Jow baydénning Uyghur diyari heqqidiki sözi ghulghula qozghidi

Muxbirimiz eziz
2022.09.22
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Jow baydénning Uyghur diyari heqqidiki sözi ghulghula qozghidi Birleshken döletler teshkilati 2022-yilliq qurultiyining 77-yighinida amérika prézidénti jow baydén söz qilmaqta. 2022-Yili 21-séntebir, nyu york.
AP

Birleshken döletler teshkilati (b d t)ning nyo-york shehridiki bash shitabida chaqirilghan 2022-yilliq omumiy kéngishige 150 ke yéqin döletning rehberliri qatnashqan bolup, tajisiman wirusi yamrighandin buyan b d t chaqirghan eng chong yighin bolup qaldi. Yighin mezgilide prézidént jow baydén b d t xewpsizlik kéngishining da'imiy ezasi bolghan amérika qoshma shitatlirigha wakaliten mexsus söz qildi. Uning 21-séntebirdiki yérim sa'etlik nutuqi dunyadiki barliq axbarat wastiliridin orun élip, yene bir qétim Uyghurlar mesilisi heqqidiki ghulghuligha seweb boldi. Chünki prézidént jow baydén rusiyeni “Nomussizlarche b d t ehdinamisige xilapliq qildi” dep eyiblesh bilen birge, xitay hökümitini keskin tenqidligen idi.

Bu yilliq omumiy kéngeshning bash témiliri ukra'ina urushi, kilimat özgirishi we yadro qorallirini tarqaqlashturush qatarliq mesililer bolup, prézidént baydin rosiyeni tenqidleshte “Nomussizliq”, “Wehshiylik” qatarliq ibarilerni ishletti. Shu qatarda jow baydén xitayning siyasiy, iqtisad we herbiy sahediki kéngeymichilik we ighwagerchilik qilmishlirinimu eyiblidi. Emma buningda u amérika hökümitining “Toqunush peyda qilish koyida emesliki”, “Yéngi soghuq urushni peyda qilishnimu xalimaydighanliqi” ni alahide eskertti. Uning nutuqida muhim salmaqni igiligen bir téma kishilik hoquq mesilisi bolup, u bu heqte qilghan sözide “Amérika qoshma shitatliri herqachan kishilik hoquqni hémaye qilidu we algha süridu. Shuning bilen birge b d t ehdinamisining amérika tupriqida we dunya miqyasida dawam qilishigha küch chiqiridu” dédi. U nutuqida Uyghur diyari heqqide qisqiche toxtilip, “Hazir, 2022-yilida, tüplük heqler dunyaning herqaysi jaylirida xeterge duch kéliwatidu. Shinjangdiki depsendichilik qilmishliri b d t élan qilghan doklatta tepsiliy bayan qilindi” dep körsetti.

Prézidént baydénning nutuqida “Depsendichilik” we “Shinjang” atalghuliri ishlitilgen bolsimu, xitay hökümitining Uyghurlarni qirghin qilishi heqqide keskin ibarilerning qollinilmasliqi bir qisim axbarat wastilirining, shundaqla amérika siyasyonlirining tenqidige uchridi. Amérika awam palatasining ezasi, Uyghurlar heqqidiki qanun layihelirining amérika dölet mejliside muzakire qilinishi we maqullinishigha yéqindin küch chiqirip kelgen shexslerning biri bolghan kristofér simis ependi 21-séntebir küni chüshtin kéyin Uyghur pa'aliyetchiler bilen uchrashqanda mexsus bu heqte toxtaldi. U bu heqte mundaq dédi:

“Biz zor kölemlik tutqun we qiynaq heqqide söz qiliwatimiz. U (jow baydén) xitaylarning jawabkarliqini sürüshte qilishi lazim idi. Hökümname qeyerde? elwette, uning kallisida. Xelq'ara jinayi ishlar soti we bashqa méxanizimlar qeyerge ketti? bizning prézidéntimiz qeyerde? u (jow baydén) bügün pütün dunya aldida nutuq sözligende bu heqte jem'i 12 dane söz ishletti. U peqet mushu sözlernila qildi. Emeliyette bu uning üchün bir qétimliq purset idi. Buningda bizning prézidéntimiz bolghan jow baydén bekmu bixutluq qildi. Shuning üchün biz prézidént baydénni eslidiki mewqesini tépiwélishqa we zulumdin azap chékiwatqan kishilerge wakaliten söz qilishqa chaqirimiz. Xuddi silerning xewiringlar bolghandek, men shinjangda ishlepchiqirilghan gulag uslubidiki mejburiy emgek mehsulatlirini ularning sapliqi ispatlanmighuche, amérika tupriqigha kirgüzmeslik belgilimisini ijra qilghan qanun layihesining aptorlirining biri. Shunga men prézidéntimizgha men anglighan bu sözlerni qilip qoyush bilen toxtap qalmastin buningdinmu küchlükrek ishlarni qilish tekliwini sunimen.”

Bu mesile heqqide söz bolghanda dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysa buningdiki epsusluq nuqtilar heqqide toxtilip ötti. Uning qarishiche, amérika prézidénti jow baydénning mushundaq bir zor dunyawi sorunda Uyghurlar heqqide söz qilishining özi alqishlashqa tégishlik bir muhim qedem hésaplinidighan bolup, dunyadiki köpligen rehberlerge ülge bolidighan herket iken. Emma dunyada tunji bolup Uyghur qirghinchiliqi heqqide qarar alghan bir döletning rehbirining emdi kélip mushundaq bir ashkara sorunda bu qararni tekitlimesliki hersahe kishilirini bekla epsuslanduridiken.

Nöwette gherb dunyasi bilen xitay ariliqidiki sürkilish barghanséri yuquri pellige chiqiwatqan bolup, gherb elliri otturisida shekilliniwatqan bu heqtiki hemkarliqmu tégishlik rewishte yüksiliwatqanliqi melum.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.