Sofiy richardson: xitayning b d t ning Uyghur élini tekshürüshini tosush bahaniliri ajiz

Muxbirimiz jüme
2020-03-29
Share
Sophie-Richardson-BDT-Human-Rights-Watch.png Kishilik hoquqni közitish teshkilati asiya ishliri diréktori sofiy richardson xanimning "Xitayning b d t ning Uyghur élini tekshürüshini tosush bahaniliri ajiz" namliq maqalisi. 2020-Yili 25-mart.
hrw.org

Kishilik hoquqini közitish teshkilati xitayning b d t qatarliq xelq'ara organlarning Uyghur élini tekshürüshini tosush üchün körsetken bahanilirining put tirep turalmaydighanliqini bildürdi.

Yéqinda xitayning amérikada turushluq bash elchisi süy teynekey "Aksi'os" xewer tori muxbirining xelq'ara organlarning Uyghur rayonini cheklimisiz tekshürüshige yol qoyulidighan, yaki qoyulmaydighanliqi heqqidiki so'allirigha biwasite jawab bérishtin özini qachurghan.

Kishilik hoquqni közitish teshkilati asiya ishliri diréktori sofiy richardson jüme küni bu heqte élan qilghan maqaliside körsitishiche, süy teynkey b d t kishilik hoquq aliy komissarining Uyghur rayonini tekshürüsh mesilisi üstide xizmet qiliwatqanliqini éytqan. Emma u, jawabida "Bezilerning aldinqi shertlerde ching turuwéliwatqanliqini" hemde bularning "Orunsiz we artuqche tosalghular" ikenlikidin shikayet qilghan.

Sofy richardson mundaq körsetken: "Bu ajiz sewebler u yerdiki riyalliqni xunükleshtürelmeydu. B d t mutexessisliri, zhurnalistlar, kishilik hoquq organliri we shinjangdiki zor kölemlik qanunsiz tutqun shahitliri türkiy musulmanlar üstidin mislisiz halda yürgüzülüwatqan bu kishilik hoquq depsendichilikining kölimi we derijisini obdan bilidu." 

U yene lagérlarda dehshetlik qiynash, mejburiy ménge yuyush élip bériliwatqandin bashqa, insaniy qeder-qimmet we diniy étiqadning ayaq'asti qiliniwatqanliqini, lagér sirtidiki weziyetningmu lagér ichidiki weziyettin köp perqlenmeydighanliqini, derijidin tashqiri teqiblesh, cheklesh we milliy kimliki seweblik jazagha tartilish qilmishlirining mewjutluqini bayan qilidu. 

Ötken yili marttin buyan b d t kishilik hoquq aliy komissari mishél bachilét xanim Uyghur élini cheklimisiz tekshürüsh telipini otturigha qoyup kelmekte. Xitay da'iriliri uning Uyghur rayonini tekshürüshke teklip qilin'ghanliqini éytqan bolsimu, u otturigha qoyghan aldinqi sheretlerge téxi maqul kelmigen idi. 

Soy richardson bu heqte toxtilip mundaq deydu: "Cheklimisiz musteqil tekshürüshni ret qilish keng kölemlik kishilik hoquq depsendichilikini soraqqa tartilishidin qorqidighan döletlerning tipik alahidiliki. Shunglashqa, shimaliy koréyelikler, rhin'ga musulmanliri we wénézu'élaliqlargha qaritilghan qorqunchluq depsendichilikler üstidiki tekshürüshlerning u döletlerning sirtida wujudqa kelgenliki heyran qalarliq emes."

U axirida xitay özi teshkilligen "Shinjang ziyaretliri" ning ishenchlik emeslikini körsetken hemde xitay Uyghur éli ichide tekshürüshke yol qoymisa, b d t ning tekshürüshni xitayning sirtida dawam qilishi we tépilghan delil-ispatlarni b d t kishilik hoquq aliy kéngishige tapshurushi kéreklikini bildürgen. 

U maqalisini munu sözler bilen axirlashturghan: "Chünki bu yerde heqiqiy orunsiz we artuqche boluwatqanliqini shinjangdiki türkiy musulmanlarning uzun'gha sozulghan depsende qilinishidur."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet