Qeshqer konasheher nahiyesining "Qeshqerni teminleydighan" choshqa bazisigha aylandurulushi némidin dérek béridu?

Muxbirimiz irade
2020-06-01
Élxet
Pikir
Share
Print
London uniwérsitétida ötküzülgen yumilaq üstel söhbitide közge körün'gen mutexessislerdin gérmaniyelik adryan zénz ependi léksiye sözlimekte. 2018-Yili 2-iyul, london.
London uniwérsitétida ötküzülgen yumilaq üstel söhbitide közge körün'gen mutexessislerdin gérmaniyelik adryan zénz ependi léksiye sözlimekte. 2018-Yili 2-iyul, london.
Eziz Isa teminligen

Xitayning "Shinlang téxnika xewerliri" torida élan qilin'ghan bir xewerdin ashkarilinishiche, xitay hökümiti qeshqer konasheher nahiyesini choshqa bazisi qilip qurup chiqish heqqide bir qurulush türini yolgha qoyghan. Xitay télégraf shirkiti 20 milyon yüen meblegh salghan bu qurulush türi boyiche qeshqer konasheher nahiyelik xelq hökümiti bilen tyenkang charwichiliq shirkiti kélishim imzalighan.

Shinlang torining xewiride munular bayan qilin'ghan: "4-Ayning 23-küni konasheher nahiyelik xelq hökümiti we shinjang tyenkang charwichiliq téxnikisini tereqqiy qildurush cheklik shirkiti (tyenkang haywanat baqmichiliqi) istratégiyelik hemkarliq kélishimi imzalap, yiligha 40 ming choshqa bilen yéngi choshqa férmisi qurushni pilanlidi. Bu tür ishlepchiqirish iqtidarigha yetkendin kéyin her yili jem'iyetni 40 ming ela süpetlik choshqa bilen teminleydu shundaqla qeshqerni choshqa göshi bilen teminleshke kapaletlik qilidu"

Xitay hökümiti néme üchün Uyghur milliy medeniyitining böshüki bolghan qeshqerni choshqa göshi bazisi qilip qurmaqchi bolghanliqi heqqide éniq izahat bermigen. Biz bu heqte ehwal igilep béqish üchün qeshqer konasheher nahiyelik hökümetke téléfon qilip baqqan bolsaqmu bir jawabqa érishelmiduq. Chet'ellerdiki Uyghur weziyiti tetqiqatchiliri buni Uyghurlarning milliy örp-adetlirige, dini étiqadigha qilin'ghan gherezlik hujum, dep tenqidlimekte.

Uyghur élidiki weziyetni tetqiq qilip kéliwatqan tetqiqatchilardin adriyan zénz ependining qarishiche, bu choshqa göshi bazisining qeshqerdiki éhtiyajni qamdash üchün qurulghan bolushi qattiq diqqet qozghaydiken. U bu heqte mundaq deydu: "Eger meqset xitay ölkilirini choshqa göshi bilen teminlesh bolghan bolsa idi, Uyghur élidiki ishlepchiqirish-qurulush bingtu'eniningmu teyyar baqmichiliq meydanliri bar. Uning üstige ishchilirimu xitay. Xewerde éniq qilip bu baza qeshqerdiki choshqa göshi éhtiyajini qamdash üchün quruldi, dep yézilghan. Diqqet qozghaydighini, qeshqerdiki xitay nopusida bir qanche yildin béri unche zor özgirish bolghini yoq, men qeshqerde yiligha 40 ming choshqining göshini yégüdek xitay yoq, dep qaraymen. Bu yéngi choshqa férmisi jenubiy shinjang boyiche eng chong baza qilip qurup chiqilidiken. Men shinjangdiki bingtu'ende rayondiki eng chong choshqa férmisi qurulghanliqi heqqide bir qanche yil ilgiri tarqitilghan bir parche xewerni uchrattim. Xewerdin qarighanda bu férmida yilda 6000 choshqa béqiliptiken. Biraq, qeshqer konasheherdiki choshqa bazisida bolsa yiligha 40 ming choshqa béqilmaqchiken. Bu bingtuwendiki reqemning 7 hessisige toghra kélidu."

Uyghur aptonom rayonluq hökümet 2019-yilining axirida, yeni 11-ayda hökümet ezalirining kéngeytilgen yighinini chaqirip, Uyghur aptonom rayonini xitaydiki muhim choshqa baqmichiliq bazisi qilip qurup chiqish mesilisini muzakire qilghan idi. Shu qétimliq yighinda Uyghur aptonom rayonluq hökümetning re'isi shöhret zakir söz qilip: "Rayonning baqmichiliq igilikidiki tipini özgertip, yuqiri süpetlik choshqa baqmichiliq igilikini rawajlandurush, choshqa göshi bilen teminlesh iqtidarigha kapaletlik qilishning 'muhim ré'al ehmiyiti' barliqini tekitligen idi. Yuqiriqi bu xewer del xitay hökümitining lagérdiki Uyghur musulman tutqunlirini choshqa göshi yéyishke mejburlawatqanliqi hem shundaqla Uyghur dölet kadirliri bilen partiye ezalirining "Halal" yémeklik yéyishi "Ikki yüzlimchilik" dep qariliwatqanliqi ashkarilan'ghan mezgilde otturigha chiqqan idi.

Adriyan zénzning qarishiche, bunche köp choshqa göshi del mushu siyasetke xizmet qilidiken. U bu heqte mundaq deydu: "Bolupmu 2017-2018-yilliri arisida Uyghurlarning choshqa göshi yéyishke mejburlan'ghanliqi heqqide nurghun melumatlar bar. Bolupmu lagérlardiki Uyghurlarning choshqa göshi yéyishke mejburliniwatqanliqi bir qanche lagér shahitliri teripidin birdek otturigha qoyulghan. Mana buni chiqish nuqtisi qilip qarighanda, qeshqer konasheherni choshqa bazisi qilip qurup chiqishtin ibaret bu heriket peqet we peqet xitay hökümitining Uyghurlargha 'choshqa göshi yégürüsh arqiliq ularni radikalsizlashturush we dinsizlashturush' tin ibaret siyasitige xizmet qilidu."

Adriyan zénzning qarishiche, bu Uyghurlar üstidin mejburiy élip bériliwatqan qayta qurup chiqish qurulushi bolup, Uyghurlarni özgertishni meqset qilidiken.

Diqqet qozghaydighini, qeshqer konasheher nahiyesidiki sana'et rayonigha qurulidighan bu choshqa bazisining qurulush kélishimi 4-ayning 23-küni, yeni del 2020-yilliq ramzan éyining 1-künige toghra keltürülgen. Adriyan zénz kélishim imzalan'ghan künning del ramazanning birinchi künige toghra kélishini tasadipiyliq dep qarimaydighanliqini eskertish bilen birge buning musulman dunyasi üchün küchlük chaqiriq bolushi kéreklikini bildürdi. U: "Xitayning bu herikiti emeliyette musulman dunyasigha qilin'ghan bir hujum idi," dédi.

Amérika dölet mejlisi qarmiqidiki diniy erkinlik komitétimu xitay hökümitining bu herikitige naraziliq bildürdi. Diniy erkinlik komitéti (USCIRF) ning komissari gari baw'ér radiyomizgha élxet arqiliq qayturghan inkasida xitay kompartiyesining din'gha qiliwatqan hujumining peqet bir milyondin artuq Uyghur we bashqa musulmanlarni qolgha élish bilenla cheklinip qalmighanliqini, ularning yene Uyghurlarning en'eniwi islam eqidisi boyiche yémek-ichmek aditigimu qarshi heriket qiliwatqanliqini tenqid qildi. U sözide "Xitay kompartiyesining musulman xelqlerning idiyesi, rohi we yémek-ichmek aditini qaytidin shekillendürüshke urunushi uning öz hoquqini éghir derijide suyi'istémal qilghanliqtur. Biz xelq'ara dini erkinlik komitéti (USCIRF) xelq'ara jem'iyetni, bolupmu barliq herqaysi dinlarning yolbashchilirini bundaq mejburlash xaraktérlik assimiliyatsiyeni eyibleshke chaqirimiz," dédi.


Toluq bet