Xitayning "Ishlepchiqirish-qurulush armiyesi" we gherb döletlirining iqtisadiy émbargosi

Muxbirimiz méhriban
2021-04-09
Share
bingtuan-paxta.jpg Shinjang ishlepchiqirish we qurulush bingtu'en pishshiqlap ishlesh zawutida yighiwélin'ghan paxtini pishshiqlawatqan körünüsh. 2005-Yili 15-öktebir, shixenze.
REUTERS

Amérikadiki Uyghur ziyaliyliridin bostondiki iqtisadshunas qeyser mijit ependi radiyomiz ziyaritini qobul qilip, yéqinda Uyghur aptonom rayonida muzakirige qoyulghan "Bingtu'en bilen yerlikning yughurulma tereqqiyat pilani" namliq höjjet heqqide öz qarashlirini otturigha qoydi.

Qeyser ependining qarishiche, xitayning mezkur pilanini otturigha qoyghan mezgil del amérika qatarliq gherb döletliri Uyghurlar uchrawatqan "Irqiy qirghinchiliq" we "Mejburiy emgek" sewebidin "Bingtu'en", yeni ishlepchiqirish-qurulush armiyesi shirketlirining mehsulatlirigha émbargo qoyghan peytke toghra kelgen. Bu her sahening diqqitini qozghighan.

Qeyser mijit ependi aldi bilen Uyghur diyarida 1954-yili qurulghan bingtu'en, yeni ishlepchiqirish-qurulush armiyesining qurulush meqsiti heqqide toxtaldi. U yérim herbiy, yérim iqtisadiy qurulush tüzülmisidiki bu organning xitayning Uyghur aptonom rayonidiki siyasiy we iqtisadiy menpe'etlirini kapaletke ige qilishni meqset qilip qurulghanliqini ilgiri sürdi.

Qeyser ependi xitay merkiziy hökümitining biwasite bashqurushidiki bu organ namda Uyghur aptonom rayonidin bir derije töwen turidighanliqi qeyt qilinsimu, emma uning öz aldigha memuriy bashqurush tüzülmiliri we iqtisadiy qurulmiliri barliqini bildürdi.

Wékipédiye torida ashkarilinishiche, bingtu'enning 2013-yildiki iqtisadiy daramiti Uyghur aptonom rayoni iqtisadining 17 pirsentini igiligen. 2017-Yildin kéyin bolsa tedrijiy halda 20 pirsenttin 30 pirsentkiche, hetta uningdinmu yuqiri bolghan. Wékipédiye torida yene 2013-yildin kéyin bingtu'ende xelq'aragha yüzlen'gen chong shirketlerdin shinjang nami qoyulghan bayxu'asun éléktr téxnologiye shirkiti, tyenyé pilastik mehsulatlar shirkiti, quyash énérgiye shirkiti, tarim néfit-gaz-paxta mehsulatliri birleshme guruhi, ili alahide haraq birleshme guruhi, jongji pemidur qiyami birleshme guruhi, tiyenxo qeghez mehsulatliri shirkiti, gu'ennong quruq méwe mehsulatliri guruhi, jongji qurulush mehsulatliri shirkiti, tyenfu éliktér énérgiye shirkiti, sayram chingsong paxta mehsulatliri shirkiti qatarliq on bir shirketning ismi tilgha élin'ghan.

Qeyser ependi xitayning ishlepchiqirish-qurulush armiyesige qarashliq xelq'ara shirketler mehsulatlirining 2000-yillardin kéyin üzlüksiz halda amérika qatarliq gherb döletliri bazarlirigha kirelishining sewebi heqqide toxtaldi.

Uning bildürüshiche, Uyghur aptonom rayonidiki yerlik orunlar bilen sélishturghanda, Uyghur diyarining yer üsti we yer asti bayliqlirini igilesh hésabigha qurulghan bu organdiki xitay shirketlirige xitay merkiziy hökümitining siyasiy jehettin yüksek étibar bérish, iqtisadiy jehettin zor meblegh sélish, kölemleshken bashqurush tüzülmisi we rayondiki Uyghurlarni mejburiy emgekke sélish qatarliq erzan emgek küchidin paydilinish siyasiti bingtüendiki xitay shirketlirige zor payda élip kelgen iken.

Qeyser ependi yene bingtu'enning xitay hökümitining yéqinqi birqanche yildin buyan Uyghurlargha qarita yürgüzgen "Étnik qirghinchiliq siyasiti" ni ijra qilishida yantayaq bolghanliqini, uning xelq'ara sodida eng zor iqtisadiy menpe'etke érishkenlikini tekitlidi.

Uning qarishiche, shu sewebtin amérika qatarliq gherb démokratik döletlirining xitayning Uyghurlargha qaratqan irqiy qirghinchiliq siyasitini eyiblesh we iqtisadiy émbargo qoyush jazasida ishlepchiqirish-qurulush armiyisige qarashliq xitay shirketliri zerbe bérish nishanigha aylan'ghan iken.

Qeyser ependining qarishiche, bingtu'en shirketlirige amérika qatarliq gherb démokratik döletliri iqtisadiy émbargo qoyghan shara'itta, atalmish "Bingtu'en bilen yerlikning yughurulma tereqqiyat pilani" namliq höjjetning muzakirige qoyulghanliqining élan qilinishi, bu émbargoning xitaygha körsetken iqtisadiy zerbisining ünüm körsetkenlikidin dérek béridiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet