B d t tekshürüsh guruppisi Uyghurlar heqqidiki doklatni tapshurush aldida turmaqta

Muxbirimiz eziz
2021-09-23
Share
bdt-xitay-bayriqi-yettesu.jpg "#VoteNoChinaA" yeni "Xitaygha bilet tashlimasliq" pa'aliyiti üchün layihilen'gen sizma resimi. 2020-Yili öktebir.
Yettesu

Xitay hökümitining Uyghur diyaridiki siyasiy basturush herketlirining qanun'gha xilap qilmishlar bilen shughullan'ghan qismen shexslerge emes, belki pütkül Uyghur millitige qaritilghan "Axirqi hel qilish charisi" ikenliki heqqidiki pikirler ötken birnechche yildin buyan xelq'ara metbu'atlardin köplep orun alghan idi. Shuning bilen birge xitay hökümitimu buninggha jiddiy inkas qayturup, bu bayanlarning xelq'aradiki xitaygha qarshi "Düshmen küchler" ning töhmiti ikenliki, özlirining qanun döliti ikenlikini ispatlashqa urunup kelgen idi. Ular buning üchün aliqachan iqtisadiy jehettin xitaygha béqindi bolup qalghan bir qisim namrat we ajiz döletlerning diplomatlirini "Neq meydanda ékiskursiye qilish" qa teshkillep, shularning aghzi arqiliq özlirige "Medhiye" oqutqan idi. Emma uzun ötmey bu orunlarning emeliyette aldin teyyarlan'ghan sorun ikenliki, bu ékiskursiyelerning pütünley bir meydan "Oyun" ikenliki melum boldi. Bu jeryanda ular köp qétim tekitligen bir nuqta "Bizning sözlirimizge ishenmigenler kélip körüp baqsun" déyish boldi.

Emma bu jeryanda xitay hökümiti izchil ret qilip kelgen bir telep birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq aliy kéngishi teshkilligen tekshürüsh guruppisining Uyghur diyarida neq meydan tekshürüshi heqqidiki iltimasi boldi. Kishilik hoquq aliy kéngishining re'isi michél bachélétning bu heqtiki birnechche qétimliq tirishchanliqi "Qizghin qarshi élinidu" déyilgen bolsimu, xitay hökümiti buning jezmen özliri békitken shertler boyiche bolushi lazimliqini, buningda "Cheklimisiz ziyaret" dégen telepning bolushigha yol qoyulmaydighanliqini alahide tekitlep turiwalghan. Ene shu teriqide bu telep axirqi hésapta yoqqa chiqqandin kéyin, michél bachélét yéqinda özining bu heqtiki doklatida "Biz tolimu epsusluq ichide sh u a r tewesidiki tekshürüsh heqqide doklat yézip chiqish tirishchanliqimizning emelge ashmighanliqini körmektimiz. Ene shundaq ehwalda ishxanimiz nöwette bu rayonda bekmu éghir halgha yetken kishilik hoquq depsendichliki heqqidiki mewjut uchurlar asasida axirqi xulasini chiqirishqa mejbur bolmaqta" dégen.

Birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq aliy kéngishining bundaq bir axirqi xulasini élishi emeliyette b d t ning mushundaq bir omumiy qararni alghanliqi hésaplinidighanliqi üchün buni bekmu chong bolghan bir özgirish, déyishke bolidiken. "Kishilik hoquqni közitish teshkilati" xitay bölümining diréktori sofi richardsonning bu heqtiki obzor maqalisida körsitilishiche, bundaq bir xulasining otturigha qoyulishi tashqi dunyagha "Héchqandaq dölet xelq'araliq qanundin üstün emes" dégen bir küchlük uchurni yollaydiken. Chünki ötken üch yil mabeynide xitay hökümiti izchil b d t ning Uyghur diyaridiki tekshürüsh teliwini yoqilang bahaniler bilen arqigha sürüp kelgen, shundaqla bu jeryanda bu jaydiki "Insaniyetke qarshi jinayet" dep qariliwatqan zor tutqun, jismaniy qiynaq, omumiyüzlük nazaret, medeniyet buzghunchiliqi, a'ililerning judaliqi dégendek ziyankeshliklerning ‍uyghurlargha qanchilik balayi-apet élip kelgenlikini inkar qilip kelgen idi. Sofi richardson bu heqte söz bolghanda bu heqtiki ghayet zor delil-ispatlarning mutexessisler, axbaratchilar, shahidlar we kishilik hoquq pa'aliyetchilirining türlük tirishchanliqliri arqisida köplep melum bolghanliqini, bundaq ehwalda buni qayta ispatlap olturushning emiliyette unchiwala zörürmu emeslikini alahide tekitleydu.

Sofi richardsonning pikriche, Uyghurlar duch kéliwatqan bu zulumlar bashlan'ghili uzun bolghan bolsimu, xelq'aradiki köpligen "Qudretlik ‍artistlar" xitay hökümitining bu xil zulumlarni bexudük dawam qildurushigha daghdam yollarni échip bérip kelgen iken. Bolupmu xitay hökümitining oxshimighan sorunlarda, jümlidin b d t zalida oxshimighan derijidiki "Kishilik hoquq" témisidiki yighinlargha sahibxanliq qilishi, chet el shirketlirining "Soda" amilidin bashqa héchqandaq amillarni, jümlidin "Mejburiy emgek" yaki shuninggha oxshiship kétidighan hadisilerni oyliship ketmigen halda xitay bilen keng-kushade soda qilishi, hetta xitayning ‍olimpik musabiqisige sahibxanliq qilishi dégenlerning otturigha chiqishi bu halni bekmu tipik halda eks ettüridiken. Emdilikte bolsa kishilik hoquq aliy kéngishining re'isi "Biz bu heqtiki depsendichilikning mewjutluqi heqqide qarar alimiz" dégenlikning özi bu ré'alliqqa qarita bir zor cheklimining otturigha qoyulidighanliqidin bisharet béridiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet