Д у қ алаһидә иҗраийә йиғини чақирип, уйғур тәшкилатлириниң нөвәттики хәлқара вәзийәттин үнүмлүк пайдиллинишни тәвсийә қилди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-07-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Дуня уйғур қурултийи өткүзгән «өзгириватқан дуня вә шәрқий түркистан» темисидики син илмий муһакимә йиғинида сөзлимәктә. 2020-Йили май.
Дуня уйғур қурултийи өткүзгән «өзгириватқан дуня вә шәрқий түркистан» темисидики син илмий муһакимә йиғинида сөзлимәктә. 2020-Йили май.
RFA/Erkin Tarim

Хитайниң вухән шәһәридин тарқилип, пүтүн дуняни астин-үстүн қиливәткән корона вирусниң қайтидин әвҗ елиши сәвәблик дуня уйғур қурултийи иҗраийә комитети алаһидә йиғини чақирип, өткән қетимлиқ йиғинда чиқарған бәзи қарарлар тоғрисида қайта музакирә елип барди. Йиғинда бу йил 11-айда д у қ ниң қурултай чақириш қарариниң кечиктүрүлгәнлики уқтурулди һәмдә нөвәттики муһим мәсилиләр тоғрисида музакирә елип берилип, қарар мақуллиди.

12-Июл күни берлин вақти чүштин кейин 4 тә башланған бу йиғинға қурултай иҗраийә комитетиниң рәиси өмәр қанат әпәнди риясәтчилик қилди. Дуня уйғур қурултийиниң бу йиғинида 5-нөвәтлик иҗраийә йиғинида мақулланған бәзи қарарлар тоғрисида музакирә елип берилди.

Д у қ ниң низамнамисидә көрситилишичә, 3 йилда бир қетим қурултай чақирип, сайлам елип берилидиған болуп, буниңға асасән бу йил 11-айда қурултай чақирилиши керәк иди. Иҗраийә комитетиниң бу қетимқи йиғини бу һәқтә алаһидә музакирә елип берип, бу йил 11-айда ечилиш пиланланған қурултайниң вақтини кечиктүрүш, корона вируси юқуминиң контроллуқ әһвалиға қарап кейинчә мувапиқ вақитқа орунлаштуруш һәққидә қарар мақулланди.

Д у қ рәиси долқун әйса әпәнди бу тоғрилиқ мәлумат берип, мундақ деди: «биринчидин хитайдин тарқилип, пүтүн дуняни қаплиған корона вирусниң қайтидин әвҗ елиши сәвәблик 2020-йили 11-айда өткүзүлмәкчи болған дуня уйғур қурултийиниң 7-нөвәтлик омуми қурултийини кәчиктүрүшни қарар қилдуқ. Иккинчидин дуня уйғур қурултийи иҗраийә комитетиниң 6-нөвәтлик йиғинини д у қ ниң америкадики демократийини илгири сүрүш фондиниң программиси бойичә 2020-йили 11-айда прагада орунлаштурмақчи болған йиғини билән бирликтә өткүзүшни қарар қилдуқ.»

12-Июл күни видейолуқ өткүзүлгән д у қ ниң иҗраийә комитети йиғиниға, д у қ ниң америка, германийә, японийә, оттура асия түркий җумһурийәтлири вә түркийә қатарлиқ дөләтләрдики иҗраийә комитети әзалири иштирак қилди. Йиғинда нуқтилиқ һалда уйғур дәвасиниң хәлқарадики вәзийити тоғрисидиму музакирә елип берилди.

Д у қ рәиси долқун әйса әпәнди бу тоғрида мәлумат берип, мундақ деди: «биз германийәлик тәтқиқатчи доктор адриан зензниң хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан туғут чәкләш, уйғур аяллирини мәҗбурий туғмас қилиш сиясити һәққидики доклатни вә аксйос агентлиқиниң бу һәқтики тәтқиқат хәвири билән испатланған хитайниң уйғурларға қарита елип бериватқан сияситиниң ирқий қирғинчилиқ икәнликини хәлқара җамаәткә етирап қилдуруш үчүн д у қ ға қарашлиқ вә д у қ билән һәмкарлишиватқан пүтүн тәшкилатларни сәпәрвәрликкә кәлтүрүшни қарар қилдуқ. Йәнә бири, хитай һөкүмитиниң уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селиш вә қул ишчи қилип ишилитишигә, шуниңдәк буниңдин ғәрб дөләтлиридики нурғунлиған атақлиқ ширкәт вә маркиларниң пайдиланғанлиқиға қарши қозғалған наразилиқни д у қ вә башқа шәрқий түркистан тәшкилатлириниң йетәкчиликидә хәлқаралиқ бир һәрикәткә айландурушни ойлишиватимиз. Бу һәрикәт арқилиқ һәм хитайға иқтисадий җәһәттин зәрбә бериш вә уйғурларни қул ишчи қилип ишлитишни тохтитишқа зорлаш, һәм буниңдин пайдиланған ғәрб ширкәт вә маркилирини уйғурларға төләм төләшкә мәҗбурлашни қарар қилдуқ.»

Д у қ рәиси долқун әйса әпәнди иҗраийә һәйәтиниң алаһидә йиғинида қазақистан вә қирғизистанда корона вируси түпәйлидин қейин әһвалға чүшүп қалған уйғурларға ярдәм қилиш тоғрисида қарар алғанлиқини билдүрди.

«Д у қ алған қарар бойичә хитайниң уйғурларға қарита елип бериватқан сияситиниң ирқий қирғинчилиқ икәнликини хәлқара җамаәткә етирап қилдуруш имканийии барму? әгәр имканийити бар бүолса бу һәқтә немиләрни қилиш керәк?» дегән соалимизға д у қ ниң муавин рәиси, истратегийә мутәхәссиси доктор әркин әкрәм җаваб бәрди. У һазир уйғур дәваси үчүн хәлқара вәзийәтниң наһайити яхши икәнликини, д у қ вә башқа шәрқий түркистан аммиви тәшкилатлири ортақ тиришчанлиқ көрсәтсә, буниң мумкин болидиғанлиқини баян қилди.

У йәнә уйғурларни мәҗбурий әмгәккә селиш вә қул ишчи қилип ишилитишигә қарши хәлқарада наразилиқ көтүрүлүватқан мушундақ бир пәйттә бу тоғрисида америкаға қанун мақуллитишқа тиришиш керәкликини баян қилди.

Д у қ өткән ай 5-нөвәтлик иҗраийә һәйитиниң кеңәйтилгән йиғинини чақирип, өткән 6 айлиқ хизмәтни хуласилигән вә бундин кейинки хизмәт пиланлирини түзгән иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт