Xitay ténnis top cholpini péng shu'eyning ghayip qilinishi xelq'ara olimpik komitétigha qaritilghan tenqidlerni kücheytken

Muxbirimiz irade
2021-11-23
Share
Xitay ténnis top cholpini péng shu'eyning ghayip qilinishi xelq'ara olimpik komitétigha qaritilghan tenqidlerni kücheytken Ghayip qilin'ghan xitay ténnis top cholpini péng shu'ey.
Social Media

Hörmetlik radiyo anglighuchilar, xitayning dangliq ténnis topi mahiri, 3 qétimliq olimpik médali sahibi péng shu'ey 2-noyabir küni xitaydiki ijtima'iy taratqular arqiliq xitay kompartiyesi da'imiy komitétining sabiq ezasi jang gawlining özige jinsiy parakendichilik salghanliqini ashkarilighan idi. Bu uchur qisqa waqit ichide xitay tor betliridin öchürülgendin sirt, péng shu'eyning özimu uchuri bilen birlikte ghayib bolghan.

Péng shüeyning jimjitla ghayip bolushi we hetta ping shu'ey heqqidiki mezmunlarningmu mutleq köp qismining xitaydiki izdesh matorliridin öchürüwétilishi, uning aqiwiti heqqide zor endishe peyda qilip xelq'araliq diqqetke érishken. Hetta xelq'ara ayallar ténnis top jem'iyiti bayanat élan qilip, xitaydiki tijariy musabiqilerdin chékinip chiqidighanliqini agahlandurghan.

Shundaq bir peytte, 21-noyabir yekshenbe küni, xelq'ara olimpik komitéti özining tiwittérdiki resmiy hésabi we xewer tori arqiliq ténnis mahiri péng shu'eyning xelq'araliq olimpik komitéti re'isi tomas bax bilen yérim sa'et sin arqiliq körüshkenlikini, uning ehwalining intayin yaxshiliqini bildürgen. Xewerde yene "Pingshu'ey özining ehwaligha köngül bölgenlerge rehmet éytti we kishilerdin özining xususiy hayatining mexpiyetlikige hörmet qilishni telep qildi. Özining hazir a'ilisi we dostliri bilen bille ikenlikini éytti," déyilgen.

Halbuki, xelq'ara olimpik komitétining normal bolmighan bu herikiti péng shu'eyning aqiwiti heqqide yenimu zor endishe qozghidi. Amérikadiki "Xitayda kishilik hoquq jem'iyiti" ning tetqiqatchisi wilyam ni bügün biz ge qilghan sözide olimpik komitiétining bu herikitini tenqid qilip, bu heriket olimpik komitétining kishilik hoquqqa qilchilikmu ehmiyet bermeydighanliqini körsitip berdi, dédi.

U mundaq dédi: "Xitayning kishilik hoquq xatirisdin az-tola xewiri bar adem ularning ademlerni öz iradisige xilap halda mejburiy sözlitip teshwiqat élip baridighan aditi barliqini bilishi kérek. Mesilen, bundaq ishqa ilgiri xitaydiki kishilik hoquq aktipi wang yü, musteqil organ xizmetchisi pitir dablin qatarliqlar uchrighan. Bilginingizdek, nurghunlighan Uyghur a'ililiri öz tughqanlirigha qarshi sözlep, ularning özi üchün dawa qilmasliqini telep qilghan. Tomas bax qarshi tereptin 'ehwaling qandaq?' dep sorighanda, uning heqiqetni sözliyelmeydighanliqini bilishi yaki uninggha rahet gep qilidighan shara'itni yaritishi kérek. Menche, bu heriket olimpik komitétining xitaydiki kishilik hoquq mesilsi'ige héchqachan chin könglidin ehmiyet bérip baqmighanliqini körsitidu."

Xelq'ara olimpik komitéti xitay hökümitining Uyghurlargha irqiy qirghinchiliq yürgüzüwatqanliqidek pakitqa qarimay dostluq, barawerlik, keng qorsaqliq teshebbus qilinidighan olimpik musabiqisini dawamliq xitayda ötküzüshte ching turghanliqi, olimpikni yötkesh heqqidiki chaqiriqlargha qulaq salmighanliqi üchün eslidila éghir tenqid astida idi. Biraq péng shu'eyning weqesi bilen olimpik komitétige qaritilghan tenqidler yenimu kücheygen.

Kishilik hoquqni közitish teshkilatining xitay ishliri tetqiqatchisi wang yachu tiwittérdiki uchurida "Xelq'ara olimpik komitéti hazir xitay hökümitining mejburiy ghayib qilish, mejburlap sözlitishtek teshwiqat heriketliride aktip rol oynawatidu" dep yazghan.

Emma xitay tashqiy ishlar ministirliqi'ining bayanatchisi jaw lijyen bolsa 22-noyhbirdiki künidiki sözide: "Biz olimpik rohigha xilapliq qilip tenterbiyeni siyasiylashturidighan her qandaq söz we heriketke qet'iy qarshi turimiz," dégen.

Xitay ténnis mahiri péng shu'eyning aqiwiti xelq'araliq diqqetke ériship zor ghulghula peyda qilghandin kéyin, xitay taratquliri bir qanche qétim péng shu'eyning resim we körünüshlirini tarqatti. Ularning biride péng shu'ey özini oriwalghan bir top balilargha külüp turup imza tarqitip bériwatqan körünüshliri körsitilgen.

"Washin'gton tekshürgüchisi" gézitining xewer qilishiche, xitayning bu tirishchanliqliri anche ishqa yarimighan bolup, xelq'araliq ayallar ténnis top jem'iyiti yene bayanat élan qilip: "Özliri qachan péng shu'eyni biwaste körüp uning bilen sözleshmigüche bundaq widiyolargha bek ishenmeydighanliqini" éytip öz meydanida ching turghan.

Xitayning "Yer shari waqti géziti" ning muherriri xu shijin bolsa xitayda cheklen'gen tiwittérda bu widiyoni hembehirlep: "Eger bir adem bésim astida bolsa u mushundaq külelemti? buni yalghan dégüchilerning özining niyiti qara," dep doq qilghan. Tiwittérda xu shijin'gha qayturulghan inkaslarning biride: "Siler Uyghurlarnimu külüshke we ussul oynashqa sélishni yaxshi körisilerghu" dep yézilghan. Uninggha qayturulghan reddiye inkaslirida öz iradisige xilap halda ékranlargha chiqip sözlitilgen dangliq shexsler qatarida abdurehim héytning süretlirimu yer alghan.

Ténnis top mahiri péng shu'eyning weqesi xitayda mejburiy ghayip qiliwétilgen, awazi öchürülgen nurghunlighan kishining peqet biri bolsimu, emma uning weqesi xelq'arada alahide diqqet qozghidi. Hetta bu ehwal ijtima'iy taratqularda lagérlargha qamalghan, ghayip qiliwétilgen milyonlighan Uyghurning hayatining bir péng shu'eyning aqiwitichilik diqqet qozghiyalmighanliqidek bezi epsuslinishlargha yol achti. Emma wilyam ni ependi péng shu'eyning weqesining her jehettin özgiche bir weqe bolush bilen birge, buning xelq'ara jama'etning xitay heqqidiki tonushini chongqurlashturushta zor roli barliqini éytti.

U mundaq dédi: "Péng shu'ey xelq'arada dangliq bir tenheriketchi bolushi, uning chet ellerde nurghun alaqisining bolushi we shundaqla uning xitaydiki yuqiri derijilik bir emeldarning herikitini ashkarilap chiqqanliqidek bir emeliyiti sewebidin uning weqesini her jehettin özgiche, dep qarashqa bolidu we bu özgichilik milyardlarche ademning diqqitini qozghiyalidi. Mesilen, adette siyasetke, xitayning kishilik hoquq xatiri'isige qiziqmaydighan tenterbiye mestaniliri buninggha diqqet qildi. Ular bu arqiliq xitaydiki xalighanche tutqun qilishning qandaqliqini, mejburiy iqrar qildurush, sözlitishning qandaq bolidighanliqini, hökümetning qudritining cheksizlikining némilikini bilip yetti. Menche, mana bu yerdin chiqish qilip turup, yenimu nurghun kishi xitayni tonup yétishi, Uyghurlarning béshigha kéliwatqan kirizisning mahiyitini, ulargha qaritiliwatqan eyibleshlerning yalghanliqini, buning héchqandaq xelq'ara ölchemlerge uyghun emeslikini tonup yétishi we emeliy heriket telep qilip jama'et bésimi hasil qilishi mumkin."

Melum bolushiche, péng shu'eyning weqesidin kéyin rogér fédérér, rafa'il nadal, na'omi osaka, séréna williyamis we martina nawratilowa qatarliq dangliq ténnis top cholpanliri söz qilghan.

Bügün yene amérika tashqiy ishlar ministirliqimu özlirining bu weqeni yéqindin közitiwatqanliqini, uning aqiwitige diqqet qilidighanliqini bildürgen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet