Әрдоғанниң баш мәслиһәтчиси ялчин топчу: "биз һәр даим уйғур қериндашлиримизниң йенида болимиз!"

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021-09-29
Share
Әрдоғанниң баш мәслиһәтчиси ялчин топчу: Түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоғанниң баш мәслиһәтчиси ялчин топчу әпәнди ишханисида. 2021-Йили сентәбир, әнқәрә, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

18-Сентәбир күни түркийә һөкүмити үчинчи қетим дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса әпәндини "дөләт бихәтәрликигә тәһдит елип келиду" дегән баһанә билән түркийәгә киргүзмәй қайтурувәткән иди. Арқидинла түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған 21-сентәбир күни бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң ню-йорктики баш шитабида ечилған 76-нөвәтлик омумий йиғинида қилған сөзидә уйғур мәсилисини шәртлик рәвиштә тилға алди. Бу бир қатар әһваллар кишиләрниң каллисида "түркийәниң уйғур сиясити зади немә? уйғурлар һазир ирқий қирғинчилиққа учраватса, түркийә немә үчүн техичә сүкүттә туриду?" дегәнгә охшаш соалларни пәйда қилди. Биз бу мәсилиләр бойичә түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоғанниң баш мәслиһәтчиси ялчин топчу әпәнди билән униң президент сарийидики ишханисида мәхсус сөһбәт елип бардуқ.

Биз униңдин "сизгиму мәлум болғинидәк, уйғурларниң вәзийити бәк еғир, бәзи дөләтләр хитайниң уйғурларға елип бериватқан сияситини ‹ирқий қирғинчилиқ' дәп қобул қилди. Түркийәниң сүкүттә турувелиши уйғурларни әнсиритиватиду? сиз буниңға қандақ қарайсиз?" дегән соални соридуқ.

У мундақ дәп җаваб бәрди: "уйғур қериндашлиримиз һәргиз әнсиримисун. Уларниң йенида авал аллаһ, униңдин қалса түркийә дөлити вә түрк хәлқи бар. Түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған техи бир қанчә күн бурун бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң омумий йиғинида уйғурларниң кишилик һәқ вә һоқуқини қоғдаш керәкликини ейитти. У бу сөзни пүтүн дунядики дөләтләрниң рәһбәрлириниң алдида деди. Уйғурлар ‹түркийә бизни қоллимасму, бизгә игә чиқмасму?' дәп әнсиримисун. Түркийә һөкүмити хәлқара қанунларға асасән уйғур мәсилисини һәр даим хитайға дәватиду, бундин кейинму дәйду. Президент рәҗәп таййип әрдоған хитай рәһбәрлиригә һәр даим уйғурларниң һәқ вә һоқуқиға һөрмәт қилиши керәкликини, хитайниң уйғурларға һәқиқий аптономийә һоқуқини бериши керәкликини тәкитләп кәлмәктә."

Биз йәнә униңдин "дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйсаниң түркийәгә кириш чәклимисиниң әмәлдин қалдурулғанлиқи тоғрисида ениқ сот қарари бар туруқлуқ, түркийә һөкүмити 18-сентәбир күни уни әнқәрәдики әсәнбоға айродромидин қайтуривәтти, буниң сәвәби немә?" дегән соални соридуқ.

У мундақ җаваб бәрди: "кишиләр һәққидә қануний вә мәмурий җәһәттин бәзи хата муамилиләр болған болуши мумкин. Долқун әйса әпәндиниң әркин алптекинни йоқлап түркийәгә кәлгәндә оттуриға чиққан бу мәсилидин ташқий ишлар министирлиқи вә бизниңму хәвиримиз болди. Бу ишни көзитиватимиз, бу мәсилини һәл қилишқа тиришиватимиз. Долқун әйсаниң түркийәгә кириш чәклимисиниң бикар қилинғанлиқи тоғрисидики һөҗҗәтләрниң һәммиси қолимизда, әгәр бу иш бәзи шәхсий хаталиқлар түпәйлидин болған болса, буни әң қисқа вақит ичидә түзитимиз."

Ялчин топчу әпәнди түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоғанниң түркийә ташқи ишлар министирлиқи вә түркийәниң хитайдики әлчиханисиниң изчил һалда хитайни уйғурларниң кишилик һәқ вә һоқуқиға һөрмәт қилишқа чақириватқанлиқини баян қилип, мундақ деди: "хитайниң земин пүтүнлики вә башқа җәһәтләрдә назук мәсилилири болуши мумкин. Биз буниңға һөрмәт қилимиз. Лекин биз хитайға изчил һалда шуни дәп келиватимиз: хитай чоң дөләт, биз түркийә билән хитай оттурисидики мунасивәтниң яхши болушини арзу қилимиз. Бу мунасивәт районимизғиму тинчлиқ елип келиду. Уйғур аптоном райони дәп аталғачқа аптономийә һоқуқини иҗра қилишиңлар керәк, әгәр уйғур қериндашлиримизниң һәқ вә һоқуқини бәрсәңлар, хитайниң башқа дөләтләр билән болған мунасивитигиму пайда елип келиду. Хитай чоң дөләт, чоң дөләтләр хәлқиниң һәқ вә һоқуқини бериши керәк. Бу сөзләрни президентимиз рәҗәп таййип әрдоған, ташқий ишлар министирликимиз вә бейҗиңдики әлчилиримиз хитайға давамлиқ дәп келиватиду. Дуняда тинчиқ бәрпа қилинса, һәммимиз үчүн пайдилиқ болиду. Җидәлниң, қанунсизлиқниң, адаләтсизликниң һечкимгә пайдиси йоқ, шундақла өзиниң күчлүк дөләт икәнликини илгири сүриватқан дөләтлиригиму пайдиси йоқ. Дуняда тинчлиқ бәрпа қилиш үчүн инсанларниң һәқ вә һоқуқиға һөрмәт қилиниши керәк."

Биз йәнә униңдин "сиз түркийә һөкүмитиниң уйғурларниң кишилик һәқ вә һоқуқини қоғдашқа тиришиватқанлиқини, президент рәҗәп таййип әрдоғанниң һазирғичә 2 қетим хитайға қаттиқ инкас қайтурғанлиқини дәп өттиңиз. Сизгиму мәлум, уйғурларниң һазирқи вәзийити бәк еғир, түркийәдики уйғурларбашқа дөләтләргә қечиватиду? буларни һәл қилиш үчүн түркийә немиләрни қилиши керәк?" дегән соални соридуқ.

Ялчин топчу әпәнди мундақ җаваб бәрди: "ким немә десә десун, түркийә һөкүмити уйғурларни қоллайду, 84 милйон түрк хәлқи уйғурларни қоллайду. Уйғурлар хатирҗәм болсун, бираз сәбир қилсун. Уйғурларниң нөвәттики вәзийитиниң наһайити еғир икәнликини, хитайниң қаттиқ сиясәтлириниң зиянкәшликигә учраватқан кишиләрниң барлиқини билимиз. Биз буларниң һәммисини көзитиватимиз. Биз бир дөләт, биз хәлқара қанунлар асасида бу мәсилигә көңүл бөлүватимиз. Дөлитимизниң әң алий рәһбири хитайниң әң алий рәһбиригә уйғурларниң бу ечинишлиқ вәзийитини дәватиду. Шуниму әскәртип қояй, түркийәдики уйғур қериндашлиримизниң түрк пуқралиқиға өтүш тәлипиниму әң қисқа вақит ичидә әмәлийләштуримиз."

Бурун бүйүк бирлик партийәсиниң рәислик вәзиписини, арқидин түркийә мәдәнийәт вә саяһәт министирлиқиниң министерилиқ вәзиписини өтигән ялчин топчу әпәнди, 2016-йилидин тартип президент рәҗәп таййип әрдоғанниң баш мәслиһәтчилик вәзиписини өтимәктә.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт