D u q rehberliri amérika Uyghurliri bilen yüzturane söhbetleshti

Muxbirimiz eziz
2021-12-06
Share
D u q rehberliri amérika Uyghurliri bilen yüzturane söhbetleshti Amérika wirjiniya shtatining fayirfaks shehiridiki "Uyghur merkizi" de ötküzülgen dunya Uyghur qurultiyi rehberliri bilen söhbet pa'aliyitidin körünüsh. 2021-Yili 5-dékabir.
Photo: RFA

Ötken ikki yil jeryanida hemmila kishini öylirige qamilishqa mejbur qilghan tajsiman wirusi wabasining peskoygha chüshüshige egiship muhajirettiki Uyghurlarning türlük pa'aliyetlirimu tedrijiy eslige kélishke we janlinishqa bashlidi. 5-Dékabir Küni chüshtin kéyin dunya Uyghur qurultiyi, amérika Uyghur birleshmisi we Uyghur kishilik hoquq qurulushi birliship uyushturghan, fayirfaks shehiridiki "Uyghur merkizi" de ötküzülgen dunya Uyghur qurultiyi (d u q) rehberlik kolléktipining amérikidiki bir qisim Uyghur jama'iti bilen uchrishish pa'aliyitini mushu xildiki pa'aliyetlerning biri déyishke bolidu.

Shu künki pa'aliyet her da'imqidek pa'aliyet ehlining "Sherqiy türkistan marshi" gha hörmet bildürüshi bilen bashlandi.

D u q ning yéngidin saylan'ghan mu'awin re'isi zubeyre shemsidin shuningdin kéyin söz élip bu qétimqi uchrishish heqqide qisqiche chüshenche berdi.

Pa'aliyetning küntertipi boyiche d u q ning re'isi dolqun eysa söz aldi. U ötken birnechche yilda d u q ning Uyghur diyaridiki qirghinchiliq we basturush qilmishini amérika we yawropa hökümetlirige melum qilish, ularning diqqitini bu mesilige jelp qilish, shuningdek herqaysi hökümetlerning bu heqte deslepki qedemde bezi tedbirlerni élishigha türtke bolush jehetlerde bir qisim jiddiy pa'aliyetlerde bolghanliqini, bu jeryanda lagér shahitliri we bashqa shahitlarning bayanliri arqiliq bu zor mesilini dunyawi téma süpitide otturigha qoyushqa tirishqanliqi qatarliq mesililerni sözlep kélip "Zulumning bolushi bir mesile, uni dunyagha bildürüp ularni bu jehette birer tedbir élishqa dewet qilish yene bir mesile" dep körsetti.

Dolqun eysaning bildürüshiche, d u q we bashqa teshkilatlar nöwette bir qisim wetenperwer Uyghurlarning zor küch bilen qollap-quwwetlishi hemde oxshimighan shekillerde hemdem bolushi bilen Uyghur diyaridiki qirghinchiliqni dunyawi zor mesile süpitide kötürüp chiqishta belgilik utuqlarni qolgha keltürgen bolsimu, emma yenila köpligen xizmetler kemtük halda turmaqta iken. Buning ichidiki eng muhim ishlarning biri hazirgha qeder "Üch milyon, töt milyon yaki besh milyon Uyghur lagérgha qamalghan" dégendek sözler köp qétim éytilghan bolsimu, tughqanliri lagérlargha élip kétilgen muhajirettiki Uyghurlardin bu heqte ispatliq guwahliq bérishke ‍otturigha chiqqanlar unche köp emes iken.

Dolqun eysa sözining dawamida nöwettiki Uyghurlarning weziyiti ularni xitay bilen bille yashashqa héch qandaq seweb körsitelmeydighan halgha chüshürüp qoyghanliqini, shunga özining musteqil dölitini qurmaqchi bolghan Uyghurlarning bu nishan'gha yétishtin burun, shundaqla tashqi dunyaning yardimige ige bolushning aldida özlirining démokratiye asasida ish köreleydighanliqinimu bildürüp qoyushi lazim iken. Chünki xitay hökümiti Uyghurlarni tashqi dunyagha "Térrorchi we ashqun" dep teshwiq qilish arqiliq özlirining Uyghurlarni basturushini yolluq qilip körsitiwatqan ehwalda bu téximu muhim iken.

Shuningdin kéyin dolqun eysa d u q ning Uyghur diyaridiki qirghinchiliq, muhajirettiki Uyghur dawasi, müshkülatta qalghan Uyghur musapirlirini qutquzush qatarliq jehetlerde qilghan bir qatar emili xizmetliridin chüshenche berdi. Arqidinla yillardin buyan Uyghur diyaridiki qirghinchiliq we zulumni tashqi dunyagha anglitishta kökrek kérip otturigha chiqqan lagér shahidliridin méhrigül tursun, tursun'ay ziyawudun, zumret dawut qatarliqlargha hörmet guwahnamisi tarqitip berdi. Shundaqla amérika Uyghur jem'iyitining hey'et ezasi elfidar éltebirning amérikadiki Uyghur dawasini yükseldürüshke qoshqa töhpilirige minnetdarliq bildürüsh üchün uninggha d u q ning teshekkür longqisini teqdim qildi.

Pa'aliyetning ikkinchi bölikide ‍uyghur jama'iti d u q ning rehberliridin özliri xalighan téma boyiche so'al soridi. Shu qatarda d u q ning xizmetliri, bu jehettiki mesililer, talash-tartish qiliniwatqan mesililer boyiche köpligen so'allar otturigha qoyuldi.

Pa'aliyettin kéyin dolqun eysa ependi ayrim ziyaritimizni qobul qilip, özining bu qétimqi pa'aliyettin bekla memnun bolghanliqini alahide tekitlidi. .

Dolqun eysa ependining bildürüshiche, nöwette Uyghurlar xitay hökümitining "Axirqi hel qilish charisi" sheklidiki qirghinchiliq arqiliq yoqitish tehditige duch kéliwatqanda eng muhim mesile bilen bashqa mesililerni perqlendürüp turup mu'amile qilish hazirqi weziyetning teqezzasi hésablinidiken. Shuning üchün ular muhajirettiki Uyghur jama'itige bu heqtiki talash-tartish qiliniwatqan mesililer toghrisida chüshenche bérishtin Uyghur diyaridiki qirghinchiliqni herqaysi hökümetlerge anglitish hemde ularni bu heqte sada chiqirishqa dewet qilishqa bekrek küchep kelgeniken.

Bu qétimqi d u q rehberlirining amérika Uyghur jama'iti bilen uchrishish pa'aliyiti muhajirettiki Uyghurlarnimu xushal qilghan bir qétimliq mejlis bolghanliqi melum. Pa'aliyetning neq meydan ehwalini janliq tarqitish arqiliq körgen kishilerning biri, amérika alem qatnishi idarisining aliy inzhénéri doktur erkin sidiq ependi bu heqte radiyomiz ziyaritini qobul qilip, özining bu heqtiki közqarashlirini biz bilen ortaqlashti.

Melum bolushiche, bu qétimqi uchrishishtin kéyin muhajirettiki Uyghur jama'itining bir qisim so'allirigha jawab bérilgen, shuningdek bezi tügüchler yéshilgen bolup, bu xildiki pa'aliyetlerning köplep ötküzülüshi teshkilatlar bilen muhajirettiki Uyghur jama'itining ariliqini téximu yéqinlashturidu, dep qaralmaqtiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet