий түркистан вә җаза лагерлири» тоғрисида лексийә бәрмәктә. 2019-Йили 19-май.
RFA/Ekrem

Д у қ рәиси германийәдики сотсиял демократлар партийәси намзатлириға «шәрқий түркистан вә җаза лагерлири» тоғрисида лексийә бәрди.

Германийәдики һакимийәт үстидики партийәләрдин бири болған SPD, йәни «сотсиял демократлар партийәси» баварийә тармиқиниң тәклипи билән 19-май күни д у қ рәиси долқун әйса әпәнди мәзкур партийәниң һәрқайси алий мәктәпләрдин кәлгән пирактикант намзатлириға «шәрқий түркистан вә җаза лагерлири» тоғрисида 2 саәт лексийә бәрди.

Сотсиял демократлар партийәси германийәдә һакимийәт йүргүзүватқан 4 чоң партийәниң бири шундақла 5-айниң 8-күни германийә парламентида өткүзүлгән «хитайдики аз санлиқ милләтләрниң диний вәзийити тоғрисида гуваһлиқ бериш» йиғинини тәшкилләшкә аваз қошқан һәмдә қоллиған партийәләрдин бири болуп, мәзкур партийәниң баварийәдики тармиқи германийәдә күнсери күчлүк диққәт қозғаватқан уйғурлар вәзийити вә җаза лагерлири тоғрисида техиму ичкириләп мәлумат истәватқан һәрқайси алий мәктәпләрдин кәлгән пирактика үстидики оқуғучиларниң тәлипигә бинаән бу қетимқи лексийә бериш йиғинини уюштурған.

Д у қ рәиси долқун әйса әпәнди бу лексийәсидә «шәрқий түркистанниң җуғрапийәси, нопуси, милләт тәркиби, уйғурларниң мәдәнийити, диний етиқади, өрп-адәтлири» дин сөз башлап, 1949-йили хитай коммунистлири бу диярға бесип киргәндин тартип таки бүгүңә қәдәр болған омумий вәзийәт, бу районда илгири йүзбәргән түрлүк вәқә-һадисиләрни, хитайниң тарихтики миллий сияситини сөз беши қилди.

Долқун әйса әпәндиниң «шәрқий түркистан вә җаза лагерлири» темисидики лексийәсиниң асасий мәзмуни хитай һакимийити 2016-йилидин башлап шәрқий түркистанда йолға қойған җаза лагерлири вә бу лагерларға қамалған 3 милйондин артуқ шәрқий түркистанлиқниң һаятида йүз бериватқан паҗиәләрни чүшәндүрүшкә мәркәзләшти. У сөзидә, д у қ ниң 2017-йилидин башлап җаза лагерлири тоғрисида б д т да, америка дөләт мәҗлисидә, явропа иттипақида көп паалийәтләрни елип барған болсиму, таки җаза лагерлири һәққидә 2018-йили 8-айда б д т ниң ирқий айримичилиққа қарши туруш комитети буни етирап қилған һәм рәсмий санлиқ мәлумат елан қилғанға қәдәр дуняниң түзүк диққитини тарталмиғанлиқини, һазир болса җаза лагерлири мәсилисиниң дуняви мәсилә һалиға кәлгәнликини чүшәндүрүп өтти.

Лексийәдә тилға елинған уйғурларниң ечинишлиқ вәзийитидин һәйран болған алий мәктәп оқуғучилири ахирида «немә үчүн дуня бу мәсилигә йетәрлик дәриҗидә әһмийәт бәрмәйду? немә үчүн ғәрб демократик әллири җаза лагерлиридики уйғурларни қутулдуруш үчүн хитайға қарши үнүмлүк тәдбир қолланмайду? немә үчүн түрк, ислам дуняси сүкүтлирини давамлаштуриду? хитайниң уйғурларни милләт сүпитидә йоқитишқа урунушиниң мәқсити зади немә?» дегәндәк соалларни сорап қанаәтлинәрлик мәлуматларға еришишкә тиришти. Долқун әйса әпәнди җавабән, һәрқайси әлләрниң иқтисадий мәнпәәт үчүн кишилик һоқуқни дәпсәндә қиливатқанлиқини, уйғурларниң тарих бәтлиридин өчүрүлүшигә қарап туруватқанлиқини, һәтта сәуди әрәбистан, пакистан қатарлиқ бәзи ислам әллириниң хитайни қоллаватқанлиқини, буниң 21-әсирдә инсанийәт үчүн еғир номуслуқ һадисә икәнликини тилға елип, америка башлиқ бирқисим ғәрб демократик әллириниң бу паҗиәни ахирлаштурушниң йоллирини издәватқанлиқини баян қилди.

Бу лексийәгә дахил болған бир яш «сиз уйғурларниң нөвәттики вәзийити һәққидики бу лексийәни аңлап қандақ тәсиратқа игә болдиңиз?» дегән соалимизға мундақ җаваб бәрди: «иҗтимаий таратқулар вә ахбарат васитилиридики учурлардин хитайдики инсан һәқлири дәпсәндичиликиниң еғирлиқини чүшәнгән болсамму, уйғурларниң бу қәдәр яман күнгә қалғанлиқини һәқиқий һес қилмиған икәнмән. Бу лексийә 2-дуня уруши мәзгилидики паҗиәләрни көз алдимға кәлтүрди. Калламда‹бу бәхтсиз хәлқ үчүн мән немә иш қилип берәләймән? қолумдин немә келиду?' дегән соал шәкилләнди. Мән бу соалниң җавабини тепишқа тиришимән».

Йәнә бир қиз оқуғучи соалимизға мундақ җаваб бәрди: «уйғурларға қилинған бу зорлуқ, зораванлиқлар 21-әсирниң инсанлири үчүн зор һақарәт, дәп ойлаймән. Бу лексийәни аңлап уйғурлар вә уларниң бүгүнки тәқдири һәққидики чүшәнчәм чоңқурлашти. Дөләт мәнпәәти үчүн кишилик һоқуқни қурбан қилиш ғәрб қиммәт қаришиға ят һадисә. Партийәмиз, дөлитимизниң бу мәсилигә техиму йеқиндин көңүл бөлүшини арзу қилимән. Пүтүн инсанийәтниң бу зулумға қарши ортақ аваз чиқиришини үмид қилимән. Бир алий мәктәп оқуғучиси болуш сүпитим билән әтрапимдикиләргә бу паҗиәләрни аңлитип, бу авазға җор болушини қолға кәлтүрүшни бир вәзипәм дәп тонуймән».

Бу қетимқи лексийә екран көрүнүшлири билән бирләштүрүлүп өтүлди. Екранда германийә земинидин 5 һәссә чоң болған уйғур дияриниң хәритиси, уйғурларниң миллий кийим-кечәк әнәниси, җаза лагерлири, униңда һаятидин айрилған уйғур затлири, лагерларда қамақта туруватқан уйғур сәрхиллири, уйғур дияридики назарәт системилири, хитайниң роза тутушни чәкләш, уйғурларни чошқа гөши йейишкә, һарақ ичишкә мәҗбурлаватқанлиқи қатарлиқ көрүнүшләр мәзмунға бирләштүрүп көрситилди. 2 Саәт давамлашқан бу лексийәдин кейин оқуғучилар д у қ рәиси билән хатирә сүрәткә чүшивелишни, долқун әйса әпәндиниң йәнә бир қетимлиқ лексийә үчүн вақит аҗритишини тәләп қилишти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт