Da'irilerning atalmish "Bingtu'en bilen yerlikning yughurulma tereqqiyat pilani" diqqet qozghidi

Muxbirimiz méhriban
2021-04-07
Share
uyghur-bingtuan-ishlepchiqirish-qurulush.jpg Uyghur éligha tarqalghan xitayning ishlepchiqirish-qurulush déwiziyelirining orunlishish xeritisi.
xjbt.gov.cn

Yéqinda xitayning "Shinjang géziti" de élan qilin'ghan, Uyghur aptonom rayonluq partkomning yighin échip, "Bingtu'en bilen yerlikning yughurulma tereqqiyat pilani" ni muzakire qilghanliqi heqqidiki xewer weziyet analizchilirining diqqitini qozghidi.

"Shinjang géziti" 4-aprél élan qilghan xewerde tilgha élinishiche, 4-aprél küni échilghan Uyghur aptonom rayonluq partkomning muzakire yighinida "Junggo kommunistik partiyesi shinjang Uyghur aptonom rayonluq komitétining yéngi dewrdiki bingtu'en bilen yerlikning yughurma tereqqiyatini algha siljitish toghrisidiki pikiri" namliq höjjetke qarap chiqilghan. "Shinjang géziti" ning bildürüshiche, bu nöwetlik yighinida yene yéza igilik ishlepchiqirish, soda-sana'et, pewqul'adde zor hadisilerning yüz bérishining aldini élip, jiddiy ishlargha taqabil turush, karxanilarning ghem-endishilirini tügitish qatarliq mesililermu muzakire qilin'ghan.

Amérikadiki Uyghur pa'aliyetchiliridin, dunya Uyghur qurultiyining xitay ishliri mudiri ilshat hesen ependi ziyaritimizni qobul qilip, mezkur xewerning uningmu diqqitini qozghighanliqini bildürdi.

Ilshat hesen ependining qarishiche, mezkur pilanning amérika qatarliq gherb démokratik döletliride, xitay hökümiti Uyghurlargha "Irqiy qirghinchiliq" qiliwatidu dep eyibliniwatqan, Uyghur mejburiy emgek küchliri ishlitilgenliki ashkarilan'ghan bingtu'en shirketlirining paxta, pemidur qatarliq mehsulatliri amérika qatarliq döletlerde cheklen'gen mezgilde otturigha qoyulushi, xitay hökümitining iqtisadiy jehettin xelq'arada jazagha uchrawatqan bingtu'en mehsulatlirini Uyghur aptonom rayonidiki yerlik orunlarning namida bazargha sélishtek aldamchiliq siyasitidin dérek béridiken.

Gogul torida ashkarilan'ghan uchurlardin melum bolushiche, "Bingtu'en" yeni "Ishlepchiqirish qurulush armiyesi" dep atalghan bu organ 1954-yili Uyghur élining tarim deryasi, manas deryasi we ili derya wadisidiki munbet zéminlirini igiliwélish hésabigha 1954-yili "Boz yer özleshtürüsh" namida tesis qilin'ghan. 1980-Yilliri bingtu'enni tarqitiwétish pikirliri chiqqan. Emma kéyinki mezgillerde xitay hökümiti Uyghur aptonom rayonining muqimliqini saqlash bahaniside, bingtu'en'ge zor kölemde meblegh sélip, bingtu'enni barghanche kücheytken we jenubiy Uyghur rayonigha kéngeytken. 2017-Yildin kéyin Uyghur aptonom rayonining jenubigha shiddet bilen kéngeygen. Bingtu'en'ge qarashliq sheherlermu eslidiki shixenze, küytung, aral qatarliq üch sheherdin köpiyip, her bir déwiziye nahiye derijilik sheherge özgertilip, bingtu'en'ge qarashliq sheherler 18 ge yetken.

Ilshat hesen ependi atalmish bingtu'enning qurulghan mezgilidin bashlapla, xitay hökümitining chégra muqimliqini saqlash namida siyasiy we iqtisadiy jehettin Uyghurlarni basturush qorali bolup kelgenlikini, shunga bu qétim amérika qatarliq gherb döletlirining xitay hökümitini jazalashta bingtu'enni merkez qilishining xitay üchün zor zerbe bolghanliqini bildürdi.

Xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan "Milyonlighan Uyghurni lagérlirigha qamash" qilmishigha a'it mexpiy höjjetlerni dunyagha ashkarilighan, gollandiyediki xitay weziyet analizchisi asiye Uyghur xanimmu ziyaritimizni qobul qilip, öz qarashlirini otturigha qoydi.

Asiye xanim xitay hökümiti élan qilghan bu chaqiriqining 1996-yildin bashlapla izchil mewjut siyaset ikenlikini bildürdi.

Uning bildürüshiche, xitay da'iriliri Uyghurlarning qarshiliq heriketlirini basturush üchün 1990-yillardin kéyin, bingtu'enni barghanche kücheytken we kéngeytken.

Asiye xanimning bildürüshiche, bingtü'ening Uyghur aptonom rayonining jenubigha kéngiyishi 1996-yili resmiy bashlan'ghan.

Melum bolushiche, xitay da'iriliri 1989-yildiki "5-Aprél barin qarshiliq herikiti", 1997-yildiki "5-Féwral ghulja weqesi", 2009-yili ürümchide yüz bergen "5-Iyul naraziliq namayishi" bolupmu, 2017-yili milyonlighan Uyghurni lagérlargha qamap, Uyghurlargha qarita étnik qirghinchiliqni bashlighandin béri, xitay hökümiti siyasiy jehettin jenubtiki wilayetlerning nurghun yerlik kontrolluq hoquqlirini bingtu'en'ge ötküzüp bergen. Iqtisadiy jehettin bingtu'en'ge qarashliq paxta, pemidur, shéker, toqumichiliq fabrikiliri, éléktron sana'et shirketlirini köpeytken we ularni atalmish "Bir belwagh bir yol iqtisadiy qurulush chembiriki namida" xelq'ara bazarlargha yüzlendürgen.

Asiye xanimning tekitlishiche, halbuki 2017-yildin kéyin bashlan'ghan irqiy qirghinchiliq siyasiti del bu pilanning dawami bolup, xitay da'irilirining Uyghurlargha qaratqan yuqiri téxnikiliq omumyüzlük nazaret sistémisidiki eswablarning köp qismi bingtu'en shirketlirining mehsulati iken.

Uning bildürüshiche, xitay bolupmu, yéqinqi 3 yil ichide "Bir yol bir belwagh iqtisadi tereqqiyat chembiriki" namida Uyghurlar zich olturaqlashqan Uyghur aptonom rayonining jenubidiki Uyghurlarni merkez qilip ularni her xil bahanilerde tarqaqlashturush, yighiwélin'ghan yerlerni xitay köchmenlirige teqsim qilip bérish, jenubiy Uyghur rayonida bingtu'en'ge qarashliq nahiye derijilik sheherlerni kéngeytip qurushni tézletken. Yene bir tereptin xelq'arada xitay hökümitining milyonlighan Uyghurni lagérlargha qamash, Uyghurlarni mejburiy emgekke sélish, Uyghur nopusini yoqitip, "Irqiy qirghinchiliq" qilish bilen eyiblesh kücheygen, gherb démokratik döletliride bingtu'en jazalash nishani bolghan. Mana mushundaq bir mezgilde, xitayning atalmish "Bingtu'en bilen yerlikning yughurulma tereqqiyat pilani" ni qayta otturigha qoyushtiki meqsiti jiddiy diqqet qozghaydighan mesililerdin biri bolushi kérek iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet