Jaza lagérlirini taqash telipi b d t yighinida tekrar otturigha qoyuldi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2020-02-27
Élxet
Pikir
Share
Print
B d t kishilik hoquq kéngishining 43–nöwetlik omumiy yighinidin bir körünüsh. 2020-Yili 24-féwral. Jenwe.
B d t kishilik hoquq kéngishining 43–nöwetlik omumiy yighinidin bir körünüsh. 2020-Yili 24-féwral. Jenwe.
RFA/Ekrem

Jenwedin igiligen uchurlargha asaslan'ghanda, b d t kishilik hoquq kéngishining 43-nöwetlik omumiy yighinida yawropa ittipaqi xitayning jaza lagérliri siyasitini eyipligen. Gérmaniye tashqiy ishlar ministéri mas xitaydin jaza lagérlirini taqashni we Uyghurlar üstidin yürgüziwatqan bésim siyasitini derhal toxtitishni telep qilghan. Arqidin en'giliye, türkiye qatarliq döletlerning wekillirimu söz élip, jaza lagérliri toghrisidiki qarashlirini otturigha qoyup ötken.

D u q re'isi dolqun eysa ependining jenwedin bergen melumatlirigha asaslan'ghanda, b d t kishilik hoquq kéngishining 43-nöwetlik omumiy yighinida Uyghurlar we jaza lagérliri mesilisi diqqetni tartqan mesililerdin biri bolghan. B d t we xelq'araning bésimi seweblik jaza lagérliri mesiliside qiyin weziyette qalghan xitay hakimiyiti b d t da her türlük pa'aliyetlerni uyushturup, özini aqlash we jaza lagérliri siyasitini perdazlap körsitishni izchil dawamlashturushqa mejbur bolghan.

B d t kishilik hoquq kéngishining 43-nöwetlik omumiy yighini 3 hepte dawam qilidighan bolup, d u q aldimizdiki künlerde bu yighinlarda ikki qétim söz qilish pursitigha érishken. Bu pursette ular jaza lagérliri mesilisi, korona wirusining lagérlargha tarqilish xewpi mesilisi hemde bu wirus seweblik Uyghur diyarida peyda boluwatqan acharchiliq mesililirini otturigha qoyidiken.

B d t ning Uyghur diyaridiki jaza lagérlirigha tekshürüsh ömiki ewetishini yillardi buyan köpligen gherb döletliri, yawropa ittipaqi hemde d u q ni öz ichige alghan nurghunlighan xelq'araliq teshkilatlar izchil telep qilip kelgen. Gerche xitay hakimiyiti ilgiri b d t kishilik hoquq kéngishining sherqiy türkistan'gha tekshürüsh ömiki ewetish telipige qarshi chiqmighan bolsimu, bu tekshürüsh ömikige "Xitayning orunlashturishigha ri'aye qilish" shertini qoyiwalghanliqi üchün b d t xadimliri bu ziyaretni izchil ret qilip kelgen idi. B d t kishilik hoquq kéngishining bu qétimqi omumiy yighinida Uyghurlargha munasiwetlik bolghan diqqetni tartidighan bir yéngiliq xitay hakimiyitining b d t ning kishilik hoquq aliy komisari michél bachélét xanim bashchiliqidiki bir tekshürüsh ömikining sherqiy türkistanni shertsiz ziyaret qilishigha qoshulushi bolghan. 

D u q re'isi dolqun eysa ependi b d t ning sherqiy türkistandiki jaza lagérlirini nishan qilghan bu tekshürüsh ömikige xitayning shert qoymaydighanliqigha mahayet jehettin ishen'gili bolmisimu hemde xitayning yenila türlük hiyle-neyrengler bilen oyun oynaydighanliqini perez qilish mumkin bolsimu, b d t ning "Shertsiz tekshürüsh" meydanida mustehkem turushi üchün ularni dawamliq halda zörür bolghan matériyallar bilen teminlesh hem izchil xizmet ishlesh lazimliqini tekitlidi.

Bu qétimqi b d t kishilik hoquq kéngishining 43-nöwetlik omumiy yighinigha ilgiri-kéyin bolup Uyghurlargha wakaliten d u q re'isi dolqun eysa d u q ning amérikada turushluq aliy meslihetchisi rishat abbas, qurultay bayanatchisi dilshat réshit, qurultayning bash teptishi abdulhekim idris we "Uyghur herikiti" teshkilatining re'isi roshen abbas qatarliqlar qatnashqan. Rushen abbas xanim bu heqte qisqiche toxtilip ötti.

D u q rehberliri b d t ichide türlük yighinlargha qatnishiwatqan, bezi döletlerning b d t diki elchiliri bilen hemde xelq'araliq teshkilatlarning rehberliri bilen söhbetler élip bériwatqan chaghlarda b d t aldigha tikilgen "Uyghur erkinlik chédiri" da xizmet qiliwatqan dunyaning her yerliridin kelgen Uyghurlar resim körgezmisi pa'aliyiti arqiliq xitayning zulum siyasetlirini pash qilishni dawamlashturghan. D u q teripidin b d t binasigha aldigha 24-féwraldin tartip orunlashturulghan "Uyghur erkinlik chédiri" namliq bu resim körgezmisi pa'aliyiti 28-féwral künige qeder dawam qilidiken.

Toluq bet