Фаһрәттин йоқуш: “б д т ниң доклати елан қилинди, әмди нөвәт түркийә һөкүмити билән парламентиниң һәрикәткә өтүшидә”

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2022.09.07
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Фаһрәттин йоқуш: “б д т ниң доклати елан қилинди, әмди нөвәт түркийә һөкүмити билән парламентиниң һәрикәткә өтүшидә” Түркийә “ийи” партийәсиниң парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди әнқәрәдики шәрқий түркистан күлтүр мәркизидә өткүзүлгән ахбарат йиғинида баянат оқумақта. 2022-Йили 3-сентәбир, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ алий комиссарияти бир йилдин буян елан қилишни кечиктүрүп кәлгән уйғурлар һәққидики доклатини елан қилғандин кейин, түркийәдә тунҗи болуп, “ийи” йәни, “яхши” партийәсиниң парламент әзаси фаһрәттин йоқуш ахбарат йиғини чақирип, әмди нөвәтниң түркийә һөкүмити билән парламентиниң һәрикәткә өтүшигә кәлгәнликини тәкитлиди.

9-Айниң 3-күни әнқәрәдики шәрқий түркистан күлтүр мәркизидә өткүзүлгән ахбарат йиғиниға дуня уйғур қурултийи муавин рәиси доктор әркин әкрәм, уйғур академийәси вәхписи иҗраийә комитети рәиси абдулхәмит қарахан, шәрқий түркистан тәтқиқат вәхписиниң рәиси доктор абдулкерим буғра, д у қ вәкили хайруллаһ әфәндигил вә әнқәрәдики уйғурлар иштирак қилди.

Парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди ахбарат баянатида б д т кишилик һоқуқ алий комииссариятиниң мәзкур доклатни елан қилишиниң кишини сөйүндүридиғанлиқини, бундин кейин бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң “уйғур қирғинчилиқи” ни тохтитиш үчүн дәрһал тәдбир елиши керәкликини тәкитлиди.

У, мундақ деди: “бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ комитети тәйярлиған шәрқий түркистандики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики тоғрисидики доклати 8-айниң 31-күни елан қилинди. Мәзкур доклатниң бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң хәвпсизлик кеңишиниң әзаси болған хитайниң барлиқ бесимиға қаримай бир йил кечикипму болса елан қилиниши кишини қаттиқ сөйүндүриду. Бу хитайниң 73 йилдин буян шәрқий түркистанда садир қилған җинайәтлириниң б д т тәрипидин рәсмий қобул қилинғанлиқи һесаблиниду”.

Парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди б д т тәрипидин елан қилинған уйғурлар тоғрисидики 48 бәтлик доклатниң мәзмуни тоғрисида тохталди. У, мундақ деди: “һөрмәтлик йиғин әһли бирләшкән дөләтләр тәшкилати елан қилған 48 бәтлик мәзкур доклатта, хитай һөкүмитиниң шәрқий түркистанниң өз игилири болған уйғур, қазақ вә башқа түркий хәлқләрни халиғанчә тутуп қийин-қистаққа елиши, аялларни мәҗбурий туғмас қиливетиши, балиларни аилисидин айриветиши қатарлиқ қилмишлириниң хәлқара җинайәт, болупму инсанийәткә қарши җинайәт шәкилләндүридиғанлиқи көрситилгән.

Булардин сирт доклатта, хитайниң бихәтәрлик қанунлирини йәрсиз иҗра қилиш нәтиҗисидә аз санлиқ милләтләрниң кишилик һоқуқлирини еғир дәпсәндә қилип, халиғанчә тутқун қилғанлиқи, түрмиләрдә адәм қелипидин чиққан усуллар билән уйғур вә қазақ қатарлиқ хәлқләргә зулум қиливатқанлиқи тоғрисида испатларниң барлиқи оттуриға қоюлған. Көп санда мутәхәссисниң узун вақит тәйярлиған доклатта хитайниң аялларни мәҗбурий туғмас қиливетиш, пиланлиқ туғут нами астида балиларни чүшүрүветиш, балиларни аилисидин айриветиш қатарлиқ қилмишлири тәпсилий һөҗҗәтләр билән оттуриға қоюлған. Буларниң инсанийәткә қарши җинайәт болуши мумкинлики көрситилгән”.

Фаһрәттин йоқуш әпәнди бирләшкән дөләтләр тәшкилатини доклаттики чақириқларни орунлашқа чақирип мундақ деди: “бирләшкән дөләтләр тәшкилати елан қилған 48 бәтлик доклатта, хитай һөкүмитиниң халиғанчә тутуп қамаққа ташлиған кишиләрниң һәммисини дәрһал қоюп беришкә чақирған.

Биз б д т доклатида йәр алған тәләпләрни алди билән хитай һөкүмитиниң орунлишини тәләп қилимиз. Әгәр хитай һөкүмити буларни әмәлийләштүрмәй, шәрқий түркистан хәлқигә җаза лагерлирида, түрмиләрдә зулум сиясити елип беришни давам қилса, бу доклатниң һечқандақ әһмийити болмайду. Шуңа бу доклаттики тәләпләрниң әмәлийлишиши үчүн түркийә башта бирләшкән дөләтләр тәшкилатидики барлиқ дөләтләрниң хитай дөлитигә бесим ишлитиши керәк”.

Фаһрәттин йоқуш әпәнди “ийи” партийәсиниң һәр даим уйғурларни қоллашни давам қилидиғанлиқини тәкитләп мундақ деди: “биз ‛ийи‚ партийәси бу доклатқа асасән пүтүн дуняниң һәрикәткә өтүшини, түркийә вә дунядики кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң бу һәқтә хитайға мустәқил тәкшүрүш һәйити әвәтишини тәләп қилимиз. Биз шәрқий түркистан хәлқиниң һәқ вә һоқуқини қоғдашни давам қилимиз. Шәрқий түркистан хәлқи игә-чақисиз әмәстур. Биз ‛ийи‚ партийәси қәйәрдә езилгән хәлқ болса һәр даим уларниң йенида болушни давам қилимиз”.

“ийи” партийәси қурулған күндин тартип уйғурларни қоллап келиватқан өктичи партийәдур. Фаһрәттин йоқуш әпәнди ахбарат йиғиниң ахирида партийәсиниң уйғурлар тоғрисида қилған ишлири тоғрисида тохталди. У, мундақ деди: “биз‚ийи‛партийәси болуш сүпитимиз билән 2018-йилидин тартип түркийә парламентида шәрқий түркистан һәққидә нурғун паалийәтләрни елип бардуқ. Бу һәқтә доклатлар тәйярлидуқ, йиғинлар чақирдуқ. Биз‚ ийи ‛партийәси болуш сүпитимиз билән 2021-йили 12-айниң 14-күни‚шәрқий түркистандики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики‛тоғрисида үч тилда әтраплиқ доклат тәйярлап елан қилдуқ вә хитайниң зулумини дуняға аңлаттуқ”.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.