Amérika prézidénti tramp birleshken döletler teshkilatidiki nutiqida xitayni nishan'gha aldi

Muxbirimiz irade
2020-09-23
Élxet
Pikir
Share
Print
Birleshken döletler teshkilatining 75-nöwetlik omumiy yighinida amérika prézidénti donald tramp nutuq sözlimekte. 2020-Yili 22-séntebir.
Birleshken döletler teshkilatining 75-nöwetlik omumiy yighinida amérika prézidénti donald tramp nutuq sözlimekte. 2020-Yili 22-séntebir.
state.gov

Hörmetlik radiyo anglighuchilar, birleshken döletler teshkilatining 75-nöwetlik omumiy yighinining échilishi munasiwiti bilen herqaysi dölet rehberliri sin arqiliq bayanat bériwatatti. Omumiy yighinning kün tertipi boyiche 22-séntebir küni, amérika prézidénti donald tramp nutuq sözlidi.

Diqqet qozghaydighini, amérika prézidénti tramp özining qisqighine nutiqining mutleq köp qismida xitayni nishan'gha aldi. U nutqini mundaq bashlidi:

"2-Dunya urushi ayaqliship, birleshken döletler teshkilati qurulghan 75 yildin kéyin biz yene bir qétim dunya boyiche chong élishishqa duch kelduq. Biz 188 dölette sansizlighan ademning jénigha zamin bolghan körünmes düshmen-xitay wirusigha qarshi keskin jeng qilduq."

Prézidént tramp sözi dawamida bu wirusning pütün dunyagha yamrap bunche köp adem chiqimi we iqtisadiy chiqim peyda qilishida xitay hökümitining mutleq mes'uliyiti barliqini tekitlep yene munularni dédi:

"Biz bu wabani dunyagha tarqatqan dölet-xitayni choqum jawabkarliqqa tartishimiz kérek. Wirusning deslepki mezgilliride xitay dölet ichidiki qatnash we sayahetchilikni pütünley toxtatqan bilen, yoluchi ayropilanlirining xitaydin chiqishi we bu arqiliq dunyani yuqumlandurushigha yol qoydi. Ular dölet ichi awi'atsiye liniyesini emeldin qaldurup, puqralirini öylirige solap qoyghan turuqluq, méning xitaylargha qoyghan sayahet cheklimemni tenqid qildi."

Prézidént tramp yene wirus mesiliside dunya sehiye teshkilatinimu xitayning kontrolluqida heriket qilish bilen eyiblidi. U mundaq dédi: "Xitay hökümiti we uning kontrolluqidiki dunya sehiye teshkilati yalghandin bu wirusning insandin insan'gha tarqilidighanliqigha a'it héchqandaq pakit yoqliqini élan qildi. Kéyin yene, késellik alamiti bolmighan kishilerning késellik tarqatmaydighanliqini ilgiri sürdi. Birleshken döletler teshkilati choqum xitayni bu herikiti üchün jawabkarliqqa tartishi kérek."

Prézidént donald tramp kilimat özgirishi mesilisidimu xitayni tenqidlidi. U mundaq dédi:

"Buningdin bashqa, xitay her yili nechche milyonlighan tonna pilastik we exletlerni déngiz-okyanlargha tashlaydu, bashqa döletlerning déngiz tewelikide béliqchiliq qilidu. Marjan xada tashlirining köp qismini weyran qilidu we atmosféragha zeherlik simab qoyup béridu. Xitayning karbon qoyup bérish miqdari amérikaning ikki hessige yéqin bolup, u yene téz sür'ette örlewatidu."

U kilimat mesilisidimu xitay séliwatqan ziyanning körmeske séliniwatqanliqini eskertip, emdi bundaq adaletsiz mu'amilige yol qoymaydighanliqini eskertti.

Prézidént tramp nutiqida yene, Uyghurlar uchrawatqan éـtnik tazilash we mejburiy emgek mesililirinimu wastiliq halda isharet qildi. U mundaq dédi:

"Eger birleshken döletler teshkilati ünümlük teshkilat bolmaqchi bolsa, u halda choqum dunyadiki heqiqiy mesililerge yeni-térrorluq, ayallargha zulum qilish, mejburiy emgek, zeherlik chékimlik etkeschiliki, adem we jinsiy etkeschilik, diniy ziyankeshlik we diniy az sanliq milletlerge qarita éـtnik tazilash élip bérish qatarliq mesililerge diqqitini merkezleshtürüshi kérek".

Donald tramp sözide xitayning xelq'aradiki adaletsiz soda uslubighimu amérikaning qarshi chiqqanliqini eskertip ötti.

Prézidént donald trampning qisqighine 7minutluq sözining mutleq köp qismida xitayning ismini atap turup tenqidlishi xelq'araliq axbaratlarningmu diqqitini qozghidi. El-jezire qatarliq xewer qanallirimu bu noqtini tekitlep ötti.

B d t omumiy kéngishide nutuq sözleydighan dölet rehberliri ichide bügün xitay dölet re'isi shi jinpingmu bar bolup, u 15 minut dawam qilghan nutiqida amérikaning ismini ochuq tilgha almay turup, amérika bilen yüz bériwatqan soda urushini tilgha alghan. U mundaq dégen: "Soghuq munasiwetler urushi rohiy haliti, idiyewi cheklimiler yaki ayiqi chiqmaydighan oyunlar arqiliq dölet öz mesilisini hel qilalmaydu, u insaniyet uchrawatqan xirislarghimu jawab bolalmaydu" dégen.

U tajisiman wirus mesilisidiki mes'uliyitinimu ret qilghandek "Biz wirus mesilisining siyasiylashturulushigha qarshi turimiz" dégen.

Xitay dölet re'isi shi jinping Uyghurlargha qiliwatqan zulumi we xongkong mesilisi keng ashkarilinip küchlük tenqidke uchrawatqan we soda mesilisi, kéngeymichilik heriketliri sewebidin amérika, en'gliye, hindistan we jenubiy déngizdiki xoshniliri bilen alaqisi qattiq yirikleshken bir mezgilde sözligen bu nutiqida yene oxshashla xitayning tereqqiyatining tinchliqperwer tereqqiyat ikenlikini ilgiri sürgen we "Bizning kéngeymichilik qilish, tesir körsitish, soghuq urush yaki qiziq urush qilish niyitimiz yoq" dégen. U xitayning xelq'ara tertipnimu himaye qilidighanliqini bildürgen.

Halbuki, uning bu sözlirige amérika tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi morgan ortagus xanim tiwittirda inkas qayturup "B d t 75-nöwetlik omumiy yighinida béyjing özini xelq'ara tertipning qoghdighuchisi dep atidi. Bu yerdiki ré'alliq bolsa xitay xelq jumhuriyiti jenubiy déngizdiki xelq'ara qanun'gha perwa qilmidi, béliqchiliq paraxotlirini bashqa döletlerning déngiz tewelikige ewetti we xongkongning aptonomiyisini qoghdash wedisige emel qilmidi" dep yazghan.

"Jenubiy xitay si'eher géziti" shi jinpingning nutqi heqqidiki xewiride uning bu nutqini'ing emdi döletlerni özige ishendürelmesliki mumkinlikini éytqan. Uningda mundaq diéyilgen: "Xitay re'is shi jinpingning xitay ichi we sirtigha qaratqan qattiq qolluq siyasetlirini közde tutqanda, shi jinpingning b d t diki köp tereplimilik we xelq'ara qanun toghrisidiki sözliri xitayning herikitidin alliburun oyghan'ghan amérikaliq siyasetchilerni tewritelmesliki mumkin."

Birleshken döletler teshkilatining omumiy yighini we kishilik hoquq aliy kéngishining yighini dawam qiliwatqanda Uyghurlar pa'al heriketke kélip xitayning Uyghurlargha qiliwatqan zulumini keng ashkarilidi.

21-Séntebir küni, b d t 45-nöwetlik kishilik hoquq kéngishining 12-yighinida amérikadiki Uyghurlardin behram sintash lagérgha solan'ghan dadisi qurban mamut heqqide guwahliq berdi. U "Shinjang medeniyiti" zhurnilining bash muherriri bolghan dadisi qurban mamuttin 3 yildin béri xewer alalmaywatqanliqini, uning sewebsiz yerge tutqun qilin'ghanliqining erkin asiya radiyosi Uyghurche bölümi teripidin delillen'genlikini éytti. U xitay hökümitini dadisining néme üchün tutqun qilin'ghanliqi heqqide éniq seweb körsitishke we dadisining hazirqi ehwali heqqide jawab bérishke chaqirdi.

22-Séntebir küni dunya Uyghur qurultiyimu jenwediki b d t binasi aldidiki meydanda erkinlik chédiri qurush we resim körgezmisi uyushturush arqiliq "Uyghurlargha qaritilghan irqiy qirghinchiliq toxtitilsun, mejburiy emgek toxtitilsun" témisda 3 künlük pa'aliyet bashlighan. Dunya Uyghur qurultiyi bashliqi dolqun eysa bu pa'aliyetke özi biwaste yétekchilik qilghan. U bayanatida jenwediki yighin'gha qatnishiwatqan 190din artuq döletke chaqiriq qildi.

Birleshken döletler teshkilati nöwette xitay hökümitining Uyghurlargha qaritiwatqan irqiy qirghinchiliq tüsini alghan basturush we zor kölemlik tutqun heriketlirini tenqidlesh we uni tosushta öz rolini jari qilduralmaywatqanliqi üchün bashta amérika hökümitining we undin qalsa herqaysi kishilik hoquq teshkilatlirining eng küchlük tenqidige uchrawatqan organdur.


Toluq bet