Вурзел: “бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисиға көплигән ғәрбликләр қатнашмаслиқи мумкин”

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2021.08.09
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Вурзел: “бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисиға көплигән ғәрбликләр қатнашмаслиқи мумкин” Бейҗиң қишлиқ олимпик тәнһәрикәт мусабиқисини байқут қилиш чақириқи
AFP

Хитай һакимийити бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини хитай милләтчиликини намайән қилидиған бир мәйдан ялтирақ оюнға айландурмақчи икән.

9-Авғуст германийәниң дөләтлик радио - телевизийә қанили болған ARD өзиниң шаңхәйдә турушлуқ мухбири шитеффен вурзелниң “олимпикниң алди - кәйнидә” намлиқ программисини елан қилди. Программида тилға елинишичә, хитай компартийәси мәркизи комитети 2022 - йили 2 - айда өткүзүлидиған бейҗиң қишлақ олимпик мусабиқисиға қарита чақириқ елан қилип, барлиқ хитай тәнһәрикәтчилирини риқабәт күчини юқири көтүрүш үчүн техиму тиришчанлиқ көрситишкә, “ши җинпиңниң идийәсини йитәкчи қилиш” қа чақирған һәмдә олимпик мәсилисини дөләтниң шан - шәрипи билән мунасивәтлик йүксәк сиясий мәсилә дәп тонуш, олимпик мусабиқисида хитай миллитиниң образини дәбдәбилик намайән қилиш үчүн җиддий тәйярлиқ қилишни тәшәббус қилишқан.

ARD Ниң бу программисиға тәһдит астидики хәлқләр тәшкилати берлин ишханисиниң мудири һанно шидлерму қатнашқан болуп, у бу һәқтә тохталғанда “хитай һөкүмити, хитай коммунистик партийәси бу оюндин пайдилинип қудрәтлик бир хитайни, бу хитайниң һөкүмранлиқи астидики охшаш болмиған милләтләрниң баравәр һәмдә хатирҗәм яшаватқанлиқини намайән қилмақчи. Һалбуки, реаллиқ әсла ундақ әмәс!” дегән.

Программида мундақ дәйду: “хитайдики апәт характерлиқ кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә қарита сиясий җәһәттин җаза йүргүзүш чақириқлириниң әвҗ елишиға әгишип, дуняниң һәрқайси әллиридә олимпик мусабиқисини байқут қилиш садалири барғансери күчәймәктә, болупму әнәниви қишлиқ олимпик мусабиқисида көрүнәрлик рол ойнап келиватқан сикандинавийә дөләтлири, америка вә канада шинҗаңдики уйғурлар учраватқан системилиқ бастурушларға қарши чиқмақта, кишилик һоқуқни қоғдиғучилар буни ‛мәдәний, ирқий қирғинчилиқ‚дәп атимақта. Хоңкоңниму тилға елип өтүшкә тоғра келиду. Хәлқара әһдинамиләргә хилап һалда хитай дөлити вә компартийәниң юқири дәриҗилик рәһбәрлири бу йил хоңкоңдики асасий қанун һәм пикир әркинликини еғир дәриҗидә дәпсәндә қилди”.

Программидин мәлум болушичә, алдинқи җүмә күни токйода өткүзүлгән мухбирларни күтивелиш йиғинида, бир мухбир хәлқара олимпик комитетиниң рәиси томас бахтин уйғурларниң нөвәттики еғир вәзийити тоғрисида соал сориған. Бирақ у җаваб беришни рәт қилған. Мәзкур комитетниң баянатчиси марк адамис өз рәисиниң пәқәт токйодики мусабиқә тоғрисидики соалларғила җаваб беридиғанлиқини ейитқан.

Шитеффен вурзелниң баян қилишичә, вухәндин таралған корона вируси сәвәблик хитай һакимийити чеграларни қамал қиливатқили бир йерим йилдин ашқан болуп, бу вәзийәт киләр йили 2 - айдиму өзгәрмәйдикән. Хитайниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликидин нарази болуватқан нурғунлиған ғәрб дөләтлириниң рәһбәрлири һечболмиса корона вирусини баһанә қилип, 2022 - йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисигә қатнишишни рәт қилидикән.

Д у қ ниң рәис вәкили турғунҗан алавудун әпәнди бу һәқтә тохталғанда, башқа әлләрдики кишилик һоқуқ паалийәтчилиридин ташқири, д у қ ни өз ичигә алған германийәдики көплигән кишилик һоқуқ тәшкилатлириниңму хәлқара олимпик комитетиға бесим ишлитишни изчил давамлаштуриватқанлиқини тәкитлиди.

9-Авғуст тәһдит астидики хәлқләр тәшкилатиниң берлин ишханиси баянат елан қилип, хәлқара олимпик комитетиниң рәиси томас бахни “олимпик низамнамисиниң қиммәтлирини аяқ асти қилди, уйғурларға йүргүзүливатқан ирқий қирғинчилиққа сүкүт қилиштин әмди болсиму ваз кәчсун!” дәп әйиблигән.

Баянатта мундақ ибариләргә орун берилгән: “хәлқара олимпик комитетиниң рәиси томас бах уйғурлар вә башқа мусулман милләтләр дуч келиватқан зулумға сүкүт қилиштин әмди болсиму ваз кечиши керәк. Томас бах хитай һөкүмитиниң уйғур миллитигә қаритилған ирқий қирғинчилиқиға сүкүт қилиш арқилиқ олимпик низамнамисиниң қиммитини дәпсәндә қилипла қалмай, йәнә б д т мутәхәссислириниң чақириқлириниму нәзәрдин сақит қилди. Хәлқара олимпик комитети б д т тәркибидики бир тәшкилат болғач, хитайдики зиянкәшликкә учриған хәлқләрниң вәкиллири болған уйғурлар бу мәсилини көп қетим оттуриға қойди. Томас бахниң хитай һөкүмитиниң вәһшиликлиригә ашкара тәдбир қоллинишиға йәнә 6 ай вақти қалди. Әгәр томас бах өзини техиму мәсхирилик бир һаләткә чүшүрүп қоюшни халимиса, у өзиниң әслини ашкарилап, уйғурлар үстидин йүргүзүливатқан ирқий қирғинчилиқни етирап қилиши лазим. Әпсуски, һазирға қәдәр биз униң шундақ қилидиғанлиқиға аит һечқандақ бир ипадисини көрмидуқ”.

Хәлқара олимпик комитетиниң 2022-йиллиқ бейҗиң қишлақ олимпик мусабиқисини әмәлдин қалдуруши үчүн д у қ му икки йилдин буян түрлүк шәкилләрдә изчил паалийәт елип барған. Д у қ рәиси долқун әйса әпәнди бу хусуста тохталғанда, бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисиға қарши хәлқаралиқ бир һәмкарлиқ паалийитиниң һелиһәм давам қиливатқанлиқини әскәртти.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.