Wurzél: “Béyjing qishliq olimpik musabiqisigha köpligen gherblikler qatnashmasliqi mumkin”

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021.08.09
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Wurzél: “Béyjing qishliq olimpik musabiqisigha köpligen gherblikler qatnashmasliqi mumkin” Béyjing qishliq olimpik tenheriket musabiqisini bayqut qilish chaqiriqi
AFP

Xitay hakimiyiti béyjing qishliq olimpik musabiqisini xitay milletchilikini namayen qilidighan bir meydan yaltiraq oyun'gha aylandurmaqchi iken.

9-Awghust gérmaniyening döletlik radi'o - téléwiziye qanili bolghan ARD özining shangxeyde turushluq muxbiri shitéffén wurzélning “Olimpikning aldi - keynide” namliq programmisini élan qildi. Programmida tilgha élinishiche, xitay kompartiyesi merkizi komitéti 2022 - yili 2 - ayda ötküzülidighan béyjing qishlaq olimpik musabiqisigha qarita chaqiriq élan qilip, barliq xitay tenheriketchilirini riqabet küchini yuqiri kötürüsh üchün téximu tirishchanliq körsitishke, “Shi jinpingning idiyesini yitekchi qilish” qa chaqirghan hemde olimpik mesilisini döletning shan - sheripi bilen munasiwetlik yüksek siyasiy mesile dep tonush, olimpik musabiqisida xitay millitining obrazini debdebilik namayen qilish üchün jiddiy teyyarliq qilishni teshebbus qilishqan.

ARD Ning bu programmisigha tehdit astidiki xelqler teshkilati bérlin ishxanisining mudiri hanno shidlérmu qatnashqan bolup, u bu heqte toxtalghanda “Xitay hökümiti, xitay kommunistik partiyesi bu oyundin paydilinip qudretlik bir xitayni, bu xitayning hökümranliqi astidiki oxshash bolmighan milletlerning barawer hemde xatirjem yashawatqanliqini namayen qilmaqchi. Halbuki, ré'alliq esla undaq emes!” dégen.

Programmida mundaq deydu: “Xitaydiki apet xaraktérliq kishilik hoquq depsendichilikige qarita siyasiy jehettin jaza yürgüzüsh chaqiriqlirining ewj élishigha egiship, dunyaning herqaysi elliride olimpik musabiqisini bayqut qilish sadaliri barghanséri kücheymekte, bolupmu en'eniwi qishliq olimpik musabiqisida körünerlik rol oynap kéliwatqan sikandinawiye döletliri, amérika we kanada shinjangdiki Uyghurlar uchrawatqan sistémiliq basturushlargha qarshi chiqmaqta, kishilik hoquqni qoghdighuchilar buni ‛medeniy, irqiy qirghinchiliq‚dep atimaqta. Xongkongnimu tilgha élip ötüshke toghra kélidu. Xelqara ehdinamilerge xilap halda xitay döliti we kompartiyening yuqiri derijilik rehberliri bu yil xongkongdiki asasiy qanun hem pikir erkinlikini éghir derijide depsende qildi”.

Programmidin melum bolushiche, aldinqi jüme küni tokyoda ötküzülgen muxbirlarni kütiwélish yighinida, bir muxbir xelqara olimpik komitétining re'isi tomas baxtin Uyghurlarning nöwettiki éghir weziyiti toghrisida so'al sorighan. Biraq u jawab bérishni ret qilghan. Mezkur komitétning bayanatchisi mark adamis öz re'isining peqet tokyodiki musabiqe toghrisidiki so'allarghila jawab béridighanliqini éyitqan.

Shitéffén wurzélning bayan qilishiche, wuxendin taralghan korona wirusi seweblik xitay hakimiyiti chégralarni qamal qiliwatqili bir yérim yildin ashqan bolup, bu weziyet kiler yili 2 - aydimu özgermeydiken. Xitayning kishilik hoquq depsendichilikidin narazi boluwatqan nurghunlighan gherb döletlirining rehberliri héchbolmisa korona wirusini bahane qilip, 2022 - yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisige qatnishishni ret qilidiken.

D u q ning re'is wekili turghunjan alawudun ependi bu heqte toxtalghanda, bashqa ellerdiki kishilik hoquq pa'aliyetchiliridin tashqiri, d u q ni öz ichige alghan gérmaniyediki köpligen kishilik hoquq teshkilatliriningmu xelq'ara olimpik komitétigha bésim ishlitishni izchil dawamlashturiwatqanliqini tekitlidi.

9-Awghust tehdit astidiki xelqler teshkilatining bérlin ishxanisi bayanat élan qilip, xelqara olimpik komitétining re'isi tomas baxni “Olimpik nizamnamisining qimmetlirini ayaq asti qildi, Uyghurlargha yürgüzüliwatqan irqiy qirghinchiliqqa süküt qilishtin emdi bolsimu waz kechsun!” dep eyibligen.

Bayanatta mundaq ibarilerge orun bérilgen: “Xelqara olimpik komitétining re'isi tomas bax Uyghurlar we bashqa musulman milletler duch kéliwatqan zulumgha süküt qilishtin emdi bolsimu waz kéchishi kérek. Tomas bax xitay hökümitining Uyghur millitige qaritilghan irqiy qirghinchiliqigha süküt qilish arqiliq olimpik nizamnamisining qimmitini depsende qilipla qalmay, yene b d t mutexessislirining chaqiriqlirinimu nezerdin saqit qildi. Xelqara olimpik komitéti b d t terkibidiki bir teshkilat bolghach, xitaydiki ziyankeshlikke uchrighan xelqlerning wekilliri bolghan Uyghurlar bu mesilini köp qétim otturigha qoydi. Tomas baxning xitay hökümitining wehshiliklirige ashkara tedbir qollinishigha yene 6 ay waqti qaldi. Eger tomas bax özini téximu mesxirilik bir haletke chüshürüp qoyushni xalimisa, u özining eslini ashkarilap, Uyghurlar üstidin yürgüzüliwatqan irqiy qirghinchiliqni étirap qilishi lazim. Epsuski, hazirgha qeder biz uning shundaq qilidighanliqigha a'it héchqandaq bir ipadisini körmiduq”.

Xelqara olimpik komitétining 2022-yilliq béyjing qishlaq olimpik musabiqisini emeldin qaldurushi üchün d u q mu ikki yildin buyan türlük shekillerde izchil pa'aliyet élip barghan. D u q re'isi dolqun eysa ependi bu xususta toxtalghanda, béyjing qishliq olimpik musabiqisigha qarshi xelqaraliq bir hemkarliq pa'aliyitining hélihem dawam qiliwatqanliqini eskertti.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.