Jow baydén we shi jinpingning ékran söhbiti amérika-xitay munasiwitidiki jiddiylikni peseytshke yetmigen

Muxbirimiz irade
2022.07.29
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Jow baydén we shi jinpingning ékran söhbiti amérika-xitay munasiwitidiki jiddiylikni peseytshke yetmigen Xongkongdiki bir soda merkizidiki chong ékranda körünüp turghan amérika prézidénti jow baydén bilen xitay dölet re'isi shi jipingning sin arqiliq körüshkenliki toghriliq xewer. 2022-Yili 29-iyul.
REUTERS

28-Iyul küni amérika prézidénti jow baydén xitay dölet re'isi shi jinping bilen ékran arqiliq körüshken idi.

Mezkur uchrishish yéqinda amérika awam palata re'isi nensiy pélosining teywen'ge baridighanliqi heqqidiki xewerlerning chiqishi bilen teng ikki dölet munasiwiti yenimu qattiq jiddiyleshken bir peytte ötküzülgen idi.

Xitayning shinxu'a agéntliqi tarqatqan xewiride, xitay re'isi shi jinpingning amérika prézidénti jow baydénni teywen mesiliside “Ot bilen oynashmasliq” heqqide agahlandurghanliqini bildürgen. Xewerdin qarighanda shi jinping baydén'gha amérikaning xitayning igilik hoquqi we zémin pütünlükige taqishidighan mesililirige arilashmasliqni eskertip: “Ot bilen oynisingiz özingizni köydürüwalisiz. Men amérikaning bu toghrida éniq chüshenchige ige bolushini ümid qilimen” dégen.

Prézidént jow baydénning shi jinping bilen bu nöwet ötküzidighan söhbitining asasliq teywen mesilisi sewebidin qattiq yirikleshken munasiwetni tengshep, herbiy toqunush kélip chiqishining aldini élishni meqset qilghanliqi mölcherlen'genidi.

Aqsarayning bu uchrishishtin kéyin tarqatqan xewirige qarighanda, amérika prézidénti baydén shi jinpingning yuqiridiki “Ot bilen oynashmasliq” heqqidiki sözige jawaben qilghan sözide “Washin'gtonning, teywenning hazirqi salahiyitini özgertish yaki teywen boghuzining tinchliqi we muqimliqigha buzghunchiliq qilidighan bir tereplik heriketlerge qet'iy qarshi turidighanliqini” éniq otturigha qoyghan.

Amérika awam palata re'isi nensiy pélosining teywenni ziyaret qilish mumkinliki heqqidiki xewerler chiqqan bolsimu, biraq bu delillenmigenidi. Nensiy pélosi xanim 29-iyul küni özining asiya döletlirige qaratqan sepirini bashlaydighan bolup, nensiy pélosi xanim 29-iyul jüme künidiki axbarat élan qilish yighinida özining bixeterlikni közde tutup turup bu sepiri heqqide tepsiliy melumat bérelmeydighanliqini éytqan. U muxbirlarning bu ziyaritining teywenni öz ichige alidighan-almaydighanliqi heqqidiki so'algha: “Men ezeldin sayahitim heqqide köp sözlimeymen. Chünki bu men üchün we men bilen birge yolgha chiqqan dölet mejlis ezaliri we bashqa xizmetdashlar üchün xeterlik” dep jawab bergen.

“Amérika tashqi siyaset kéngishi” ning tetqiqatchisi maykél sobolik (Michael Sobolic) radiyomizgha élxet arqiliq ewetken sözide nensiy pélosi xanimning xeterge qarimay teywenni ziyaret qilishi lazimliqini éytti. U élxétide mundaq dégen: “Hazirqidek bir peytte, awam palata re'isi pélosi teywenni choqum ziyaret qilishi kérek. Elwette buning belgilik xetiri bar, biraq bu xeter béyjingning amérika rehberlirining ziyaret pilanlirigha cheklime qoyushigha maqul dep qarap olturushning xewpi aldida héch nerse emes. Biz shi jinpingge amérikaning teywen siyasitini ret qilish hoquqi bermeslikimiz kérek”.

Gerche nensiy pélosi xanim teywen'ge baridighan-barmaydighanliqi heqqide éniq bir néme démigen bolsimu, xitayning hökümet taratquliri alliqachan nensiy pélosi xanimgha tehdit sélishni bashliwetken. Xitayning “Yershari waqti” géziti bolsa derhal bir tehrirat maqalisi élan qilip “Pélosi kishilerni éziqturup, teywenni ushtumtut ziyaret qilishni pilanlawatidu, bundaq yoshurun hiyle-mikirni mölcherlesh heqiqeten tes, emma shunisi éniqki, xitay bolghusi ziyaretke küchlük tedbir qollinip keskin inkas qayturidu, biz pélosi peyda qilghan ghayet zor xeterning choqum özigimu yéـtishige kapaletlik qilimiz. Bu peqetla qet'iy we éniq pozitsiye bolupla qalmastin, belki küchlük we konkrét heriket pilanidimu öz ipadisini tapidu”.

Mezkur gézitning sabiq muherriri we hazirqi tekliplik yazghuchisi xu shijin “Eger amérika küreshchi ayropilanliri pélosining ayropilanini qoghdap teywen'giche barsa, u halda bu tajawuzchiliq hésablinidu. Azadliq armiyening pélosining ayropilani we amérikaning küreshchi ayropilanini agahlandurush oqi étishtek usullar bilen mejburiy qoghlap chiqirish hoquqi bar, eger bular ünüm bermise, ularni étip chüshürüsh kérek” dep jar salghan.

Amérikadiki gordon chang qatarliq xitay ishliri mutexessiliri bolsa tiwittérdiki inkaslirida xitay hökümitining amérikagha we amérikaning emeldarlirigha qaritiwatqan bundaq tehditlirining künsayin éghirlishiwatqanliqini, buninggha yol qoyushqa bolmaydighanliqini tekitleshken.

Amérikaning sabiq tashqi ishlar ministiri mayk pompéyomu bügün tiwittérda buninggha inkas qayturup mundaq dégen:

“Xitay kompartiyesning zuwani bolghan ‛yershari waqti‚ géziti pélosining ayropilani teywenni ziyaret qilsa étip chüshüriwétilidighanliqi heqqide tehdit qiliptu. Prézidént baydén pélosining ziyaritini toluq qollishi kérek. Ajiz bolmasliqi kérek. Béyjingdiki ushshaq zomigerlerning we mustebitlerning teleplirige boysunmay, teywendiki erkinlikni söyidighan kishilerni qollishi kérek”.

“Washin'gton pochtisi” gézitining tonulghan iston yazghuchisi josh rogin bolsa bügün yeni 29-iyul küni “Washin'gton pochtisi” gézitining bir neq meydan tarqitishida qilghan sözide nensiy pélosining teywenni ziyaret qilidighanliqini éytqan. U mundaq dégen: “Diplomatik menbelerning delillishiche nensiy pélosi teywen'ge baridu. Hetta ziyaritining deslepki künliride baridu. Deslepki künlerde yaponiye we koréyenimu ziyaret qilidu. Qisqisi u teywen'ge baridu. Baydén hökümiti we armiyemu uning sepirige teyyarliq körüwatidu. Xitay terep tehdit séliwatidu. Elwette biz aldimizda weziyetning yene qandaq özgiridighanliqini bilmeymiz. Biraq pélosi xanim bu nöwetlik ziyaretni özining teywenni awam palata re'isi süpiti bilen ziyaret qilidighan axirqi pursiti dep qaraydu”.

Melum bolushiche, mezkur xewer chiqip uzun ötmeyla xitay terep shenbe küni fujiyen ölkisining pingten rayonida xitay armiyesining herbiy manéwir ötküzidighanliqini jakarlighan bolup, pingten teywen arilidin 125 kilométir yiraqliqta iken.

Gerche, prézidént jow baydénning shi jinping bilen ötküzidighan söhbette teywen mesilisi sewebidin qattiq yirikleshken munasiwetni tengshep, herbiy toqunush kélip chiqishining aldini élishni meqset qilghanliqi xewer qilin'ghan bolsimu, biraq hazirqi weziyettin qarighanda bu söhbetning jiddiylikni peseytishte bek chong ünümi bolmighanliqi melum bolmaqta.

Prézidént jow baydénning shi jinpnggha yene qandaq nuqtilarni tekitligenlikining tepsilati téxi metbu'atlargha ashkare emes.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.