Харвард оқуғучилири хитай түрмисидики әкбәр әсәтниң туғулған күнини хатирилиди

Мухбиримиз ирадә
2021-01-05
Share
Харвард оқуғучилири хитай түрмисидики әкбәр әсәтниң туғулған күнини хатирилиди "бағдаш тори" ниң қурғучиси, тонулған яш карханичи әкбәр әсәтниң америкада турушлуқ һәдиси рәйһан әсәт инисини қутулдуруш үчүн һәрикәт қилмақта. 2020-Йили 8-июн.
Reyhan Eset teminligen

5-январ күни, хитай һөкүмити тәрипидин 15 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилинған яш уйғур игилик тиклигүчи әкбәр әсәтниң туғулған күни. Иниси әкбәр әсәтниң һөрлүккә чиқиши үчүн америкада тинимсиз күрәш қиливатқан һәдиси Рәйһан әсәт бүгүн бу мунасивәт билән иҗтимаий таратқуларда наһайити тәсирлик қисқа видийо тарқитип түрмидики инисиниң туғулған күнини хатирилиди, шундақла гунаһсиз йәргә хитай түрмисидә йетиватқанлиқини дуняға йәнә бир қетим аңлатти.

Әкбәр әсәтниң туғулған күни мунасивити билән америка кеңәш палата әзаси, сенатор кирис конес тивиттирда ипадә билдүрди. У тивиттирда "әкбәр әсәт 2016-йили америка ташқи ишлар министирлиқиниң паалийитигә қатнишип қайтқандин кейин тутқун қилинған. У 15 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилинди вә бүгүн униң туғулған күни" деди. Америка дөләт мәҗлиси қармиқидики том ләнтус кишилик һоқуқ комитетиму тивиттирда ипадә билдүрүп "биз әкбәр әсәтниң туғулған күнини хатириләш билән биргә америка ташқи ишлар министирлиқини өзиниң хәлқаралиқ паалийитигә қатнашқанларниң һоқуқини қоғдаш үчүн дәс турушқа чақиримиз" деди.

Әкбәр әсәтниң мәсилиси униң америкадики һәдиси, харвард университети қанун институтини пүттүргән тунҗи уйғур рәйһан әсәтниң тинимсиз көрүши нәтиҗисидә зор қоллашқа еришмәктә. Йеқинда харвард университети қармиқидики 70 тин артуқ оқуғучилар гурупписи ортақ баянат елан қилип өзлириниң бу күрәштә рәйһан билән бир сәптә туридиғанлиқини җакарлиған.

1-январ күни елан қилинған ортақ баянатта улар хитай һөкүмитини мәктәпдиши рәйһан әсәтниң хитай түрмисигә қамалған иниси әкбәр әсәтниң дәрһал қоюветилишини вә уйғурларға қаритиватқан системилиқ зулумни аяғлаштурушни тәләп қилди.

Баянатта улар мундақ дегән: "биз, харвард қанун институти кишилик һоқуқни тәшәббус қилғучилири вә харвард университетиниң оқуғучилар тәшкилатлири болуш сүпитимиз билән мәктәпдишимиз рәйһан әсәт билән бир сәптә туридиғанлиқимизни ипадиләймиз вә униң иниси әкбәр әсәтниң дәрһал қоюп беришни тәләп қилимиз. Әкбәр әсәт, 2016-йили хитай һөкүмити тәрипидин мәҗбурий ғайиб қиливетилгән болуп, у хитай һөкүмитиниң зиянкәшликигә учраватқан уйғурларниң бири. Харвард оқуғучилири болуш сүпитимиз билән биз рәйһанниң инисини әркинликкә чиқириш вә уйғурларға адаләт издәш йолида қиливатқан күришини қоллаймиз. Биз америка һөкүмити вә хәлқара җәмийәтниң хитай һөкүмитидин уйғурларға узундин буян йүргүзүп кәлгән системилиқ зулумини ахирлаштурушини тәләп қилишини, бу милләткә қарши елип бериливатқан кәң көләмлик вәһшийликни тездин сүрүштүрүшни тәләп қилимиз."

Харвард оқуғучилири баянатида йәнә мундақ дегән: "нөвәттә хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан бастурушиниң б д т ниң ирқий қирғинчилиқ ениқлимисиға мас келидиғанлиқи һәққидики ортақ тонуш барғансери күчийиватиду. Йәнә келип уйғурларниң маска, кийим-кечәк вә башқа нурғун мәһсулатларни ишләпчиқиришта мәҗбурий әмгәккә селиниши йәршари тәминләш зәнҗирлирини давамлиқ булғимақта. Уйғурларға йүз бериватқан ирқий қирғинчилиқ вә хитай һөкүмитиниң уйғурларни системилиқ мәҗбурий әмгәккә селиши бизни әндишигә селипла қалмастин, бәлки рәйһанниң мәктәпдашлири болған бизләр үчүн бир хусусий мәсилигә айланди."

Харвард университети қанун институти кишилик һоқуқ тәшәббусчилири гурупписи мәзкур һәрикәтниң уюштурғучилири болуп, бу гуруппиниң башлиқи сандра антон бизгә мундақ деди:

"рәйһан әсәт харвард қанун иниститутимиздики тунҗи уйғур. У өткән йили тунҗи қетим инисиниң әһвалини биз уюштурған бир йиғинда ортақлашти. Биз рәйһанниң мәсилисигә өзимизниң мәсилисидәк қарап, бу һәқтә немә қилалаймиз дәп көп ойлидуқ. Гәрчә харвард университети мәктәп даирилири бундақ мәсилиләрдә ипадә билдүрүштин өзини тартсиму, биз оқуғучиларниң ундақ чәклимиси болмаслиқи керәк. Шуңа биз қанун институти кишилик һоқуқ тәшәббусчилири болуш сүпитимиз билән алди билән институтиларға бу һәқтә бир дәсләпки уқум шәкилләндүрүш үчүн уйғурлар ким, уларға немә болуватиду, рәйһанниң инисиға немә болди дегәнләр тәпсилий чүшәндүрүлгән бир баянат елан қилдуқ. Бизниң дәсләпки нишанимиз иниститутимиз ичидики оқуғучи гуруппилириниң имза қоюши иди. Әмма бу баянат шунчилик чоң қоллашқа ериштики, нурғунлиған башқа иниститутлардики охшимайдиған милләт арқа көрүнүши, охшимайдиған диний арқа көрүнүш вә охшимайдиған сиясий көз қараштики барлиқ оқуғучи гуруппилириниң қоллишиға еришти. Мәсилән бу гуруппиларниң ичидә кишилик һоқуқ мәсилилири билән яки бу район билән қилчилик алақиси йоқ гуруппилар бар. Йәнә адәттә қәтий пикир бирлики һасил қилалмайдиған әрмәни қанун оқуғучилири гурупписи вә түрк қанун оқуғучилар гуруппилиридәк гуруппилар бар. Һәтта адәттә һечқачан бундақ баянатларға қол қоюп бақмиған гуруппилар бар. Демәк, бу гуруппилар һәммиси рәйһанниң җүмлидин уйғурларниң мәсилисини шунчилик өзләштүрдики, улар пәқәт тарихниң тоғра сәһипилиридә болушни таллиди."

Дәрвәқә, харвард қанун институти кишилик һоқуқ тәшәббусчилири вә оқуғучилар уюшмилири, харвард университетиниң харвард институти, харвард сода институти, харвард кенниди институти, харвард университети аспирантлар институти, харвард илаһийәт институти вә харвард теббий институтидики оқуғучилар тәшкилатлири мәзкур баянатнамигә қол қойған оқуғучилар тәшкилатлириниң пәқәт бир қанчисидин ибарәт. Харвард университети тармиқидики харвард институти оқуғучилар тәшкилатидин зофия бизгә қилған сөзидә мундақ деди: ‹биз харвардта қурулған ‹уйғур әркинлики йәһудий оқуғучилар' гурупписи билән зич һәмкарлаштуқ. Уйғурлар баштин кәчүрүватқан ишлар толиму еғир кишилик һоқуқ кризиси. Униң үстигә биздин шунчилик узақта болған уйғурларниң бешиға кәлгән күлпәтни бешидин өткүзүватқан бириниң йенимизда болуши, униң бизниң мәктәпдишимиз, савақдишимиз болуши бизниң уйғурлар билән бир риштә һасил қилишимизға сәвәб болди. Шуңа бу һәрикәт интайин зор қоллашқа еришти"

Харвард оқуғучилири баянатида уйғурлар учраватқан зулумни қаттиқ әйиблигән болуп, хитай һөкүмитигә кәскин чақириқларни қилған. Улар йәнә мундақ дегән: "биз рәйһанни қәтий қоллайдиғанлиқимизни ипадә қилимиз һәмдә америка ташқи ишлар министирлиқини әкбәрниң дәрһал вә шәртсиз қоюп берилишини тәләп қилишқа чақиримиз. Биз уйғурларға қарши елип бериливатқан кәң көләмлик вәһшийликләрдин қаттиқ биарам болимиз вә ғәзәплинимиз. явропа иттипақи вә бирләшкән дөләтләр тәшкилатини кәлгүсидә уйғур елидики җаза лагерлириға қаратқан зиярәтлириниң чоқум биваситә вә һәқиқий үнүмгә игә болушиға капаләтлик қилишқа чақиримиз. Ахирида, биз йәнә хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң чақириқлириға аваз қошуп чоң хәлқаралиқ ширкәтләрни вә дөләтләрни хитай завутлири кийим-кечәк вә башқа мәһсулатларни ишләпчиқиришта уйғур мәҗбурийәт әмгикидин пайдилиниватқан вә бу арқилиқ йәр шари тәминләш зәнҗирини булғаватқан шинҗаңда тиҗарәт қилиштин қол үзүшкә чақиримиз. Кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлириниң сорақсз һалда давамлишишиға һәргиз йол қоюлмаслиқи керәк"

Сандира антонниң бизгә ейтишичә, уларниң бундин кейинки пилани болса бу зор оқуғучилар қошуниниң бесими билән харвард университети даирилиригә бесим ишлитип уларни һәрикәткә кәлтүрүш вә шундақла америка һөкүмитини әкбәр әсәтниң һөрлүккә чиқиши йолида җүмлидин уйғурларға йүз бериватқан бу зор көләмлик вәһшийликләрни тохтитиш йолида йәниму көп әмәлий һәрикәт қоллинишқа чақириқ қилиш икән. Сандра бизгә "бу техи бир башлиниш" деди. Рәйһан әсәт радийомизға қилған сөзидә өзиниң харвард оқуғучилар гуруппилириниң бу қоллишидин қаттиқ тәсирләнгәнликини ейтти вә "мениң иним әкбәр әсәтниң исми харвардта яңриди, бундин кейинму яңрайду" деди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт