Дуня уйғур қурултийи б д т да уйғурларниң етник қирғинчилиққа учраватқанлиқини оттуриға қойди

Мухбиримиз җәвлан
2020-09-25
Share
bdt-duq-zumret.jpg Б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң 45-нөвәтлик йиғинида дуня уйғур қурултийиниң вәкили зумрәт ханим сөзлимәктә. 2020-Йили 24-сентәбир, җәнвә.
uyghurcongress.org

24-Сентәбир, бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ кеңишиниң 45-нөвәтлик йиғинида дуня уйғур қурултийиниң вәкили зумрәт ханим тәһдиткә учриған хәлқләргә вакалитән сөзгә чиқип, уйғурлар учраватқан зулумниң аллиқачан ирқий қирғинчилиқ дәриҗисигә барғанлиқини оттуриға қойди. Бу йиғинда йәнә америкада яшаватқан уйғурлардин бәһрам синташ вә зиба қатарлиқлар ата-анилири һәққидә гуваһлиқ берип, уйғурлар дуч кәлгән зулум вә паҗиәләрни әмәлий пакит билән оттуриға қойди һәмдә хәлқараға бу зулумни тохтитиш һәққидә чақириқ қилди.

Бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ кеңишиниң бу қетимлиқ йиғинида бир йерим минут сөзләш пурсити берилгән зумрәт ханим сөзгә чиқип алди билән уйғурлар учраватқан зулумни ихчам, әмма толуқ аңлитишқа тиришти. У мундақ деди:

"рәис ханим, мән бу йәрдә тәһдиткә учриған хәлққә вакалитән сөзгә чиқтим. Үч йилдин бери хитайниң уйғур районидики уйғурларниң әқәллий кишилик һоқуқи еғир зәрбигә учриди. Хитай һөкүмити милйонлиған уйғурларни лагерларға халиғанчә солап уларни қул қилип ишләтти. Мәсчит, қәбристанлиқ вә мазарларни чеқип йоқ қилди, мәктәпләрдә уйғур тилини чәклиди, аилиләрни ханивәйран қилди, уйғурларға еғир зулум селип, уларниң миллий кимлики, мәдәнийити вә җәмийитини түп йилтизидин қурутуветишқа урунди; уларниң инсаний һоқуқи вә әркинликини пүтүнләй тартивалди. Йеқинда елан қилинған доклатта, уйғур аяллириниң туғмас қиливетилгәнлики вә уйғурларниң нопусини чәкләш үчүн елип берилған синақлар испатланди. Мана булар "бирләшкән дөләтләр тәшкилати ирқий қирғинчилиқниң алдини елиш вә уни җазалаш әһдинамиси" ниң 2-маддисида ениқлима берилгән ирқий қирғинчилиқниң нәқ өзидур."

Иккинчи қәдәмдә у мушундақ еғир кризис алдидиму бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң һечқандақ конкрет тәдбир қолланмиғанлиқини, әмди болсиму һәрикәткә өтүш керәкликини оттуриға қоюп мундақ деди:

"бу кризис барғансери еғирлишиватқан болсиму, бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ кеңиши бу қәбиһ җинайәткә һечқандақ тәдбир қолланмиди. Пәқәт хәлқара җәмийәт, бир қисим дөләтләр вә паалийәтчиләрла бу җинайәткә қарши һәрикәткә өтти. Әмма хәлқара тәшкилатлар, болупму бирләшкән дөләтләр тәшкилати буниңға баш болуши керәк. Хитайдики корона вируси уйғур райондики вәзийәтни техиму еғирлаштурувәтти. Хитайниң бу вабани қандақ бир тәрәп қилғанлиқи, болупму бу вирусниң лагерларға қамалған уйғурларға қандақ тәсир көрсәткәнлики ениқ болмиғачқа, бу мәсилә күчлүк диққәт қозғаватиду. Биз бирләшкән дөләтләр тәшкилатидики мутәхәссисләрниң бу йил 6-айда мәктуп йоллап, мәзкур тәшкилатни хитайдики кишилик һоқуқ мәсилисини тәкшүрүшкә чақириқ қилғанлиқини қарши алимиз һәмдә бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ кеңишини буниңға қарита дәрһал һәрикәт қоллинишқа чақиримиз."

Дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса әпәнди б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң бу қетимлиқ йиғиниға тәйярлиқ қилиш әһвалини тонуштуруп, бу йил авғуст ейида дуня уйғур қурултийидин бир һәйәт қуруп көплигән дөләтләрниң әлчиханилири билән алақә орнатқанлиқини, җәнвәгә келип б д т бинаси алдида уйғур аяллириниң туғмас қиливетилиши вә лагердикиләрниң заманиви қуллуққа мәҗбурлинишиға аит рәсим көргәзмиси өткүзгәнликини ейтти; андин бу йиғинда сөзлинидиған нутуқ текистидә уйғурлар учриған зулумни хәлқараға толуқ аңлитиш вә уларни һәрикәткә чақириш үчүн тиришқанлиқини билдүрди.

21-Сентәбир, б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң 45-нөвәтлик йиғинида америкалиқ уйғурлардин бәһрам синташму дадиси қурбан мамут һәққидә доклат бәрди. "шинҗаң мәдәнийити" журнилиниң сабиқ баш муһәррири, даңлиқ журналист қурбан мамут әпәндиниң хитай даирилири тәрипидин тутқун қилинғанлиқи әркин асия радийоси тәрипидин дәлилләнгәниди. Бәһрам синташ бу йиғинда сөзгә чиқип, хитай даирилирини дадисиниң немә үчүн тутқун қилинғанлиқи вә һазир қайси әһвалда икәнликидин җаваб беришкә чақирди.

25-Сентәбир, мәзкур йиғинниң диний әркинликни қоғдаш темисидики йиғинда америкадики паалийәтчи рошән аббас ханимниң тутқун қилинған һәдиси гүлшән аббас ханимниң қизи зиба сөзгә чиқип аниси һәққидә гуваһлиқ бәрди. У сөзидә 2 йилдин буян лагерға солақлиқ анисидин һечқандақ хәвәр алалмай келиватқанлиқини, нурғунлиған уйғурларға охшаш һәр күни тәшвиш вә азаб ичидә өтидиғанлиқини баян қилди; шундақла уйғур аяллири учраватқан зиянкәшликләрни, заманиви қуллуқ мәсилисини, уйғурларниң мәйли вәтәндә яки чәт әлдә болсун, еғир азаб вә кризисни баштин кәчүрүватқанлиқини тәкитләп, хәлқара җәмийәттин бу җинайәткә хатимә беришни тәләп қилип мундақ деди: "‹уйғур кишилик һоқуқ қанун лайиһиси' тәстиқланди, ‹уйғурлардики мәҗбурий әмгәкниң алдини елиш қануни' авам палатасидин өтти, буларниң һәммисини америка баш болуп қилди. Биз башқа дөләтләрниңму мушундақ қилишини үмид қилимиз. Биз пүтүн инсанийәт дуч келиватқан бу тәһдиткә қарши бирликтә һәрикәтлинишимиз керәк. Мән бу дүшмәнниң бизгә селиватқан зулуми вә азабиға давамлиқ тақәт қилалмаймән. Мән барлиқ уйғурларға, җүмлидин анисини қучақлаштин мәһрум қалған өзүмгә вакалитән шуни сораймән: бу мәсулийәтни бирликтә үстүңларға елип, барлиқ күчүңларни ишқа селиңлар. Дуняни қутқузуш ишида бәк кейин қалмаңлар".

Долқун әйса әпәнди бирләшкән дөләтләр тәшкилати, җүмлидин кишилик һоқуқ кеңишиниң хәлқара мәсилиләрдә ойнайдиған ролиниң йәнила муһим икәнликини, шуңа дуня уйғур қурултийидәк тәшкилат яки вәкиллик шәхсләрниң бу хәлқара тәшкилатниң йиғинлирида сөзгә чиқип, уйғурлар мәсилисини аңлитиш вә һәл қилишқа чақиришниң зор әһмийәткә икәнликини билдүрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт