Gérmaniye bash ministéri olaf sholizning b d t yighinida Uyghurlar mesilisini tilgha élishi xitayning jénigha tegken

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2022.09.21
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Gérmaniye bash ministéri olaf sholizning b d t yighinida Uyghurlar mesilisini tilgha élishi xitayning jénigha tegken Amérikaning nyu-york shehiride chaqiriliwatqan b d t ning omumiy yighinida gérmaniye bash ministiri olaf sholiz(Olaf Scholz) Uyghurlar mesilisini tilgha almaqta. 2022-Yili 20-séntebir.
AP

Amérikaning nyu-york shehiride chaqiriliwatqan b d t ning omumiy yighinida gérmaniye bash ministéri olaf sholiz Uyghurlar mesilisini tilgha élip, xitayning jénigha tekken. Bu xewer Uyghurlar üchünmu, gérmaniye üchünmu bir yéngiliq bolup hésablinidiken.

Gérmaniye metbu'atlirida bügün, yeni 21-séntebir “Xitay, sholizning Uyghurlargha yaxshi mu'amilide bolush telipini ret qildi” dégendek namlarda bes-beste élan qiliniwatqan xewerliride tilgha élinishiche, 20-séntebir b d t yighinida sözge chiqqan gérmaniye bash ministéri olaf sholiz Uyghurlar mesilisi heqqide toxtilip, xitayni “B d t kishilik hoquq komissarining Uyghurlargha yaxshiraq mu'amilide bolush toghrisidiki tewsiyelirige emel qilishqa chaqirghan”. Olaf sholiz buninggha ulapla “Bu igilik hoquq we qudretning ishariti hésablinidu, shundaqla yaxshi terepke qarap özgirishning kapaliti sanilidu” dégen.

Xitay déplomatiye ministérlikining bayanatchisi wang wénbin 21-séntebir béyjingda ötküzülgen muxbirlarni kütiwélish yighinida otturigha chüshken bu heqtiki su'algha jawab bergende, b d t kishilik hoquq kéngishining doklatini “Xata uchurlarning arilashmisi” dégen. U: “Junggoni kichiklitishke uruniwatqan birqisim gherb döletlirining siyasiy qorali” dep eyibligen.

Olaf sholizning 150 din artuq döletning rehberliri qatnishiwatqan b d t ning omumiy yighinida Uyghurlar mesilisini tilgha élishi kéchikip meydan'gha chiqqan bir hadise bolsimu, alqishlashqa erzidighan tarixiy bir ilgirilesh bolup hésablinidiken. Bu qarashni otturigha qoyghan d u q re'isi dolqun eysa ependi, gérmaniyening eslide yawropa ittipaqigha bash bolup, Uyghur irqiy qirghinchiliqi we Uyghur mejburi emgikini toxtitishta türtkilik rol oynishi lazimliqini eskertti.

Gérmaniyening döletlik radiyo-téléwiziye qanili bolghan ARD ning bügün 21-séntebir élan qilghan “Uyghurlarni basturush: xitay sholizning teshebbusini ret qildi” namliq xewiride, b d t kishilik hoquq kéngishining xitayning Uyghurlargha yürgüziwatqan basturushlirini “Xelq'araliq jinayet, belki insaniyetke qarshi jinayetni shekillendürüshi mumkin” dégenlikini eskertip, Uyghurlarning uzun yillardin buyan xitayning sistémiliq basturushlirigha uchrap kelgenlikini, xitayning sabiq sherqiy türkistan jumhuriyitini 1949-yili bésiwalghanliqini tekitligen.

Gérmaniyening nöwettiki xitay bilen bolghan hemkarliq munasiwetlirige köre, b d t ning omumiy yighinida gérmaniye bash ministéri olaf sholizning Uyghurlar mesilisini tilgha élip xitayni eyiblishini “Gérmaniyening siyasiy ré'alliqigha nispeten zor weqe” dep qarashqa bolidighanliqini ilgiri sürgen d u q bérlin ishxanisining mudiri gheyur qurban ependi, olaf sholizning eslide xitaygha burundin ijabiy qarashta bolup kelgen bir kishi ikenlikini, uning bu qétimqi b d t yighinida Uyghurlar mesilisini tilgha élishta pewqul'adde zor jasaret körsetkenlikini bayan qildi. U yene shularni tilgha aldi.

Halbuki, gérmaniye bash ministéri olaf sholizning Uyghurlar mesilisini tilgha élishi tunji qétimliq ish emes. U 26-iyun bawariyede chaqirilghan G7 yighinida “Xitaydiki kishilik hoquq depsendichilikige sel qariyalmaymiz” déyish arqiliq Uyghurlar mesilisige köngül böliwatqanliqini wastiliq ima qilip ötken bolsa, bu yil 5-ayda shiwétsariyening dawus shehiride ötküzülgen “Dunya iqtisad munbiri” yighinida “Biz shinjangdiki kishilik hoquq depsendichiliklirini körmeske salalmaymiz” dep öz meydanini ochuq ipade qilghan idi.

Uyghurlargha munasiwetlik xelq'ara weziyetni yéqindin közitip kéliwatqan merkizi washingtondiki Uyghur tetqiqat merkizining diréktori abdulhekim idris ependi bu xususta bügün londundin ziyaritimizni qobul qilip, gérmaniye bash ministéri olaf sholizning b d t ning omumiy yighinida Uyghurlar mesilisini tilgha élishigha qarita özgiche qarashlirini ipade qilip ötti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.