22 Дөләтниң б д т да уйғурлар тоғрулуқ елан қилған ортақ баянатиға қарита инкаслар

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2019-07-11
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Б д т ню-йорк шәһиридики баш штатида ечилған йиғиндин көрүнүш. 2017-Йили 29-авғуст, ню-йорк.
Б д т ню-йорк шәһиридики баш штатида ечилған йиғиндин көрүнүш. 2017-Йили 29-авғуст, ню-йорк.
AFP

22 Дөләтниң 10-июл б д т да елан қилған ортақ баянати ғәрб ахбарат васитилиридә қизиқ тема сүпитидә кәң тарқалмақта. Баянатта «хитайниң уйғур вә башқа мусулман азсанлиқ милләтләр үстидин йүргүзүватқан кәң көләмлик тутқун қилиш, назарәт қилиш, қайта тәрбийәләш мәркәзлиригә қамаш сиясити» әйибләнгән.

10-Июл күни йәнә силовакийә президенти капутова ханим хитай ташқи ишлар министири ваң йи билән болған учришишта өзиниң «хитайдики кишилик һоқуқ вәзийитиниң барғансери начарлишип кетиватқанлиқидин әндишә қиливатқанлиқини» ипадә қилған. Президент ишханисиниң шу күни ашкарилишичә, капутова ханим уйғурлар вә җаза лагерлири тоғрисида очуқ тохталмиған болсиму, сөзидә «хитайниң кишилик һоқуқ адвокатлири, паалийәтчилири вә азсанлиқ милләтләр, диний саһәдикиләргә болған бастурушлирини әйиблигән».

11-Июл хитай ташқи ишлар баянатчиси гең шуаң мухбирларға қилған сөзидә ортақ баянат елан қилған 22 дөләтни әйибләп «һәқ-наһәқни астин-үстүн қилди, җуңгониң ички ишлириға қалаймиқан арилашти, кишилик һоқуқ мәсилисини сиясийлаштурди» дегәнләрни тилға алған.

Германийә авазиниң 11-июлдики «хитайға қарши бинормал һәрикәт» намлиқ хәвиридә баян қилинишичә, австралийә, японийә, фирансийә, австрийә, һәтта битәрәп дөләт болған шветсарийә дипломатлириниң җәнвәдә бир ариға келип, уйғурлар тоғрисидики бу ортақ баянатқа имза қоюши, кәм учрайдиған һәрикәт һесаблинидикән.

Хәвәрләрдин мәлум болушичә, ортақ баянат елан қилған б д т кишилик һоқуқ кеңишигә әза бу 22 дөләт: австралийә, австрийә, белгийә, канада, данийә, естонийә, финландийә, фирансийә, германийә, исландийә, иреландийә, японийә, латвийә, литва, лиюксембург, голландийә, йеңи зеландийә, норвегийә, испанийә, шиветсийә, шветсарийә, әнглийә қатарлиқлардин ибарәт болған.

Игилишимизчә, асия, явропа, австралийә вә шималий америка болуп 4 қитәдики 22 демократик дөләтниң уйғурлар мәсилисигә көңүл бөлүп ортақ баянат елан қилиши көзәткүчиләрниң җиддий диққитини қозғиған вә уйғурларни җаза лагерлириниң тақилишиға нисбәтән үмидләндүргән бир йеңилиқ болған.

Уйғур зиялийси пәрһат муһәммиди әпәндиниң илгири сүрүшичә, 22 демократик дөләтниң җаза лагерлириға қарши пикир бирликидә болуши вә ортақ баянат елан қилиши, хитайниң җаза лагерлири сияситигә қарши бесилған йәнә бир дадил қәдәм һесаблинидикән.

«Илһам тохти гурупписи» ниң рәиси әнвәрҗан әпәндиму «22 демократик дөләтниң б д т да уйғурлар тоғрисида ортақ баянат елан қилиши немидин дерәк бериду?» дегән соалға қарита өзиниң қарашлирини баян қилип өтти.

Мәркизи бирюсселдики вакаләтсиз милләтләр тәшкилати (UNPO) программа хадими лусия парручи ханимму бу баянатқа юқири баһа бәрди. У сөзидә мундақ деди: «UNPO билән д у қ узундин буян зич һәмкарлишип уйғурлар мәсилисиниң, болупму җаза лагерлири мәсилисиниң б д т вә явропа парламентида даима күнтәртиптә туруши үчүн көп хизмәтләрни ишлигән идуқ. Һәрқайси дөләтләрниң б д т дики әлчилири вә явропа парламентидики әзалири билән көп қетимлиқ учришишлиримиз болғаниди. Бүгүн буниң бир нәтиҗисини б д т да көрдуқ. Алдинқи йили 4-өктәбирдә явропа парламентиму 15 маддилиқ қарар қобул қилған вә чақириқлар елан қилғаниди. Бу хил қарар вә баянатларниң сүкүттики дөләтләрни ойғитишқа түрткә болуш роли бар, дәп қараймән».

Д у қ тәтқиқат мәркизиниң мудири әнвәр әһмәт әпәнди бу һәқтә тохталғанда, хитайниң җаза лагерлири кәби зораван сиясити өзгәрмисә, ялғуз демократик дөләтләрниңла әмәс, кәлгүсидә пүтүн дуня хәлқиниң қаршилиқиға учрайдиғанлиқини, хитайниң миллий сияситиниң чоқум мәғлуп болидиғанлиқини тәкитлиди. Норвегийәдики уйғур зиялийси бәхтияр өмәр әпәндиму бу тоғрисидики тәсиратлирини изһар қилип өтти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт