Софий ричардсон: хитайниң б д т ниң уйғур елини тәкшүрүшини тосуш баһанилири аҗиз

Мухбиримиз җүмә
2020-03-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати асия ишлири директори софий ричардсон ханимниң «хитайниң б д т ниң уйғур елини тәкшүрүшини тосуш баһанилири аҗиз» намлиқ мақалиси. 2020-Йили 25-март.
Кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати асия ишлири директори софий ричардсон ханимниң «хитайниң б д т ниң уйғур елини тәкшүрүшини тосуш баһанилири аҗиз» намлиқ мақалиси. 2020-Йили 25-март.
hrw.org

Кишилик һоқуқини көзитиш тәшкилати хитайниң б д т қатарлиқ хәлқара органларниң уйғур елини тәкшүрүшини тосуш үчүн көрсәткән баһанилириниң пут тирәп туралмайдиғанлиқини билдүрди.

Йеқинда хитайниң америкада турушлуқ баш әлчиси сүй тәйнәкәй «аксиос» хәвәр тори мухбириниң хәлқара органларниң уйғур районини чәклимисиз тәкшүрүшигә йол қоюлидиған, яки қоюлмайдиғанлиқи һәққидики соаллириға биваситә җаваб бериштин өзини қачурған.

Кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати асия ишлири директори софий ричардсон җүмә күни бу һәқтә елан қилған мақалисидә көрситишичә, сүй тәйнкәй б д т кишилик һоқуқ алий комиссариниң уйғур районини тәкшүрүш мәсилиси үстидә хизмәт қиливатқанлиқини ейтқан. Әмма у, җавабида «бәзиләрниң алдинқи шәртләрдә чиң турувеливатқанлиқини» һәмдә буларниң «орунсиз вә артуқчә тосалғулар» икәнликидин шикайәт қилған.

Софй ричардсон мундақ көрсәткән: «бу аҗиз сәвәбләр у йәрдики рияллиқни хунүкләштүрәлмәйду. Б д т мутәхәссислири, журналистлар, кишилик һоқуқ органлири вә шинҗаңдики зор көләмлик қанунсиз тутқун шаһитлири түркий мусулманлар үстидин мислисиз һалда йүргүзүлүватқан бу кишилик һоқуқ дәпсәндичиликиниң көлими вә дәриҗисини обдан билиду.» 

У йәнә лагерларда дәһшәтлик қийнаш, мәҗбурий меңә ююш елип бериливатқандин башқа, инсаний қәдәр-қиммәт вә диний етиқадниң аяқасти қилиниватқанлиқини, лагер сиртидики вәзийәтниңму лагер ичидики вәзийәттин көп пәрқләнмәйдиғанлиқини, дәриҗидин ташқири тәқибләш, чәкләш вә миллий кимлики сәвәблик җазаға тартилиш қилмишлириниң мәвҗутлуқини баян қилиду. 

Өткән йили марттин буян б д т кишилик һоқуқ алий комиссари мишел бачилет ханим уйғур елини чәклимисиз тәкшүрүш тәлипини оттуриға қоюп кәлмәктә. Хитай даирилири униң уйғур районини тәкшүрүшкә тәклип қилинғанлиқини ейтқан болсиму, у оттуриға қойған алдинқи шәрәтләргә техи мақул кәлмигән иди. 

Сой ричардсон бу һәқтә тохтилип мундақ дәйду: «чәклимисиз мустәқил тәкшүрүшни рәт қилиш кәң көләмлик кишилик һоқуқ дәпсәндичиликини сораққа тартилишидин қорқидиған дөләтләрниң типик алаһидилики. Шуңлашқа, шималий корейәликләр, рһинга мусулманлири вә венезуелалиқларға қаритилған қорқунчлуқ дәпсәндичиликләр үстидики тәкшүрүшләрниң у дөләтләрниң сиртида вуҗудқа кәлгәнлики һәйран қаларлиқ әмәс.»

У ахирида хитай өзи тәшкиллигән «шинҗаң зиярәтлири» ниң ишәнчлик әмәсликини көрсәткән һәмдә хитай уйғур ели ичидә тәкшүрүшкә йол қоймиса, б д т ниң тәкшүрүшни хитайниң сиртида давам қилиши вә тепилған дәлил-испатларни б д т кишилик һоқуқ алий кеңишигә тапшуруши керәкликини билдүргән. 

У мақалисини муну сөзләр билән ахирлаштурған: «чүнки бу йәрдә һәқиқий орунсиз вә артуқчә болуватқанлиқини шинҗаңдики түркий мусулманларниң узунға созулған дәпсәндә қилинишидур.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт