Хитай теннис топ чолпини пең шуәйниң ғайип қилиниши хәлқара олимпик комитетиға қаритилған тәнқидләрни күчәйткән

Мухбиримиз ирадә
2021-11-23
Share
Хитай теннис топ чолпини пең шуәйниң ғайип қилиниши хәлқара олимпик комитетиға қаритилған тәнқидләрни күчәйткән Ғайип қилинған хитай теннис топ чолпини пең шуәй.
Social Media

Һөрмәтлик радийо аңлиғучилар, хитайниң даңлиқ теннис топи маһири, 3 қетимлиқ олимпик медали саһиби пең шуәй 2-ноябир күни хитайдики иҗтимаий таратқулар арқилиқ хитай компартийәси даимий комитетиниң сабиқ әзаси җаң гавлиниң өзигә җинсий паракәндичилик салғанлиқини ашкарилиған иди. Бу учур қисқа вақит ичидә хитай тор бәтлиридин өчүрүлгәндин сирт, пең шуәйниң өзиму учури билән бирликтә ғайиб болған.

Пең шүәйниң җимҗитла ғайип болуши вә һәтта пиң шуәй һәққидики мәзмунларниңму мутләқ көп қисминиң хитайдики издәш маторлиридин өчүрүветилиши, униң ақивити һәққидә зор әндишә пәйда қилип хәлқаралиқ диққәткә еришкән. Һәтта хәлқара аяллар теннис топ җәмийити баянат елан қилип, хитайдики тиҗарий мусабиқиләрдин чекинип чиқидиғанлиқини агаһландурған.

Шундақ бир пәйттә, 21-ноябир йәкшәнбә күни, хәлқара олимпик комитети өзиниң тивиттердики рәсмий һесаби вә хәвәр тори арқилиқ теннис маһири пең шуәйниң хәлқаралиқ олимпик комитети рәиси томас бах билән йерим саәт син арқилиқ көрүшкәнликини, униң әһвалиниң интайин яхшилиқини билдүргән. Хәвәрдә йәнә "пиңшуәй өзиниң әһвалиға көңүл бөлгәнләргә рәһмәт ейтти вә кишиләрдин өзиниң хусусий һаятиниң мәхпийәтликигә һөрмәт қилишни тәләп қилди. Өзиниң һазир аилиси вә достлири билән биллә икәнликини ейтти," дейилгән.

Һалбуки, хәлқара олимпик комитетиниң нормал болмиған бу һәрикити пең шуәйниң ақивити һәққидә йәниму зор әндишә қозғиди. Америкадики "хитайда кишилик һоқуқ җәмийити" ниң тәтқиқатчиси вилям ни бүгүн биз гә қилған сөзидә олимпик комитиетиниң бу һәрикитини тәнқид қилип, бу һәрикәт олимпик комитетиниң кишилик һоқуққа қилчиликму әһмийәт бәрмәйдиғанлиқини көрситип бәрди, деди.

У мундақ деди: "хитайниң кишилик һоқуқ хатирисдин аз-тола хәвири бар адәм уларниң адәмләрни өз ирадисигә хилап һалда мәҗбурий сөзлитип тәшвиқат елип баридиған адити барлиқини билиши керәк. Мәсилән, бундақ ишқа илгири хитайдики кишилик һоқуқ актипи ваң йү, мустәқил орган хизмәтчиси питир даблин қатарлиқлар учриған. Билгиниңиздәк, нурғунлиған уйғур аилилири өз туғқанлириға қарши сөзләп, уларниң өзи үчүн дава қилмаслиқини тәләп қилған. Томас бах қарши тәрәптин ‹әһвалиң қандақ?' дәп сориғанда, униң һәқиқәтни сөзлийәлмәйдиғанлиқини билиши яки униңға раһәт гәп қилидиған шараитни яритиши керәк. Мәнчә, бу һәрикәт олимпик комитетиниң хитайдики кишилик һоқуқ мәсилсиигә һечқачан чин көңлидин әһмийәт берип бақмиғанлиқини көрситиду."

Хәлқара олимпик комитети хитай һөкүмитиниң уйғурларға ирқий қирғинчилиқ йүргүзүватқанлиқидәк пакитқа қаримай достлуқ, баравәрлик, кәң қорсақлиқ тәшәббус қилинидиған олимпик мусабиқисини давамлиқ хитайда өткүзүштә чиң турғанлиқи, олимпикни йөткәш һәққидики чақириқларға қулақ салмиғанлиқи үчүн әслидила еғир тәнқид астида иди. Бирақ пең шуәйниң вәқәси билән олимпик комитетигә қаритилған тәнқидләр йәниму күчәйгән.

Кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатиниң хитай ишлири тәтқиқатчиси ваң ячу тивиттердики учурида "хәлқара олимпик комитети һазир хитай һөкүмитиниң мәҗбурий ғайиб қилиш, мәҗбурлап сөзлитиштәк тәшвиқат һәрикәтлиридә актип рол ойнаватиду" дәп язған.

Әмма хитай ташқий ишлар министирлиқииниң баянатчиси җав лиҗйән болса 22-нойһбирдики күнидики сөзидә: "биз олимпик роһиға хилаплиқ қилип тәнтәрбийәни сиясийлаштуридиған һәр қандақ сөз вә һәрикәткә қәтий қарши туримиз," дегән.

Хитай теннис маһири пең шуәйниң ақивити хәлқаралиқ диққәткә еришип зор ғулғула пәйда қилғандин кейин, хитай таратқулири бир қанчә қетим пең шуәйниң рәсим вә көрүнүшлирини тарқатти. Уларниң биридә пең шуәй өзини оривалған бир топ балиларға күлүп туруп имза тарқитип бериватқан көрүнүшлири көрситилгән.

"вашингтон тәкшүргүчиси" гезитиниң хәвәр қилишичә, хитайниң бу тиришчанлиқлири анчә ишқа яримиған болуп, хәлқаралиқ аяллар теннис топ җәмийити йәнә баянат елан қилип: "өзлири қачан пең шуәйни бивастә көрүп униң билән сөзләшмигүчә бундақ видийоларға бәк ишәнмәйдиғанлиқини" ейтип өз мәйданида чиң турған.

Хитайниң "йәр шари вақти гезити" ниң муһәррири ху шиҗин болса хитайда чәкләнгән тивиттерда бу видийони һәмбәһирләп: "әгәр бир адәм бесим астида болса у мушундақ күләләмти? буни ялған дегүчиләрниң өзиниң нийити қара," дәп доқ қилған. Тивиттерда ху шиҗинға қайтурулған инкасларниң биридә: "силәр уйғурларниму күлүшкә вә уссул ойнашқа селишни яхши көрисиләрғу" дәп йезилған. Униңға қайтурулған рәддийә инкаслирида өз ирадисигә хилап һалда екранларға чиқип сөзлитилгән даңлиқ шәхсләр қатарида абдурәһим һейтниң сүрәтлириму йәр алған.

Теннис топ маһири пең шуәйниң вәқәси хитайда мәҗбурий ғайип қиливетилгән, авази өчүрүлгән нурғунлиған кишиниң пәқәт бири болсиму, әмма униң вәқәси хәлқарада алаһидә диққәт қозғиди. Һәтта бу әһвал иҗтимаий таратқуларда лагерларға қамалған, ғайип қиливетилгән милйонлиған уйғурниң һаятиниң бир пең шуәйниң ақивитичилик диққәт қозғиялмиғанлиқидәк бәзи әпсуслинишларға йол ачти. Әмма вилям ни әпәнди пең шуәйниң вәқәсиниң һәр җәһәттин өзгичә бир вәқә болуш билән биргә, буниң хәлқара җамаәтниң хитай һәққидики тонушини чоңқурлаштурушта зор роли барлиқини ейтти.

У мундақ деди: "пең шуәй хәлқарада даңлиқ бир тәнһәрикәтчи болуши, униң чәт әлләрдә нурғун алақисиниң болуши вә шундақла униң хитайдики юқири дәриҗилик бир әмәлдарниң һәрикитини ашкарилап чиққанлиқидәк бир әмәлийити сәвәбидин униң вәқәсини һәр җәһәттин өзгичә, дәп қарашқа болиду вә бу өзгичилик милярдларчә адәмниң диққитини қозғиялиди. Мәсилән, адәттә сиясәткә, хитайниң кишилик һоқуқ хатириисигә қизиқмайдиған тәнтәрбийә мәстанилири буниңға диққәт қилди. Улар бу арқилиқ хитайдики халиғанчә тутқун қилишниң қандақлиқини, мәҗбурий иқрар қилдуруш, сөзлитишниң қандақ болидиғанлиқини, һөкүмәтниң қудритиниң чәксизликиниң немиликини билип йәтти. Мәнчә, мана бу йәрдин чиқиш қилип туруп, йәниму нурғун киши хитайни тонуп йетиши, уйғурларниң бешиға келиватқан киризисниң маһийитини, уларға қаритиливатқан әйибләшләрниң ялғанлиқини, буниң һечқандақ хәлқара өлчәмләргә уйғун әмәсликини тонуп йетиши вә әмәлий һәрикәт тәләп қилип җамаәт бесими һасил қилиши мумкин."

Мәлум болушичә, пең шуәйниң вәқәсидин кейин рогер федерер, рафаил надал, наоми осака, серена виллиямис вә мартина навратилова қатарлиқ даңлиқ теннис топ чолпанлири сөз қилған.

Бүгүн йәнә америка ташқий ишлар министирлиқиму өзлириниң бу вәқәни йеқиндин көзитиватқанлиқини, униң ақивитигә диққәт қилидиғанлиқини билдүргән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт