Ilyas doghan: "D u q re'isi dolqun eysa délosini kéler qétimliq sotta utup chiqishimizni ümid qilimen"

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2021-06-08
Share
Ilyas doghan: Türkiye d u q re'isi dolqun eysagha qoyghan türkiyege kirish cheklimisini bikar qilishini telep qilghan délo körüp chiqilghan 14-memuriy soti binasi aldida sot heqqide muxbirlargha bayanat bérilmekte. 2021-Yili 8-iyun, enqere.
RFA/Erkin Tarim

Türkiye d u q re'isi dolqun eysagha qoyghan türkiyege kirish cheklimisini bikar qilishini telep qilghan délo enqere shehiridiki bir memuriy sot mehkimiside 8-iyun küni körüp chiqilghan bolsimu éniq bir qarar chiqmidi. Sot axirlashqandin kéyin dolqun eysaning adwokati, proféssor ilyas doghan ependi enqerediki 14-memuriy soti binasi aldida, sot heqqide muxbirlargha bayanat berdi. U, mundaq dédi: "Bügün dolqun eysaning 2006-yilidin buyan dawamlishiwatqan türkiyege kirishi cheklen'gen délo körüp chiqildi. Xelq'ara saqchi teshkilati-intérpol dolqun eysa üstidin 1997-yili xitayning telipige bina'en qizil bashliq tutush buyruqi chiqarghan bolsimu, biraq intérpol bu tutush buyruqini 2018-yili bikar qilghanidi. Türkiyening munasiwetlik qanunida bina'en chet'elliklerge eng köp 15 yil kirish cheklimisi qoyghili bolidu. Hazir 15 yil toshti. Dolqun eysa ependige ikkinchi qétim türkiyege kirish cheklimisi qoyulmighan. Lékin burun qoyulghan türkiyege kirish cheklimisi téxigiche dawamlishiwétiptu. Memuriy sot biz dolqun eysa toghrisida sorighan so'allirimizgha héchqandaq jawab bermidi. Türkiye ichki ishlar ministirining dolqun eysa toghrisida béridighan jawabi bolghan bolsa choqum sot arqiliq deytti. Bu sotta qarar élan qilinmidi. Sotchi türkiye hökümitining dolqun eysaning 'dölet bixeterlikige tehdit' peyda qilghanliqi toghrisidiki ispatlarni sotqa bérishini telep qildi. Biz emdi türkiye hökümitining sotning bu teleplirige béridighan jawabini kütimiz. Eger hökümet bu so'algha jawab bermigen teqdirde yaki ispat tapalmisa bizning utup chiqish éhtimalimiz barliqini siler bilen ortaqlashmaqchimen".

Enqere 14-memuriy soti d u q re'isi dolqun eysaning délosini közdin köchürüwatqanda uni qollash üchün kelgen büyük birlik partiyesi mu'awin re'isi aliy késer ependi, iyi partiyesi parlamént ezasi behich chélik ependi, kélechek partiye mu'awin re'isi selchuq özdagh ependi, iyi partiyesining türk dunyasigha mes'ul rehberliridin memet'éli qaramemish ependi we béril gümüsh xanim, türkiyede pa'aliyet élip bériwatqan sherqiy türkistan ammiwi teshkilat mes'ulliri ishtirak qildi. Ular adwokat ilyas doghan ependining bayanatidin kéyin söz qilip dolqun eysani qollap türkiye hökümitini eyiblep söz qildi.

Türkiyede pa'aliyet élip bériwatqan sherqiy türkistan ammiwi teshkilatlirigha wakaliten bayanat bergen d u q wexpisi re'isi abduréshit abduxemit ependi türkiye edliyesining adil qarar béridighanliqigha ishinidighanliqini, dolqun eysani kirgüzmeslikning nomus ish ikenlikini, baldurraq bikar qilishi kéreklikini bayan qilip mundaq dédi:

"Türkiye hökümitining dolqun eysani türkiyege kirgüzmes toghrisidiki qarari sherqiy türkistan xelqining könglini renjitmekte. Bu qararning qanuniy bir qarar emes, siyasiy qarar ikenliki her jehettin ashkarilinip turmaqta. Bügün dunyaning nurghun döletlirige bimalal bérip, pa'aliyetlerge ishtirak qiliwatqan lidérimiz dolqun eysaning türkiyege kirishining cheklinishi heqiqeten türkiye üchünmu zor nomus. Biz sherqiy türkistan ammiwi teshkilatliri bolush süpitimiz bilen türkiye hökümitining bu cheklimisini derhal bikar qilishini, hörmetlik dolqun eysa ependining baldurraq türkiyege kélip türk xelqi we Uyghur qérindashliri bilen quchaqliship didar körüshüshini ümid qilimiz. Türk sotining adil qarar béridighanliqigha ishenchimiz kamil".

Arqidin kélechek partiyesi mu'awin re'isi, sabiq parlamént ezasi selchuq özdagh ependi söz qilip mundaq dédi: "Dolqun eysa cheklime qoyulghili 15 yil boluptu, qanuniy jehettin mudditi toshqanliqi üchün türkiyege kirelishi kérek. Chünki dolqun eysa barliq döletlerge baralaydu. Xitay bügün sherqiy türkistan xelqige tragédiye peyda qilmaqta. Insaniyetke qarshi jinayet sadir qilmaqta, irqiy qirghinchiliq élip barmaqta. Türkiye hökümiti tijaret menpe'etingni dep qan qérindashliringlarni satmanglar. Xitay bilen munasiwet qurungar, tijaret qilinglar, emma Uyghurlarning diniy erkinliki, pikir erkinliki we kishilik hoquqini qoghdanglar. Eger bundaq siyaset élip barsanglar tarixning shanliq bétidin orun alisiler".

Arqidin "Yaxshi" partiyesining parlamént ezasi behich chelik ependi söz qilip, mundaq dédi: "Sherqiy türkistan mesilisi bir insanliq mesilisidur. Bügün chong jinayet mashinisigha aylan'ghan xitay boyunturuqi astidiki azsanliq milletlerni pütünley assimilyatsiye qilip, insaniyetke qarshi jinayet sadir qilip, sherqiy türkistan xelqini yoq qilishqa tirishiwatidu. Bundaq bir peytte süriyedin kelgen 5 milyon panahlan'ghuchigha quchiqini achqan türkiye néme üchün bir dolqun eysani kirgili qoymaydu? biz türkiye hökümitining bu xataliqini derhal tüzitishini telep qilimiz".

Büyük birlik partiyesi mu'awin re'isi aliy késer ependi d u q re'isi dolqun eysaning soti axirlashqandin kéyin muxbirlargha bayanat bérip mundaq dédi: "Xitay elchisi partiyemizge kélip 'u yerde zulum yoq' dégen waqtida biz ulargha 'undaq bolsa biz hey'et teshkillep bérip ékskursiye qilip baqayli' déduq, lékin bu telipimizge jawab bermidi".

Metbu'at bayanati axirlashqandin kéyin sherqiy türkistan wexpisi, sherqiy türkistan tetqiqat wexpi, Uyghur akadémiyesi, eysa yüsüp aliptikin wexpisi we sherqiy türkistan yashlar teshkilati ortaq teyyarlighan metbu'at bayanatini oqup ötken dunya Uyghur qurultiyi wexpisi re'isi abduréshit abduxemit ependige mikroponimizni uzattuq. U, türkiyediki öktichi partiye rehberliri, parlamént ezaliri, ammiwi teshkilat mes'ulliri we xelq ammisining dolqun eysani qollap sot binasining aldigha kélip muxbirlargha bayanat bergenlikini, Uyghurlarning ümidining dolqun eysagha qoyulghan türkiyege kirish cheklimisining bikar qilinishi ikenlikini bayan qildi.

Uyghur akadémiyesi ijra'iye komitéti re'isi abduxemit qaraxan ependi d u q re'isi dolqun eysa ependige qoyulghan cheklimining xitayning telipige bina'en qoyulghanliqini, siyasiy ikenlikini, hökümet xalisa derhal bikar qilalaydighanliqini, ikki aydin kéyin bolidighan sotta emeldin qaldurulush éhtimali barliqini bayan qildi.

Xitay hökümitining telipige bina'en türkiye hökümiti 2008-yili dolqun eysaning "Dölet bixeterlikige tehdit" dégenni bahane bilen türkiyege kirishini chekligen. Uning 2016-yili 10-ayda türkiyege kirishini yene bir qétim ret qilghanidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet