El'ezher oqutquchiliri misirdiki xitay bash elchisini qoghlap chiqirishni telep qildi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2017-10-17
Élxet
Pikir
Share
Print
"Eldiyar" namliq tor gézitide élan qilin'ghan xitay da'irilirining Uyghur élida "Qur'an kerim" we jaynamazlarni yighiwalghanliqigha qarshi bayanat. (Shu tor bettin süretke élin'ghan)
"Eldiyar" namliq tor gézitide élan qilin'ghan xitay da'irilirining Uyghur élida "Qur'an kerim" we jaynamazlarni yighiwalghanliqigha qarshi bayanat. (Shu tor bettin süretke élin'ghan)
Photo: RFA

Misirdiki el'ezher uniwérsitéti oqutquchilar uyushmisining bir qisim ezaliri xitay da'irilirining Uyghur élida "Qur'an kerim" we jaynamazlarni yighiwalghanliqigha qarshi bayanat élan qildi shundaqla misir hökümitidin xitayning qahirede turushluq bash elchisini qoghlap chiqirishni telep qildi.

"Eldiyar" namliq tor gézitide élan qilin'ghan mezkur bayanatta el'ezher uniwérsitéti oqutquchilar uyushmisining ezaliridin mexmut tarat ependining sözliri neqil keltürülüp mundaq déyilgen: "Ereb dunyasining süküt qilishi we xitayda musulmanlar toghriliq échinishliq qararlarning otturigha chiqishi ereb döletliri tesirining ajizlighanliqi tüpeylidin boluwatidu. Kommunist xitay hakimiyitining türlük usullar bilen qattiq qol siyaset yürgüzüshi, bixeterlikni bahane qilip weziyetni chingitishi, Uyghur musulmanlargha qiyinchiliq tughdurushi we ulargha zulum qilishi emeliyette dunyaning, jümlidin musulmanlar dunyasining xitaygha nisbeten süküt qilishidin boluwatidu. Yéqinqi künlerde xitay 170 tin artuq meschitni taqash bilen birge yene köpligen 'qur'an kerim', tesbih we jaynamazlarni musadire qildi. Xitay hökümiti buni radikal islamchilarning dölet xewpsizlikige tehdit peyda qilghanliqigha qarita qollan'ghan bir tedbir dewatqan bolsimu, emma kishilik hoquq teshkilatliri, bu xitayning az sanliq musulmanlarning diniy erkinliki bilen kishilik hoquqigha qilghan depsendichiliki, dep qarimaqta."

Yene bir qisim ezher alimliri alahide tekitlep, "Heqiqiy térrorluq emeliyette xitay kommunist hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan chékidin ashqan zulumidur," dégenlerni ilgiri sürmekte.

El'ezher uniwérsitéti oqutquchilar uyushmisi hey'itining ezaliridin biri bolghan doktor eli muhemmed el'ezheri bu heqte mundaq dep tekitleydu: "Xitay hökümiti teripidin Uyghurlargha qarshi yürgüzülüwatqan qiyin-qistaqlar we zulumlar heqiqiy térrorluq hésablinidu. Ular Uyghur musulmanlarni roza tutushtin tosti, küp-kündüzde Uyghur musulmanlarning rozisini mejburiy buzdurdi. Arqidin meschitlerni taqidi we hetta chéqip tüzliwetti. Yéqinqi künlerde 'qur'an kerim' we bashqa dini kitablarni musadire qilishqa bashlidi. Xitay hökümiti Uyghur élidiki meschitlerni, roza tutush ibaditini, qur'an we hedislerni térrorluq heriketlirini peyda qilidighan we teshwiq qilidighan amil dep körsetmekte."

Doktor ezheriy yene mundaq dédi: "Xitay hökümiti özining 'asasiy qanuni' da xitaydiki barliq milletler özlirining til-yéziqini tereqqiy qildurush, örp-adetlirini dawamlashturush, diniy étiqadini saqlash hoquqigha ige déyilgen. Halbuki, xitay öz qanunigha qarshi halda dölet térrorluqi jinayitini ötküzmekte. Uyghur musulmanlargha qarshi yürgüzülüwatqan bu qiyin-qistaq we zorawanliqlargha pütün dunya qarshi chiqip naraziliq bildürüshi kérek."

El'ezher uniwérsitéti oqutquchilar hey'iti teripidin élan qilin'ghan bu bayanatta Uyghurlargha alaqidar yene qandaq muhim mezmunlar mewjut? bu bayanat xitay bilen ish birliki qurup, Uyghur Uyghur oqughuchilarni tutup bériwatqan misir hökümitige qandaq tesirlerni körsitishi mumkin?

Bu so'allarning jawabigha érishish üchün el'ezher uniwérsitétida oqush püttürgen we hazir istanbuldiki sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining bash katipi bolup xizmet qiliwatqan abdul'ehed abduraxman bilen söhbet élip barduq.

Abdul'ehed abduraxman ependi, bu bayanat gerche misir hökümitining nöwettiki xitay bilen bolghan munasiwetlirige anche tesir körsitelmisimu, emma misirdiki ilim ehlilirige, bolupmu alim we ziyaliylarning Uyghur mesilisi toghrisidiki qarashlirigha ijabiy tesir körsitishi mumkinlikini ilgiri sürdi.

Toluq bet